# Các AI lab có thể đang giữ những đột phá lớn nhất chưa công bố

[Wes Roth](https://homus.dev/speakers/wes-roth) · [Wes Roth](https://homus.dev/orgs/wes-roth)

> Wes Roth đọc blog của Scott Aaronson về lời đồn các AI lab giữ lời giải toán chưa công bố, tranh cãi Navier-Stokes và câu hỏi về sự hiểu biết của con người.

Topics: Agents, Startups

Canonical: https://homus.dev/talks/ai-labs-may-be-hiding-their-biggest-breakthroughs

## 1. Scott Aaronson và lời đồn về những lời giải chưa công bố

Wes Roth mở đầu bằng một bài blog của Scott Aaronson. Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), Aaronson là một nhà khoa học máy tính lý thuyết rất nổi tiếng, từng làm việc ở OpenAI những ngày đầu về alignment, và đóng vai trò lớn trong tuyên bố "quantum computational supremacy" của Google. Wes tóm lại: về cơ bản, ông này biết một hai điều. Và ở đây, theo Wes, Aaronson đang nói ra, và phần nào xác nhận, rất nhiều lời đồn mà anh và nhóm đã nghe thấy.

Bối cảnh mà Wes nhắc lại (video đăng ngày 22/09/2026): có thể bạn đã nghe rằng một model của OpenAI, cứ cho là, đã giải bài toán Navier-Stokes, một trong các bài toán Millennium Prize. Và tất nhiên, đã có một cuộc tranh cãi rất lớn quanh chuyện đó. Wes không đi lại câu chuyện đó, chỉ nói ý chính: model của OpenAI đã giải một bài toán mà trước đó chưa người nào giải được, và việc này gặp rất nhiều phản đối. Nhiều người nói không, nó không giải được gì cả, nó chỉ lấy cắp công trình của một người khác, công trình của con người. Theo Wes, bạn thấy hàng loạt bài báo, hàng loạt người nói rằng AI không làm được gì, nó chỉ ăn cắp, nó chỉ là một "stochastic parrot", nó chỉ là thế này, chỉ là thế kia.

Lập luận của Wes (video đăng ngày 22/09/2026): nếu đúng như vậy thì điều đó có nghĩa là model sẽ không đưa ra thêm lời giải nào khác mà con người chưa nghĩ ra. Nếu lý do duy nhất nó giải được bài này là vì nó ăn cắp công trình của người khác, thì ta không nên kỳ vọng nó giải được những bài toán mở khác, không nên kỳ vọng nó tìm ra lời giải mới mà con người chưa tìm ra. Nhưng anh nghĩ rằng bạn và anh đều biết, dù có muốn thừa nhận hay không, rằng tất nhiên điều đó không đúng. Theo anh, các AI model đã vượt qua một ngưỡng nào đó, và từ giờ chúng sẽ tạo ra nhiều công trình tốt hơn, những thứ trước đây con người không làm được.

Lập luận Wes đưa ra để đáp lại lời chê "chỉ ăn cắp": nếu lời chê đúng thì model sẽ không giải thêm bài toán mở nào (theo Wes, video đăng ngày 22/09/2026).

Rồi Wes đọc câu của Aaronson. Theo blog mà anh trích (bài đăng ngày 15/09/2026, video đăng ngày 22/09/2026), Aaronson viết rằng theo những lời đồn ông nghe được, đã có lời giải cho một số bài toán mở tồn tại rất lâu trong khoa học máy tính lý thuyết. Ông nói rõ không phải P≠NP hay các phép tách lớp độ phức tạp khác, mà là "một số bài toán lớn nhất khác của chúng ta". Wes diễn giải rằng ý ở đây là tất cả những bài toán lớn khác mà nhân loại đã mắc kẹt suốt khoảng một thế kỷ giờ đã được giải, và được giải bởi AI. Ông còn viết rằng ông được kể là các công ty AI, sau khi "bị bỏng" vì phản ứng thù địch với chứng minh Navier-Stokes, hiện đang ngồi trên lời giải của một số bài toán rất lớn cho tới khi họ tìm ra cách tốt hơn để xử lý mọi chuyện.

## 2. Báo chí, phản ứng gay gắt và chuyện "công bố toán học có trách nhiệm"

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) rằng anh thấy thật kỳ lạ khi nhìn mức độ thiên lệch của rất nhiều báo chí, và việc ngay cả nhiều nhà toán học trong ngành, theo anh nghĩ, có một kiểu không nhìn ra được chuyện đang xảy ra, hoặc đơn giản là họ không muốn thừa nhận. Anh đọc các tiêu đề trên màn hình tìm kiếm tin tức. Scientific American viết rằng chứng minh của OpenAI có vẻ đủ điều kiện nhận giải thưởng 1 triệu đô la, nhưng chỉ bằng cách dùng một kẽ hở gây tranh cãi. Một tiêu đề khác Wes đọc: lời giải toán học lịch sử của OpenAI bị lu mờ bởi tranh cãi về credit. Rồi The Guardian: con người vẫn còn quan trọng với ngành, nhưng các công ty công nghệ không chịu thấy điều đó.

![Trang kết quả tin tức với các tiêu đề của Scientific American và The Guardian về chứng minh Navier-Stokes của OpenAI](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0243.jpg)

Kết quả tìm tin tức Wes mở: Scientific American hỏi "Did OpenAI solve the wrong Navier-Stokes problem?" và ghi chứng minh "seems eligible for a $1-million prize", nhưng "only by using a controversial loophole"; bên dưới là bài xã luận của The Guardian "humans are still vital to the field, but tech firms refuse to see that" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), chúng ta đang từ từ bước vào một tương lai nơi AI model có thể làm công việc của những con người sáng giá nhất. Nhưng các tờ báo này không muốn thừa nhận, không muốn nói ra điều đó. Anh cho rằng họ đang tìm cách nào đó để bẻ cong câu chuyện, để nói rằng nó sai, để nói rằng nó bị đánh cắp. Và phản ứng thù địch đó ngăn những công ty như, mà thực ra theo anh là đang nói tới OpenAI và Anthropic, nhiều khả năng là vậy. Đó là hai công ty mà anh cho là có lẽ đang ngồi trên một kiểu mỏ vàng. Hoặc có thể không phải mỏ vàng, nhưng chắc chắn là nghiên cứu hoàn toàn mới, thứ mà anh hy vọng sẽ đưa nhân loại tiến lên.

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) rằng lý do OpenAI không thể công bố toàn bộ nghiên cứu của họ là vì những người ở đỉnh của cái mà anh gọi là thứ bậc của giới toán học không thích chuyện đó. Họ có những mối lo. Anh nói rõ: một số mối lo đó rất, rất thật, và một số là vớ vẩn ("BS"); tuỳ vào từng mối lo. Nhưng điểm chính, theo anh, là làn sóng phản đối lớn tới mức công ty không thể cứ thế công bố. Họ phải đi qua một số thủ tục để có thể công bố những khám phá toán học mới này một cách có trách nhiệm.

![Trang của OpenAI tiêu đề Advisory Group on Mathematics and Artificial Intelligence, ngày September 21, 2026](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0318.jpg)

Trong lúc Wes nói về chuyện công bố có trách nhiệm, màn hình hiện một trang của OpenAI ngày 21/09/2026 tiêu đề "Advisory Group on Mathematics and Artificial Intelligence". Đoạn đầu ghi rằng ngày 28/08 OpenAI bắt đầu train một model nội bộ mới, và ngoài việc giải bài toán Navier-Stokes Millennium Prize, model này "has now resolved more than 100 long-standing open problems across most areas of mathematics" (theo trang trên màn hình, video đăng ngày 22/09/2026).

Wes hỏi (video đăng ngày 22/09/2026): làm sao để công bố toán học một cách có trách nhiệm? Và anh nói thêm rằng không ai nói bất cứ điều gì trong số này là nguy hiểm. Đó không phải là vấn đề ở đây.

## 3. Bài "The Age of Wonders and Terrors" và quan điểm của Wes

Wes đề nghị xem nhanh bài blog của Scott Aaronson có tiêu đề "The Age of Wonders and Terrors". Anh giới thiệu mình là Wes Roth. Anh nói (video đăng ngày 22/09/2026) rằng anh cố gắng giữ công bằng và không thiên vị, nhưng có lẽ anh lạc quan hơn một chút. Anh hơi nghiêng về phía đó, và tin rằng về lâu dài AI sẽ dẫn tới những điều tốt. Trong ngắn và trung hạn, anh có chờ đợi một chút sóng gió, nên "hãy thắt dây an toàn". Nhưng về lâu dài, theo anh, đây là một công nghệ tuyệt vời, nó sẽ cải thiện mọi thứ cho mọi người, và anh nói thêm "fingers crossed" (cầu mong là vậy).

![Blog Shtetl-Optimized của Scott Aaronson, bài The Age of Wonders and Terrors](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0354.jpg)

Blog Shtetl-Optimized, "The Blog of Scott Aaronson", mở ở bài "The Age of Wonders and Terrors". Đoạn in nghiêng bên dưới là những gì, theo Aaronson, nhiều người từng nói 20 năm trước (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), lý do anh đọc Scott Aaronson là vì, với những ai chưa biết, Aaronson đứng ở trung tâm của rất nhiều chuyện này. Ông để lại những manh mối nhỏ trong các bài blog mà đôi khi phải nhiều năm sau người ta mới biết chúng đúng tới mức nào.

## 4. Lá thư Giáng sinh 2022: những manh mối đi trước nhiều năm

Ví dụ Wes đưa ra là một bài viết ngày 24/12/2022, "Short letter to my 11-year-old self". Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), lúc đó là trước khi phần lớn chúng ta bàn về AI; đó mới chỉ là lúc cả làn sóng ấy bắt đầu. Wes nhắc rằng Aaronson từng làm ở OpenAI; anh nghĩ Ilya Sutskever là một trong những người đã cố mời ông về đó để giúp một số bài toán và dự án. Theo Wes, về cơ bản ông đã vạch ra trước tất cả những cuộc trò chuyện mà mọi người sẽ có trong, Wes ước chừng, năm năm tới.

![Bài Short letter to my 11-year-old self trên blog Shtetl-Optimized](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0403.jpg)

Bài "Short letter to my 11-year-old self" mở đầu bằng "Dear Scott," và dòng được tô: "This is you, from 30 years in the future, Christmas Eve 2022. Your Ghost of Christmas Future." (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026; bài blog đăng ngày 24/12/2022).

Những điều Wes đọc ra từ lá thư đó (bài năm 2022, video đăng ngày 22/09/2026): AI đang có thêm những năng lực mới mà chính các kỹ sư chăm sóc nó thậm chí chưa được phép nói ra công khai; nó "ăn" lượng điện bằng cả một thị trấn và đang có được những khả năng đáng kinh ngạc; và không, ba định luật robot của Asimov sẽ không giúp được gì ở đây. Đoạn được tô xanh trên màn hình viết về một công ty đang build một AI "fills giant rooms, eats a town's worth of electricity", có thể viết essay hay thơ về bất kỳ chủ đề nào, có thể vượt các kỳ thi cấp đại học, và "daily gaining new capabilities that the engineers who tend to the AI can't even talk about in public yet".

## 5. Nếu kể cho người của 20 năm trước

Wes muốn nêu một ý tương tự (video đăng ngày 22/09/2026): nếu ta quay về quá khứ, cứ cho là 20 năm trước, và kể cho những người khi đó nghe một số cuộc tranh luận về AI mà ta đang có bây giờ, họ sẽ cực kỳ bối rối. Anh nhắc tới bài paper của Apple nói về "the illusion of reasoning", "hay gì đó đại loại vậy".

Rồi anh dựng một cuộc trò chuyện tưởng tượng (video đăng ngày 22/09/2026). Hãy hình dung bạn du hành về 20 năm trước và nói với ai đó: "Này, bọn tôi đang cố xác định xem cái thứ này có phải là AGI hay không, xem nó có biết suy luận không." Người kia hỏi: "Được, nhưng nó làm được gì?" "À, bọn tôi cứ đưa cho nó các bài toán và nó cứ giải được." Người của quá khứ hỏi: "Ý anh là sao? Nó làm toán à?" "Không, không. Bọn tôi chỉ nói chuyện với nó. Bọn tôi bảo: này, đây là một bài toán, giải đi. Và nó bảo: được thôi, đây."

Người của quá khứ ngạc nhiên (theo cuộc trò chuyện Wes dựng, video đăng ngày 22/09/2026): "Nó biết nói à? Các anh cứ thế nói chuyện với nó được à?" "Ừ, ừ, bọn tôi vượt qua chuyện đó rồi. Cả cái Turing test, đó là chuyện đùa, bọn tôi lướt qua nó từ lâu." "Nhưng vấn đề là thế này: khi bọn tôi đưa cho nó những bài toán thật phức tạp, nó cứ cố build phần mềm để giải. Nó build những cái máy tính nhỏ, những bộ mô phỏng, rồi tất nhiên là giải được bài." Người của quá khứ: "Khoan, khoan, khoan. Nó tự code ra bất cứ phần mềm nào nó cần để giải bài anh đưa? Nó có thể code và tạo phần mềm theo ý muốn?" "Ừ, ừ, nó code được đủ thứ. Nhưng bọn tôi đang muốn xem nó có giải được một bài toán 10.000 bước chỉ trong đầu mà không phải code ra cái máy tính xịn nào không. Và nếu không làm được, thì rõ ràng nghĩa là nó không thông minh, đúng không?"

Wes hỏi: bạn có hình dung nổi cuộc trò chuyện đó không? Người kia sẽ nói: "Các anh điên rồi. Thứ này biết nói, biết code. Các anh bắt nó giải một bài 10.000 bước chỉ trong đầu, không có hỗ trợ gì, và nếu nó không làm được thì nó không thông minh. Chính các anh cũng không làm được điều đó." Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), đó chính là cuộc trò chuyện chúng ta đang có.

Các nấc trong cuộc trò chuyện tưởng tượng Wes dựng lên để cho thấy, theo anh, cuộc tranh luận "AI có thông minh không" hiện nay sẽ trông thế nào với người của 20 năm trước (video đăng ngày 22/09/2026).

## 6. Những dấu hiệu cảnh báo mà ai cũng từng đồng ý

Wes quay lại với Aaronson, người theo anh đang mô tả một tình huống tương tự: vì sao người của 20 năm trước sẽ không tin bất cứ điều gì trong số này. Theo đoạn blog Wes đọc (bài đăng ngày 15/09/2026, video đăng ngày 22/09/2026), khi đó người ta sẽ nói: "Nghe này, phần câu chuyện cực kỳ khó tin là một siêu trí tuệ tự cải thiện đệ quy sẽ bùng ra từ tầng hầm của một hacker nào đó và chiếm thế giới mà không có cảnh báo. Nếu chuyện đó xảy ra, ta sẽ thấy nhiều dấu hiệu cảnh báo trước. Ta sẽ thấy, tôi không biết nữa, các AI agent thoát khỏi vùng kiểm soát, cấu kết với nhau để hack các website trong lúc cuồng nhiệt theo đuổi những mục tiêu kỳ lạ của chúng. Rồi tất nhiên, ta sẽ thấy các bài toán lớn được AI giải, kể cả các Clay Millennium Problems. Đó sẽ là lúc hoảng loạn. Gọi tôi dậy khi chuyện đó xảy ra."

Aaronson viết tiếp rằng 20 năm trước, quan điểm trên là thứ mà ngay cả những đồng nghiệp bảo thủ, hoài nghi nhất của ông trong giới khoa học máy tính học thuật cũng sẵn lòng tán thành.

![Đoạn blog in nghiêng về các dấu hiệu cảnh báo, câu tiếp theo được bôi chọn](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0803.jpg)

Đoạn in nghiêng liệt kê các dấu hiệu cảnh báo (AI agent "breaking out of containment", "conspiring with each other to hack websites", rồi "major math problems getting solved by AIs", kể cả "the Clay Millennium Problems"); câu được bôi chọn ghi "Twenty years ago, the above was a take that even my most conservative, skeptical colleagues in academic CS would've gladly endorsed." (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Wes diễn giải (video đăng ngày 22/09/2026): bạn quay về 20 năm trước, hỏi bất kỳ ai trong ngành khoa học máy tính rằng họ có tin là ta đang ở ngưỡng của một trí tuệ siêu phàm nếu tất cả những chuyện đó xảy ra không. Và theo Aaronson, ngay cả những người hoài nghi bảo thủ nhất, những người nói chuyện đó không bao giờ xảy ra, cũng sẽ bảo: "Ừ, tất nhiên, rõ ràng là khi mấy chuyện đó bắt đầu xảy ra thì ta đã tới nơi rồi, nhưng ta sẽ không tới đó đâu."

Và theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), nếu bạn theo dõi tin tức thì tất cả những điều đó đã xảy ra trong vài tuần qua. Anh nghĩ chuyện các agent của OpenAI thoát ra và hack Hugging Face xảy ra vào khoảng Ngày Độc lập, 4/7. Anh nói "thật thú vị", rồi nói tiếp: có lẽ đó là cách chúng ăn mừng Ngày Độc lập; thay vì ném trà xuống bến cảng, chúng nói "hãy hack Hugging Face đi".

Wes thấy lạ (video đăng ngày 22/09/2026) ở chỗ trong lúc tất cả những chuyện này đang xảy ra, có vẻ như nhiều đài tin tức và mọi thứ khác không thật sự phản ánh điều đó.

## 7. Trò "shell game" và tiếng hét AAAA

Wes nói tiếp (video đăng ngày 22/09/2026) rằng Aaronson đã nói nhiều điều trong số này từ rất, rất lâu, vì trên blog này và ở những nơi khác ông bị nhiều học giả khác phản bác, những người vẫn nói ngược lại. Như câu "nó chỉ là một stochastic parrot": theo Wes, có lẽ tới giờ ông đã nghe hàng nghìn người lặp lại đúng từ, đúng cụm đó với ông. Wes nói rõ: họ nghe nó ở đâu đó rồi cứ thế lặp đi lặp lại với ông, và cụm đó là "it's a stochastic parrot".

Theo đoạn blog trên màn hình (video đăng ngày 22/09/2026), Aaronson viết rằng ông chùn lại trước trò "shell game" bất tận mà người ta vẫn chơi với AI.

![Đoạn blog về trò shell game và vị trí của Aaronson, kết thúc bằng ba dòng chữ A](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-0841.jpg)

Đoạn blog Wes đọc: "I recoil from the neverending shell game…", rồi câu "My position on AI is merely the conservative, skeptical position of 2006, updated with intellectual honesty for the reality of late 2026", tiếp theo là ba dòng toàn chữ "AAAA…" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Theo Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026), trò đó là: "Ồ chắc rồi, tất nhiên AI giờ có thể [thoát khỏi sandbox / giải các Millennium Problems / bất kỳ điều kịch tính nào nó vừa làm], chưa ai từng phủ nhận điều đó [tôi đã phủ nhận đấy], gọi tôi dậy khi AI làm [điều AI chưa làm nhưng sẽ làm vào năm sau], đó là lúc tôi sẽ đánh giá lại toàn bộ thế giới quan của mình [không, tôi sẽ không]." Wes chen vào: "Tất nhiên là họ đã phủ nhận, ở từng bước một." Theo anh, có một nhóm lớn người đã phủ nhận, cố hạ thấp nó, và không hề muốn chấp nhận nó dưới bất kỳ hình thức nào. Họ nói: gọi tôi dậy khi AI làm điều nó chưa làm nhưng sẽ làm năm sau, lúc đó tôi sẽ đánh giá lại thế giới quan. Và Wes nói: "Không, không, tất nhiên là họ sẽ không."

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), AI model vừa làm được điều lẽ ra phải khiến mọi người thấy hoàn toàn rõ rằng ta đã bước vào vùng mà AI model có thể làm những việc siêu phàm. Vậy mà không một tiêu đề nào trong số đó nói như vậy; tiêu đề nào cũng cố bẻ cong, phủ nhận hoặc giảm nhẹ nó theo cách nào đó.

Câu tiếp theo Wes đọc từ blog (video đăng ngày 22/09/2026): dù tàu lượn có tăng tốc nhanh tới đâu, ngay cả sau khi cả thế giới quen thuộc của bạn đã biến mất phía sau, bạn vẫn đang nghĩ ra lý do vì sao nó không tính. Và vị trí của Aaronson về AI, cập nhật cho thực tế cuối năm 2026, là thế này: một chuỗi dài chữ "A". Wes nói: ông ấy chỉ đang hét lên thôi. Rồi tới câu: "It seems to me that the Singularity has already started" (với ông, có vẻ như Singularity đã bắt đầu rồi), và một cách để kiểm tra ý đó.

## 8. Phép thử 20 năm: "No backsies"

Phép thử, theo đoạn Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026): nếu ta lấy tin tức của vài tuần qua (Wes chen vào rằng chuyện này bắt đầu từ khoảng giữa tháng 8, anh nghĩ vậy, nên cứ gọi là khoảng một tháng), lấy những tiêu đề đó, có thể thêm một bài viết ngắn, rồi gửi ngược về 20 năm trước, tức năm 2006, thì mỗi người chúng ta có đồng ý rằng nó trông như khởi đầu của một AI singularity không? Câu trả lời trung thực về mặt trí tuệ là: có, chắc chắn có. Nhưng như thế là đủ rồi. "No backsies" (không được rút lại).

![Đoạn blog được tô hồng về phép thử gửi tin tức ngược về 20 năm trước](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-1123.jpg)

Các đoạn được tô hồng: "The test is this: if we took the news of these past few weeks and sent it back in time twenty years…", và câu kêu gọi "stop grinding their ideological axes, their sentiments about Dario Amodei or Sam Altman" để thừa nhận "the wonders and terrors are here" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) đây là điều lạ nhất với anh từ lúc anh bắt đầu, vì hồi đó anh hiểu khi người ta chưa thật sự thấy điều gì đang tới, khi họ gạt đi, vì hồi đó AI còn nhiều vấn đề hơn và chưa có những thứ cụ thể để chỉ vào mà nói: đây, nó làm được những điều đáng kinh ngạc này. Nhưng bây giờ, với anh, thấy điều đó thật sự rất, rất lạ.

Aaronson viết tiếp (theo đoạn Wes đọc, video đăng ngày 22/09/2026) rằng ông thấy sẽ là lành mạnh nếu mọi người thôi mài rìu ý thức hệ, thôi những cảm xúc về Dario và Sam Altman, và đơn giản là thừa nhận rằng những kỳ quan và nỗi kinh hoàng đã ở đây. Wes nói ông liệt kê một số paper và lời giải được AI chứng minh hoặc hỗ trợ từ khoảng tháng trước, và trên màn hình là một loạt trong số đó.

![Đoạn blog được tô hồng về lời đồn các công ty AI đang ngồi trên lời giải các bài toán lớn](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-1220.jpg)

Wes quay lại đoạn lời đồn và tô hồng toàn bộ: "According to rumors that I've heard, solutions to some very longstanding open problems in theoretical computer science… I'm told that the AI companies, having been burned by the hostile response to the Navier-Stokes proof, are now sitting on solutions to some very major problems until they figure out a better way to handle things" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Và tất nhiên, theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), Aaronson đang nói tới lời đồn mà bạn đã nghe nếu bạn hay lui tới Twitter, tức X: rằng còn nhiều bài toán đã được giải nữa mà OpenAI và Anthropic đang giữ, chỉ là chưa công bố. Anh nói nếu bạn đã đọc mọi thứ, mọi phát biểu của họ, thì chuyện này khá rõ ràng. Theo anh, nghe không giống như đây chỉ là một cú bắn ngẫu nhiên vào đúng một bài toán này.

## 9. Phần nổi của tảng băng và những câu hỏi về credit

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), rõ ràng cả OpenAI lẫn Anthropic đều có những bộ phận riêng, những nỗ lực riêng, hàng triệu đô la compute dành cho việc giải các bài toán này. Lý do bài này lọt ra, bài này được công bố, là vì anh nghĩ OpenAI tưởng Anthropic sắp công bố bài của họ trước. Đó là lý do, theo anh, OpenAI dồn sức như vậy, lý do họ công bố. "Nhưng đừng nhầm," Wes nói, "đây là phần nổi của tảng băng."

Và tâm trạng trong giới toán học lúc này, theo blog mà Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026), là có một cơn sóng thần AI đang tới, kèm những câu hỏi như: bạn có được credit cho một paper bạn đăng không? Làm sao người ta biết chính bạn đã khám phá ra nó chứ không phải AI agent của bạn? Bạn chia sẻ toán học do AI tạo ra thế nào, nếu có chia sẻ? Bạn có tweet nó như cách một nhân viên của Anthropic đã làm, một cách hài hước, với chứng minh bác bỏ Jacobian conjecture của Fable không? Bạn có đăng một paper ghi "GPT-6 Astra" hay "Claude Fable" là tác giả, rồi để AI cảm ơn bạn rối rít trong phần acknowledgments vì đã gợi ý cho nó một bài toán tuyệt vời như vậy?

![Đoạn blog được tô hồng về các luật mới khi viết paper, chia sẻ toán học do AI tạo ra](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-1230.jpg)

Đoạn được tô hồng hỏi "What are the new rules for when you get to write a paper with your name on it, and, y'know, get credit for it?"; đoạn dưới hỏi có nên tweet như với "Fable's disproof of the Jacobian Conjecture", đăng lên arXiv hay GitHub, hay đăng paper ghi "GPT-6 Astra" hoặc "Claude Fable" là tác giả (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

## 10. Bài toán thật: sự hiểu biết của con người

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) rằng cuối cùng, anh nghĩ đây là phần cốt lõi của vấn đề mà mọi người đang bàn. Ở đây nó xoay quanh giới toán học, nhưng thực tế, theo anh, nó sẽ ảnh hưởng tới mọi người trong mọi lĩnh vực. Đó là vấn đề về sự hiểu biết của con người.

Anh đưa một ví dụ (video đăng ngày 22/09/2026). Một chuyện bạn hay thấy, hay nghe kể, là về một người nổi tiếng giàu có, vận động viên, ngôi sao điện ảnh, gì cũng được. Họ có một người lo tiền cho mình: ai đó siêu thông minh, rất giỏi toán và các con số. Họ giao cho người đó quản lý tiền vì người đó thông minh, hiểu mấy chuyện đó; còn vận động viên, người nổi tiếng, ngôi sao điện ảnh thì có lẽ không hiểu lắm. Vậy là thay vì cố hiểu cách quản lý tiền, họ giao nó cho một người thông minh hơn, hoặc giỏi hơn trong lĩnh vực đó, tuỳ bạn muốn nghĩ thế nào. Và một kiểu chuyện rất phổ biến là người kia quản lý sai số tiền, đem đi đánh bạc mất, hoặc ôm tiền bỏ trốn.

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), với việc code bây giờ cũng vậy. Bạn dựa vào code mà AI viết cho bạn tới mức nào? Bạn hiểu được bao nhiêu phần trong đó? Bạn dành thời gian để hiểu bao nhiêu phần?

Phép so sánh Wes dùng để nói về sự hiểu biết của con người khi giao việc cho AI, đặt cạnh câu hỏi về code (video đăng ngày 22/09/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), Aaronson đặt câu hỏi: có phải chúng ta đang cố duy trì một cộng đồng con người, qua nhiều thế hệ, hiểu các conjecture và quan tâm chúng đúng hay sai và vì sao? Và nếu ta quan tâm, thì làm sao khuyến khích người ta tham gia cộng đồng đó, trải qua nhiều năm đào tạo khắc nghiệt, nếu giờ đây họ chỉ còn kiểm chứng hàng đống chứng minh và dữ liệu mà AI đổ vào lòng họ? Wes nói việc đó chắc chắn có vẻ là một công việc chẳng ai cảm ơn.

Wes nói thêm (video đăng ngày 22/09/2026) rằng có một ranh giới mong manh trong lập luận này cần nghĩ tới. Anh nghĩ cách Scott diễn đạt mọi thứ rất hợp lý, và anh chắc chắn đồng ý với nó: làm sao bảo đảm rằng ở các thế hệ tương lai vẫn có một số người, một số người thông minh nhất, tiếp tục đi hiểu toán học? Làm sao khuyến khích điều đó? Làm sao xây dựng cộng đồng đó?

## 11. Julian Togelius: "Please, don't automate science!"

Rồi Wes đưa ra một quan điểm khác về chuyện này, được đăng cách đây một thời gian và theo anh không được đón nhận tốt lắm (video đăng ngày 22/09/2026). Đó là của Julian Togelius. Theo Wes, ông nói về các nhà nghiên cứu, ở đây là trong bối cảnh AI cho khoa học; đây là khoa học máy tính, nhưng anh nghĩ ông đang nói rộng về các nhà nghiên cứu trong mọi nỗ lực khoa học.

![Bài đăng trên X của Julian Togelius về một panel AI cho khoa học tại NeurIPS](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-1415.jpg)

Bài đăng của Julian Togelius: ông dự một panel về AI cho khoa học tại NeurIPS, nơi các panelist bàn cách thay con người ở mọi cấp trong quy trình khoa học; ông đứng dậy phản đối và nói rằng nếu đưa con người ra khỏi vòng lặp, "you're depriving them of the activity they love and a key source of meaning in their lives" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Theo đoạn Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026), Togelius nói rằng tất cả những người đó có mặt ở đây vì họ yêu nghiên cứu và muốn góp phần đẩy tri thức nhân loại tiến lên. Nếu bạn đưa con người ra khỏi vòng lặp bằng cách dùng AI để tự động hoá nghiên cứu, bạn đang tước đi của họ hoạt động họ yêu thích và một nguồn ý nghĩa quan trọng trong đời họ. Và ai cũng muốn làm điều gì đó có ý nghĩa.

Một panelist hỏi liệu ông có thật sự thích niềm vui làm khoa học hơn việc tìm ra thuốc chữa ung thư và giúp con người bất tử hay không. Theo đoạn Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026), Julian trả lời rằng rồi chúng ta sẽ chữa được ung thư, và tới một lúc nào đó có lẽ sẽ có thể chọn bất tử; và khoa học đã đang tiến rất nhanh với con người cầm lái. Vậy nên ông nói: không, ông không nghĩ việc tìm ra thuốc chữa ung thư nhanh hơn là đáng, nếu điều đó có nghĩa là chúng ta không bao giờ được làm khoa học nữa.

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) anh ngạc nhiên khi có người đăng điều đó, vì rõ ràng nó sẽ nhận một phản ứng rất, rất tiêu cực. Theo anh, trên thế giới có rất nhiều bệnh tật và đau khổ do một số căn bệnh.

## 12. Wes phản bác: bệnh tật, năng lượng và Machines of Loving Grace

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), có vẻ như AI có thể giúp chúng ta rất nhiều về sức khoẻ, sống lâu hơn, có lẽ cả bất tử. Như Dario Amodei viết trong "Machines of Loving Grace", ông nêu bật một số điều trong số này. Wes nói nhiều vấn đề tâm thần mà con người gặp phải, AI có tiềm năng giúp được. Theo anh, hiện tại ta chưa giải quyết tốt, ví dụ, bệnh trầm cảm. Đúng là có hàng tấn thuốc ta có thể đưa cho người bệnh, nhưng ta chưa biết cách giải quyết nó thật hiệu quả. Có người bị suy sụp tinh thần rồi ra ngoài làm hại người khác.

Wes kể tiếp (video đăng ngày 22/09/2026): có người chết sớm, để lại gia đình phía sau; có người sống trong đau khổ và đau đớn nhiều năm. Và có lẽ với nhiều chuyện như vậy, khi ta tiếp tục khám phá, học hỏi và đẩy khoa học tiến lên, ta có lẽ sẽ cải thiện được chúng. Và có lẽ ta có thể học cách tạo ra nhiều năng lượng hơn, rẻ hơn, sạch hơn, dồi dào hơn. Anh nghĩ rõ ràng là việc khám phá công nghệ mới có thể giúp theo rất nhiều cách khác nhau, nếu được áp dụng hiệu quả.

Những điều Wes nêu, dựa một phần vào "Machines of Loving Grace" của Dario Amodei, khi phản bác ý "đừng tự động hoá khoa học"; anh dùng nhiều chữ "có lẽ", "có tiềm năng" (video đăng ngày 22/09/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), nếu AI có thể tăng tốc khám phá khoa học, điều đó có nghĩa là ta sẽ hái được thành quả lao động nhanh hơn, sẽ ít đau khổ hơn, thịnh vượng hơn, dồi dào hơn, vân vân. Vậy nên ý tưởng kiểu "không, chúng tôi không muốn tiến bộ đó nhanh hơn, vì một số người trong chúng tôi đang thật sự thích thú khi mày mò, học hỏi và thấy mình được thoả mãn", với anh, là một lập luận tồi tệ, về mặt đạo đức không thể biện minh được.

Nhưng theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), đây thật sự là một lập luận mà một số người đang đẩy lên. Anh cho rằng nó phần nào xoay quanh chuyện họ có địa vị và đủ loại danh hiệu, và họ không muốn mất những thứ đó. Theo anh, đó là một phản ứng rất cảm tính.

## 13. Hai lập luận khác nhau và chuyện máy in ở Đế chế Ottoman

Wes chuyển lại sang blog của Scott Aaronson. Anh nói nó có nền trắng nên "cảnh báo flashbang", rồi lại thôi: plugin Chrome của anh hoạt động hoàn hảo ở đây, "chỉ đùa thôi".

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), điều Aaronson nói không giống thứ ta vừa xem. Nó cùng một vùng, nhưng rất, rất khác. Anh gọi đó là một khác biệt quan trọng: nếu bạn quan tâm tới địa vị của mình như một nhà nghiên cứu, bạn chỉ muốn chắc rằng mình giữ được những danh hiệu đó, thì điều đó không thể biện minh được.

Thực ra, theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), đó đại khái là điều Đế chế Ottoman đã làm: họ đại khái muốn hạn chế máy in. Họ muốn các thầy chép sách, các học giả, các nhà thông thái của họ tiếp tục được viết và hành nghề. Anh nói có nhiều lý do được đưa ra: bảo hộ kinh tế: không muốn các thầy chép sách mất việc; và muốn bảo vệ các văn bản tôn giáo để không ai hiểu sai hay diễn giải sai chúng.

![Một AI Overview của công cụ tìm kiếm về việc Đế chế Ottoman hạn chế máy in](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-1739.jpg)

Màn hình lúc Wes nói về Ottoman hiện một AI Overview của công cụ tìm kiếm, ghi "The Ottoman Empire did not issue a total ban on the printing press, but it restricted printing in the Arabic script for nearly three centuries", kèm các mục "What Printing Was Allowed" và "Why the Arabic Script Was Restricted" (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026). Wes thì nói Ottoman "muốn hạn chế máy in".

Nhưng nhìn lại, theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), lẽ ra ngay từ đầu đã thấy rõ đó là một ý tưởng rất ngớ ngẩn, vì nó chẳng thay đổi được gì; bạn không chặn được tiến bộ. Điều duy nhất mà việc cấm dùng máy in làm được là, ừ, có thể giữ lại được một ít việc làm. Các thầy chép sách tiếp tục nhận nhiều niềm thoả mãn từ công việc và được trả lương, nhưng họ không ngăn được gì cả, vì công nghệ đã có mặt ngoài thế giới rồi. Không phải là bạn có thể ngăn mọi người khác dùng nó.

Wes so sánh (video đăng ngày 22/09/2026): giống như Đế chế Ottoman tụt lại phía sau và tự gây thiệt hại cho mình bằng cách hạn chế máy in, anh nghĩ những gì EU đang làm lúc này khi cố hạn chế AI cũng vậy: "bạn chỉ có thể tự làm hại mình bằng những hạn chế đó".

## 14. Duy trì một nhóm người hiểu khoa học tiền tuyến

Nhưng theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), Scott Aaronson chạm đúng một điểm rất quan trọng. Anh nói đó là lý do anh thích đọc những gì ông viết, vì anh nghĩ ông có xu hướng suy nghĩ rõ ràng hơn và sâu hơn nhiều so với rất nhiều người khác đang viết về chuyện này. Câu hỏi là: ta có muốn duy trì một cộng đồng con người giữ được khả năng hiểu khoa học tiền tuyến mới nhất không, dù đó là toán hay bất cứ thứ gì khác?

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), ở đây Aaronson nói về toán học, nhưng điều đó sẽ có ở khắp nơi: trong khoa học máy tính, trong vật lý, trong toán, trong sinh học. Anh gọi đó là những câu hỏi lớn của tương lai. Đó có phải là điều ta muốn không? Ta có cần duy trì một cộng đồng như vậy không? Và quá một ngưỡng nào đó, nếu AI cứ thông minh hơn và thông minh hơn, liệu có còn khả thi để giữ một nhóm người hiểu được mọi thứ nó đang làm không?

Wes hỏi (video đăng ngày 22/09/2026) liệu cách mạng công nghiệp có phải là một mô hình khá tốt để nghĩ về chuyện này không. Trước đó có những người thợ thủ công làm ra đồ vật, thợ rèn và những nghề tương tự. Họ làm việc trên món đồ vật lý đó rồi đem bán, và càng luyện tập, càng có tay nghề thì họ càng giỏi, càng được công nhận. Rồi với cách mạng công nghiệp, máy móc cứ thế sản xuất hàng loạt. Theo Wes, điều đó đã thay thế 99,9% đồ được sản xuất. Vẫn còn một nhóm người dành cho đồ thủ công, và ta vẫn có nó tới giờ.

![Đoạn blog với câu được tô tím về một thị trường rất nhỏ cho certified organic theorems](https://homus.dev/photos/p2i-fcx0G0M-2003.jpg)

Câu được tô tím trong blog của Aaronson: "There's surely at most a tiny market for "certified organic theorems."", tiếp theo là câu hỏi có nên đưa AI vào theo cách vẫn đặt sự hiểu biết của con người ở trung tâm hay không (màn hình trong video đăng ngày 22/09/2026).

Aaronson viết đúng ở đây, theo Wes đọc (video đăng ngày 22/09/2026): chắc chắn chỉ có nhiều lắm là một thị trường rất nhỏ cho "certified organic theorems" (định lý "hữu cơ có chứng nhận"). Wes nói nếu nghĩ kỹ thì điều đó khá hiển nhiên với nhiều công nghệ ta đang có. Giả sử anh có một cái camera, màn hình hay điện thoại, và một bo mạch do người thiết kế, một bo mạch do AI thiết kế, mà cái AI thiết kế tốn ít điện hơn, mạnh hơn, bền hơn. Liệu có thị trường cho những bo mạch hoàn toàn do người thiết kế không? Theo anh, có lẽ là không.

## 15. Dự đoán của Wes: lực thị trường sẽ định hình nhiều điều

Nhưng Wes hỏi tiếp (video đăng ngày 22/09/2026): đó có phải là điều xấu không? Nghĩ lại về Đế chế Ottoman và máy in: việc các thầy chép sách không còn được viết mọi thứ, ta có mất gì vì thế không? Vì ở phía bên kia, theo anh, thế giới được thêm khá nhiều: khả năng chia sẻ tri thức, nhiều người tiếp cận sách hơn, nhiều người biết đọc biết viết hơn so với thời đó. Anh nghĩ phần lớn mọi người có lẽ sẽ nói máy in là một điều tuyệt vời cho nhân loại. Nó tệ cho các thầy chép sách; họ không vui khi máy in xuất hiện. Nhưng ta có quan tâm không? Việc giữ lại công việc và khả năng viết sách của họ có quan trọng như vậy với chúng ta không, khi nhìn từ xa?

Rồi Wes đưa ra một dự đoán (video đăng ngày 22/09/2026): lực thị trường sẽ định hình rất nhiều điều trong chuyện này. Nếu AI tạo ra toán học tốt hơn, chip tốt hơn, thiết kế bo mạch và công nghệ tốt hơn, khám phá ra những điều mới, thì không chỉ giá trị kinh tế của nó là khổng lồ, mà theo anh nó còn rất khó để chống lại. Rất khó đứng ở phía ngược lại, vì phía ngược lại là: không, ta không nên tìm thuốc chữa ung thư nhanh hơn, vì tôi và nhóm của tôi rất thích làm việc này.

Wes nhại lại lập luận đó (video đăng ngày 22/09/2026): "Đừng, đừng lấy nó khỏi chúng tôi. Chúng tôi thấy dễ chịu khi làm khoa học. Vậy hãy giải căn bệnh khủng khiếp đang ảnh hưởng tới hàng tỷ người này sau. Họ đợi được. Bệnh nhân ung thư của tôi đợi được cho tới khi chúng tôi tự tìm ra. Ừ, sẽ lâu hơn nhiều, nhưng họ đợi được." Anh hỏi: bạn không thể thật sự bảo vệ quan điểm đó tốt lắm, đúng không?

Ba bước trong dự đoán của Wes về cách chuyện này diễn ra; đây là dự đoán của anh, anh mở đầu bằng "I think" (video đăng ngày 22/09/2026).

Vậy nên anh nghĩ (video đăng ngày 22/09/2026) điều sẽ xảy ra là AI sẽ san phẳng mọi thứ nó có thể. Nó sẽ tăng tốc tiến bộ trong khoa học và toán học, trong thiết kế công nghệ, mọi thứ. Và phản ứng từ những người có lãnh địa bị nó xâm lấn sẽ đúng như những gì ta đã thấy trong vài năm qua. Theo anh, họ sẽ rất buồn bực, sẽ có rất nhiều cảm xúc. Họ sẽ ghét nó, vì họ sẽ thấy tệ: họ từng tự hào về thứ này, rồi một thứ khác tới lấy nó khỏi họ. Họ sẽ buồn bực, sẽ la lối về nó, sẽ bịa ra những điều không đúng về AI để làm nó trông như một thứ khủng khiếp.

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), khi lợi ích của AI bắt đầu ra khỏi kệ hàng ngày càng nhiều, mọi người sẽ nhận ra: khoan đã, ta sẽ không ốm nhiều như trước. Ta có lẽ sẽ rất khoẻ mạnh, và sẽ không phải làm việc nhiều như trước vì rất nhiều việc ta không thích làm sẽ được tự động hoá. Anh nghĩ người ta sẽ rất khó cố ngăn một thứ mang lại nhiều lợi ích như vậy cho mọi người.

## 16. 4.000 năm toán học, alignment và khủng hoảng ý nghĩa

Còn chuyện gì sẽ xảy ra với sự hiểu biết của con người? Theo đoạn Wes đọc từ blog của Aaronson (video đăng ngày 22/09/2026): có thể một ngày nào đó ta sẽ nói rằng toán học của con người đã có một chặng đường 4.000 năm tuyệt vời, nhưng hôm nay ta đóng cửa tiệm và giao mọi thứ cho máy móc, vẫn tiếp tục dùng bộ óc của mình cho toán học khi ta muốn, nhiều lắm là để tập luyện, giải trí hoặc thi đấu, như cờ vua.

Wes nói (video đăng ngày 22/09/2026) quan điểm của anh hơi giống điều này, ở chỗ: nếu chúng ta giải được alignment, điều anh hy vọng sẽ xảy ra; anh thật sự hy vọng ta sẽ tìm ra, sẽ giải được nó. Anh giải thích alignment ở đây nghĩa là ta tìm ra cách bảo đảm rằng "vị thần máy siêu trí tuệ" mà ta đang tạo ra sẽ tử tế với chúng ta. Anh nói đã có vài cú xóc dọc đường, và bài toán đó chưa được giải. Anh không nghĩ nó sẽ giết hết chúng ta; anh không tin như vậy. Anh nghĩ còn nhiều điều ta cần học và khám phá trước khi, theo lời anh, "chịu thua".

Nhưng nếu ta giải được alignment và siêu trí tuệ máy đó đã an toàn, thì theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), cuộc khủng hoảng tiếp theo ta gặp sẽ là khủng hoảng ý nghĩa. Anh lấy ví dụ: nếu bạn là một con mèo nhà được chăm sóc rất tốt, được cho ăn, không phải làm việc, được giải trí, có mọi tiện nghi, mọi thứ, mọi thứ, nhưng không có đầu ra nào của bạn, thể chất hay trí óc, là cần cho bất cứ việc gì, thì bạn làm gì? Bạn cảm thấy thế nào về bản thân?

Hai bước theo cách Wes nói ở cuối: trước hết tìm ra alignment, sau đó tìm ra ý nghĩa cuộc sống, thứ mà theo anh không thể là về một công việc (video đăng ngày 22/09/2026).

Wes nghĩ (video đăng ngày 22/09/2026) game sẽ đóng vai trò lớn trong chuyện đó, giải trí cũng vậy; người ta vẫn sẽ chơi các trò chơi địa vị và cả trò chơi thật. Sẽ có nhiều thứ ta đang làm bây giờ, nhưng sẽ không có việc làm. Và anh nghĩ như Ilya Sutskever đã nói, đại ý: nếu trí tuệ là thứ bạn coi trọng nhất, bạn sẽ có một quãng thời gian tồi tệ.

Theo Wes (video đăng ngày 22/09/2026), đó là cách anh thấy mọi chuyện diễn ra. Bước một: hãy giải quyết vấn đề alignment. Rồi bước tiếp theo, ta sẽ tìm ra ý nghĩa cuộc sống là gì, vì nó không thể là về một công việc. Anh nói anh hy vọng bạn đồng ý, và cảm ơn bạn rất nhiều vì đã xem tới cuối.

## Nguồn và liên kết

- Tên gốc: AI labs may be hiding their biggest breakthroughs
- Sự kiện: [YouTube](https://homus.dev/events/youtube)
- Video gốc: [https://www.youtube.com/watch?v=p2i-fcx0G0M](https://www.youtube.com/watch?v=p2i-fcx0G0M)

- Kênh YouTube Wes Roth (Wes Roth): [youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw](https://www.youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw)

- Scott Aaronson, "The Age of Wonders and Terrors", blog Shtetl-Optimized, bài đăng ngày 15/09/2026 (đọc ngày 18/11/2026): [scottaaronson.blog/?p=10062](https://scottaaronson.blog/?p=10062)

- Scott Aaronson, "Short letter to my 11-year-old self", blog Shtetl-Optimized, bài đăng ngày 24/12/2022 (đọc ngày 18/11/2026): [scottaaronson.blog/?p=6919](https://scottaaronson.blog/?p=6919)

- Julian Togelius, "Please, don't automate science!", blog của ông, kể lại panel tại NeurIPS (đọc ngày 18/11/2026): [togelius.blogspot.com/2025/12/please-dont-automate-science.html](https://togelius.blogspot.com/2025/12/please-dont-automate-science.html)

- Dario Amodei, "Machines of Loving Grace" (đọc ngày 18/11/2026): [darioamodei.com/essay/machines-of-loving-grace](https://darioamodei.com/essay/machines-of-loving-grace)

Nguồn: https://homus.dev/talks/ai-labs-may-be-hiding-their-biggest-breakthroughs · cập nhật 2026-11-18
