# Toán startup: TAM, CAC, churn, retention, LTV và payback

[Shripati Acharya](https://homus.dev/speakers/shripati-acharya) · [Prime Venture Partners](https://homus.dev/orgs/prime-venture-partners), [Amit Somani](https://homus.dev/speakers/amit-somani) · [Prime Venture Partners](https://homus.dev/orgs/prime-venture-partners)

> Hai Managing Partner của Prime Venture Partners chỉ ra những cách tính sai TAM, CAC, churn, LTV, ACV, margin và trung bình, cùng cách làm đúng hơn.

Topics: Unit Economics, Startups

Canonical: https://homus.dev/talks/mastering-startup-math-tam-cac-churn-retention-ltv-payback-and-more

## 1. "Bad math" trong startup và câu hỏi đầu tiên về TAM

Tập podcast này của Prime Venture Partners là một cuộc trò chuyện giữa hai Managing Partner của quỹ, Shripati Acharya và Amit Somani (chức danh theo phần mô tả của video đăng ngày 23/06/2023). Shripati mở đầu: chào mừng tới một số rất đặc biệt của podcast, nơi anh ngồi cùng người partner và đồng nghiệp của mình là Amit. Anh nói anh rất vui được ở đây và chào Amit. Amit cảm ơn Shripati, nói anh đang rất mong chờ buổi này.

![Hai người ngồi hai đầu một bàn gỗ dài, cầm micro, phía sau là màn hình ghi Prime Venture Partners Podcast](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-0003.jpg)

Amit Somani (bên trái, áo trắng) và Shripati Acharya (bên phải, áo xanh nhạt) ngồi hai đầu bàn họp, mỗi người cầm một micro; màn hình phía sau ghi "Prime Venture Partners Podcast" (video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati giới thiệu chủ đề: tập này nói về "bad math in startups", tức những cách mà con số bị bẻ cong, xoay vần, hay nói thẳng là bị "làm hỏng", có lẽ phần nhiều là vô tình, bởi chính các founder. Mục tiêu của cuộc trò chuyện, theo anh, là chỉ ra một số trường hợp như vậy và đưa ra góc nhìn của anh và Amit, hy vọng có ích cho người nghe (video đăng ngày 23/06/2023). Rồi anh vào thẳng việc.

Câu hỏi đầu tiên Shripati đưa cho Amit là thứ mà theo anh, hai anh và đồng nghiệp bàn tới trong hầu như mọi buổi pitch: cơ hội thị trường, hay TAM. Khi nói chuyện với các founder, những sai lầm và cạm bẫy nào hai anh hay gặp ở phần này (theo video đăng ngày 23/06/2023)?

Amit đáp rằng TAM, Total Addressable Market, chắc chắn là một trong vài "pet peeve" của anh, và hai người sẽ còn đi qua nhiều pet peeve khác trong phần còn lại của tập. Vấn đề lớn nhất của anh với TAM là phần lớn mọi người làm một mô hình top-down rất đơn giản. Anh lấy ví dụ một startup food tech. Founder sẽ nói: Ấn Độ có 1,4 tỷ người, giả sử 10% trong số đó dùng dịch vụ này, và họ ăn ba bữa mỗi ngày (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Vậy là 140 triệu nhân ba, ra 420 triệu giao dịch mỗi ngày. Và kể cả nếu tôi chỉ thu khoảng một đô mỗi giao dịch, thì đây là "cơ hội nghìn tỷ đô". Amit gọi lối tính đó là "absolutely bogus", hoàn toàn vô căn cứ, vì đó không thật sự là TAM (ví dụ của Amit trong video đăng ngày 23/06/2023).

## 2. TAM top-down và bottom-up

Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), ideal customer profile ở đây có thể là một người Ấn Độ ăn ba bữa mỗi ngày, hoặc là người dùng mobile và muốn đặt món online, hay gì đó tương tự. Nhưng bạn thật sự phải nhìn TAM từ dưới lên (bottom-up): ideal customer profile là ai, mức sẵn sàng chi trả (willingness to pay) của họ cho thứ này là bao nhiêu, và khả năng của bạn trong việc tiếp cận khách hàng đó tới đâu. Trong cụm "total addressable market", chữ "addressable" là phần rất thú vị và đáng quan tâm.

Đi sâu thêm một bước, Amit nói anh còn muốn nhấn vào serviceable addressable market: phân khúc khách hàng tiếp cận được, mức sẵn sàng chi trả, và khả năng cuối cùng bạn tiếp cận rồi có được khách hàng đó. Theo anh, phần này rất quan trọng, và đó là một điều thật sự làm anh khó chịu (video đăng ngày 23/06/2023).

Hai cách tính TAM mà Amit đặt cạnh nhau trong video đăng ngày 23/06/2023: phép nhân top-down trong ví dụ food tech, và lối tính bottom-up đi từ ideal customer profile, willingness to pay và khả năng tiếp cận.

Shripati hỏi lại cho rõ: anh đang phân biệt top-down với bottom-up, hay anh vẫn đang nói về cách làm một phân tích top-down tốt hơn? Amit khẳng định anh thật sự đang phân biệt hai cách. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), top-down có thể dùng làm chỉ dấu, kiểu một phép thử nhanh, một "laugh test", để thấy rằng "được, ở đây có cái gì đó".

Nhưng khi bạn dựng revenue plan, annual operating plan hay kế hoạch ba năm, tức là "mình sẽ xây doanh nghiệp này thế nào" cho vòng gọi vốn này hay vòng sau, bạn sẽ không nói "tôi sẽ phục vụ cả Ấn Độ". Bạn sẽ nói: tôi bắt đầu ở Bangalore hoặc Delhi NCR, tôi bắt đầu với nhóm nhân khẩu học này, tôi dùng kênh này để tới được những khách hàng này. Tôi tin khách hàng ở Tier 1 sẽ vui vẻ trả một gói subscription 99 rupee, hoặc một khoản phí tiện lợi trên mỗi giao dịch (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Vì vậy, anh nói anh đang bàn về việc dựng một mô hình TAM từ dưới lên. Anh nghĩ các mô hình tốt nhất là mô hình được "triangulate", đối chiếu từ nhiều phía, y như một annual operating plan (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Anh nói thêm rằng làm top-down hoàn toàn ổn, anh không gạt bỏ hay chê top-down ở mọi cấp. Nhưng các mô hình tốt nhất sẽ là: làm top-down, làm bottom-up, làm theo kênh (channel-based), làm dựa trên chuyện cạnh tranh hoặc số tiền người ta đang chi sẵn, ở đây là chi cho việc ăn uống. Anh nói anh chỉ tình cờ bám vào ví dụ đồ ăn, nhưng ý là trong category đó. Còn nếu buộc phải chọn một mô hình, anh chắc chắn là người rất thích mô hình bottom-up (video đăng ngày 23/06/2023).

## 3. Chỉ cần segmentation sắc, chưa cần cả GTM

Shripati lấy tiếp ví dụ business subscription đồ ăn đó. Khi một công ty tới pitch và anh ngồi nghe, anh có muốn họ gắn cả chiến lược go-to-market của công ty vào lúc tính TAM không, hay họ có thể nói "trong một kịch bản go-to-market tối ưu thì tôi sẽ làm thế này"?

Amit khen đây là một câu hỏi rất tinh, và nói anh cũng không mong gì kém hơn từ Shripati. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), thứ anh tìm ban đầu là phân khúc khách hàng (customer segmentation). Với TAM, chỉ riêng segmentation là đủ.

Ví dụ: "người ở Tier 1 của Ấn Độ có thu nhập trên 10 lakh rupee một năm, đó là nhóm nhân khẩu học mục tiêu của gói subscription này". Như vậy là ổn. Anh không cần biết bạn sẽ tới được họ bằng cách nào, bạn dùng Google, Instagram, MyGate hay thứ gì khác. Theo anh, đó là chuyện bàn ở bậc thứ hai, ở mức chi tiết sau (video đăng ngày 23/06/2023).

Tóm lại, anh không tìm cả bản GTM, mà tìm một segmentation sắc, các profile rõ ràng trong từng phân khúc, và mức sẵn sàng chi trả. Lý do anh nêu: những thứ đó cho anh một proxy về tổng giá trị ở đây có thể là bao nhiêu, xét như cơ hội doanh thu tiếp cận được (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

## 4. Thế nào là một TAM hấp dẫn với nhà đầu tư

Shripati hỏi: vậy điều gì làm nên một TAM hấp dẫn? Amit nói thật ra câu trả lời là phần tóm lại của điều anh vừa nói: phân khúc rõ, mức sẵn sàng chi trả rõ, rồi ở bậc thứ hai là khả năng tiếp cận những khách hàng đó (video đăng ngày 23/06/2023).

Quy tắc đơn giản nhất mà anh và đồng nghiệp chia sẻ nội bộ với team ở Prime là: nếu bạn cần cỡ một tấm bằng PhD để tính ra TAM, thì có lẽ đó không phải một TAM tốt (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Nếu bạn nói một cách hời hợt rằng "này, một tỷ người", hay "10.000 startup sẽ mua phần mềm SaaS của tôi, chỉ cần 10% mua thôi", thì cũng không ổn. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), mô hình càng đơn giản càng tốt, và anh nói thường là nó phải vừa trên một dòng với font Calibri cỡ 40: X nhân Y nhân Z, rõ ràng không mơ hồ, ra một thị trường một tỷ đô, nửa tỷ đô hay năm tỷ đô. Những mô hình như vậy là loại dễ hơn. Dĩ nhiên điều đó không có nghĩa là nhà đầu tư sẽ không đào sâu thêm. Nhưng một định nghĩa hay một công thức đơn giản là thứ làm nên một TAM tốt.

Shripati nhận xét: như vậy là nó gắn rất trực tiếp với price point của bạn. Amit đồng ý: price point, tổng số khách hàng hay doanh nghiệp bạn sẽ tiếp cận, và một khả năng tiếp cận họ ở mức ước lượng. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), bạn có thể nói "tôi sẽ nhắm tới tất cả mọi người, ai cũng là khách mục tiêu", và đó thường là ý tưởng tồi, không chỉ vì lý do GTM mà cả vì lý do TAM. Bởi để nhắm tới tất cả mọi người, bạn cần tiếp cận tất cả mọi người.

![Người bên trái giơ tay nói vào micro, người bên phải cầm micro lắng nghe](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-0643.jpg)

Amit (bên trái) giơ tay giải thích trong lúc nói về chuyện nhắm tới "tất cả mọi người", còn Shripati (bên phải) ngồi nghe (video đăng ngày 23/06/2023).

Bạn cần có một thương hiệu cho tất cả mọi người, bạn cần một chiến lược phân phối, nên mọi thứ trở nên khó hơn (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati hỏi tiếp: vậy con số bao nhiêu thì hấp dẫn nhìn từ phía nhà đầu tư? Amit nói mỗi nhà đầu tư sẽ nhìn khác nhau. Nhưng điểm chung của mọi venture capital là người ta tìm những thị trường tiếp cận được thật lớn. Lý do anh nêu: venture không phải loại kinh doanh dòng tiền, hay kiểu có lãi ngày qua ngày ngay từ đầu; bạn đang xây cho một kết cục lớn (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Quy tắc ước lượng của Amit (video đăng ngày 23/06/2023): bất kỳ TAM nào dưới 500 triệu đô có lẽ là không bắt đầu được ngay từ đầu, nhất là khi công ty đang ở giai đoạn sớm. Anh nhắc một điều hai người sẽ không đi vào hôm nay: một số founder giỏi nhất còn mở rộng TAM bằng cách đi sang các thị trường lân cận, nhưng phần đó ngoài phạm vi tập này. Anh nói ít nhất 500 triệu tới một tỷ đô TAM tiếp cận được, tính từ dưới lên, là một con số tốt.

Lý do anh đưa ra: với phần lớn công ty, chiếm được 15 tới 20% thị phần là một việc rất khó. Anh kể Microsoft cuối những năm 90 đạt 20% thị phần, và sau đó bị FTC nhắm tới (lời Amit trong video đăng ngày 23/06/2023). Founder nào cũng nói "tất nhiên tôi sẽ chiếm 20% thị trường vì tôi giỏi nhất", nhưng điều đó không thật sự xảy ra. Nên theo anh, ngưỡng đó có nghĩa là doanh thu bạn có thể đạt được ít nhất là 100 triệu đô trong một số kịch bản, chẳng hạn trong 5 tới 7 năm.

Lập luận ngưỡng TAM của Amit trong video đăng ngày 23/06/2023: dưới 500 triệu đô thì có lẽ không bắt đầu được, vì 15 tới 20% thị phần đã khó, và mức đó cho doanh thu khoảng 100 triệu đô trong một số kịch bản.

## 5. Công ty tạo ra category mới và chuyện goal seek trên Excel

Trước khi rời chủ đề TAM, Shripati đặt một trường hợp: nếu founder tới và nói "tôi đang làm một công ty tạo ra category mới" thì sao? Anh nói đó là loại công ty mà ở Prime, anh và đồng nghiệp rất mong được đánh giá và rót vốn, và đã làm vậy nhiều lần trước đây (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Founder có thể nói: "tôi đang tạo ra một category, có thể TAM chỉ là 250 triệu, nhưng tôi vẫn sẽ đạt 100 triệu doanh thu trong một khoảng thời gian hợp lý". Anh nghĩ gì về chuyện đó?

Amit khen câu hỏi rất hay, và nói anh sẽ lùi về chuyện sản phẩm một chút rồi mới quay lại TAM. Anh nhắc một câu anh gán cho Jack Dorsey: không có gì thật sự được phát minh mới trên Internet. Vẫn là những nhu cầu con người như cũ, những nhu cầu kinh doanh như cũ: tôi cần năng suất, tôi cần sáng tạo, tôi cần chất lượng, tôi cần đo lường được, tôi cần minh bạch, hay bất cứ gì. Anh nói anh đang trộn cả kiểu công ty B2B lẫn B2C ở đây (video đăng ngày 23/06/2023).

Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), vì vậy sẽ có một proxy nào đó cho thứ bạn nghĩ mình đang tung ra, dù đó là iPod, iPhone hay cả chiếc Sony Walkman thời trước. Bạn có thể nói: người ta vốn thích nghe nhạc, và họ đã chi một khoản XYZ cho việc đó. Rồi bạn có thể nói tôi sẽ mở rộng số người được nghe loại nhạc đó, dùng loại thiết bị đó, hay di động hơn trước nhiều. Còn nói rằng hoàn toàn không có bằng chứng nào và đây là một thứ mới tinh thì...

Anh thừa nhận điều đó thỉnh thoảng có xảy ra. Anh nói hai người đang ngồi giữa cuộc cách mạng ChatGPT và có rất nhiều sản phẩm (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Nhưng cứ mỗi ChatGPT hay thứ gì khác, lại có một chiếc xe Segway, nơi không thật sự có nhu cầu. Nên lời khuyên của anh là tìm các tín hiệu proxy: có ai đang chi tiền cho category đó không, hoàn cảnh kinh tế của khách hàng,

dù ở phía doanh nghiệp hay người tiêu dùng, có phù hợp để trả tiền cho thứ đó không. Amit nói Shripati đúng: có những công ty thật sự tạo ra category mới, nơi rất khó tính TAM, và chính các anh là VC cũng phải đi đầu tư vào họ, vì họ đang giải một vấn đề có ý nghĩa (video đăng ngày 23/06/2023),

và một ngày nào đó sẽ tìm ra cách kiếm tiền (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati nói thêm một điều founder nên tránh: đừng làm goal seek trên Excel. Amit nói hai anh đã thấy chuyện đó. Anh kể đã thấy những con số "thần kỳ" kiểu 1,18, rồi bạn chạy thêm một phép hồi quy, và nhận ra: khoan, con số này chỉ được ngoại suy từ thứ kia. Anh nói anh cũng sẽ tránh điều đó (video đăng ngày 23/06/2023).

## 6. CAC: đừng báo một con số blended

Amit chuyển sang một chủ đề khác anh muốn bàn: CAC. Anh đề nghị anh nói trước rồi Shripati góp vào, vì chủ đề này gắn với câu hỏi TAM và câu Shripati vừa hỏi về GTM. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), lúc đầu, để khởi động phễu (bootstrap the funnel), bạn hiển nhiên phải tạo ra nhu cầu và tận dụng nó, nên bạn sẽ chi một ít tiền cho performance marketing.

Đó có thể là Google, Instagram hay bất cứ kênh nào bạn đang chi tiền. Nhưng một pet peeve của anh về CAC, với một công ty đã có chút traction (có thể là vài trăm nghìn đô ARR, nửa triệu đô ARR hay bao nhiêu đó), là người ta luôn nói về blended CAC: "CAC của tôi là 200 đô". Anh hỏi lại: 200 đô cho phân khúc nào, kênh nào, mức giá sản phẩm nào? Và câu trả lời điển hình là "không, không, đó là tất cả, gộp hết" (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Nhưng, Amit nói tiếp, bạn đã hoạt động một thời gian rồi. Bạn mới bắt đầu chi cho marketing ba tháng trước. Trước đó bạn có khách nhờ organic, nhờ giới thiệu, nhờ nhóm Facebook hay kênh Insta của bạn. Vậy mà founder vẫn nói "không, tất cả đã gộp lại". Theo anh, đó không thật sự là CAC của bạn (video đăng ngày 23/06/2023).

Anh nói hai người sẽ bàn về trung bình và trung vị sau. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), chi phí có được khách hàng gắn rất chặt với từng kênh hay từng phân khúc, vì nó phụ thuộc vào việc bạn có khách ở đâu. Có thể bạn sẽ thấy paid CAC của mình, anh dùng từ này để phân biệt, thật ra là 600 đô, vì có khách trên các kênh đó rất đắt. Trong khi đó kênh organic là bằng không,

theo đúng định nghĩa của organic. Còn SEO CAC thì có thời gian ủ dài hơn: bạn xây SEO hay ASO, tức là bạn chi tiền cho content marketing, cho SEO, nhưng thấy kết quả sáu, chín tháng sau. Nên các con số này rất, rất khác nhau (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Vì vậy, theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), điều rất quan trọng là ít nhất, nếu bạn buộc phải gộp, hãy nói paid CAC của tất cả các kênh trả phí là bao nhiêu, và của tất cả các kênh organic là bao nhiêu.

Và bạn bắt đầu kênh nào vào lúc nào, ít nhất ở mức tổng quát, theo tháng, theo quý hay gì đó. Anh nói đó là một điều anh rất khuyến khích, và chuyện báo blended thay vì tách ra là điều thật sự làm anh khó chịu (video đăng ngày 23/06/2023).

Thay vì một con số CAC gộp, Amit đề nghị tách ít nhất paid và organic, kèm thời điểm bắt đầu từng kênh; các con số là ví dụ của anh trong video đăng ngày 23/06/2023.

## 7. CAC không đứng yên: cạnh tranh, keyword và attribution

Liên quan tới điều trên, Amit nói CAC không đứng yên, cũng không tăng giảm theo đường thẳng. Không phải kiểu "CAC của tôi từng là 500, giờ là 300, nên khi tôi lớn hơn nữa nó sẽ là 150". Anh nói không, nó sẽ không như vậy. Thậm chí, trừ khi bạn ở trong một category khổng lồ chưa ai khai thác, kiểu startup tạo ra category mới, bạn sẽ thấy nhiều cạnh tranh hơn nhiều kéo tới. Bạn sẽ gặp những khách khó tiếp cận hơn. Bạn sẽ gặp những khách thuộc nhóm "late majority" (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023),

dùng theo khung của Geoffrey Moore. Và vì thế, anh tin CAC của bạn có thể tăng, dù lượng khách của bạn cũng đang tăng, nhưng tỷ lệ mà bạn phải tăng trưởng... Anh bỏ lửng câu đó và nói tiếp: nên hãy nghĩ về CAC không như một điểm tĩnh, mà xem CAC sẽ biến đổi ra sao khi bạn đi tiếp, và điều đó phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng mở rộng của kênh bạn dùng và mức sẵn sàng trả tiền của khách hàng (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Rồi anh hỏi Shripati có suy nghĩ gì không.

Shripati góp một nhận xét, mà theo anh những ai chi nhiều cho performance marketing sẽ thấy quen: một lý do khác khiến CAC tăng là các keyword bạn đang bid bắt đầu dịch từ phần "long tail" sang phần "torso" của tập keyword, tức là cạnh tranh nhiều hơn rất nhiều (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Anh lấy một ví dụ anh nói là tự nghĩ ra: nếu bạn là một fintech, lúc đầu bạn có thể nói "tôi là sản phẩm tiết kiệm cho sinh viên ngành kỹ thuật", và bộ keyword để hút nhóm này là khác. Nhưng khi nhóm khách hàng đó cạn dần, bạn có thể phải bắt đầu quảng cáo cho "sản phẩm tiết kiệm" nói chung. Rồi đến click-through cần có và mức bid cần có trên Google để thật sự có được những click đó: giờ bạn đang cạnh tranh với HDFC Bank chẳng hạn (ví dụ của Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

![Người bên phải cầm micro, tay chỉ về phía bàn trong lúc nói, người bên trái nhìn xuống tờ giấy](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-1423.jpg)

Shripati (bên phải) nói về chuyện keyword dịch từ "long tail" sang "torso" khi một fintech mở rộng, còn Amit (bên trái) nhìn xuống ghi chú (video đăng ngày 23/06/2023).

Amit đồng ý ngay. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), theo định nghĩa, mỗi khi tối ưu chi tiêu marketing, bạn sẽ tối ưu tới biên hiệu quả nhất. Nên mỗi lần cần scale 10 lần, ví dụ từ 100.000 khách B2C lên một triệu, đúng điều Shripati nói sẽ xảy ra, vì những quả dễ hái đã hết. Như Shripati nói, giờ bạn đang cạnh tranh cho một sản phẩm tiết kiệm với HDFC Bank,

ICICI Bank và 20 fintech khác. Đó là một lý do. Lý do kia, như anh đã nhắc, là với những sản phẩm định nghĩa hay tạo ra category mới, một số khách hàng có thể chưa hề ra ngoài tìm kiếm thứ đó (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Những khách đó rất đắt để có được, vì bạn đang cố thuyết phục họ rằng họ cần "cái bẫy chuột mới" này. Shripati xen vào rằng intent ở đây không thật sự có; Amit nói tiếp: intent chắc chắn chưa được bộc lộ ra (video đăng ngày 23/06/2023).

Và vì thế, theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), attribution trong CAC là quan trọng. Anh lấy ví dụ: tôi có thể đã xem một reel Instagram một tháng trước, rồi bấm vào một quảng cáo trên TripAdvisor hay MakeMyTrip hai tuần trước, rồi giờ tôi tới qua một kênh thứ ba và chuyển đổi. Vậy bạn muốn gán chi phí đó cho đâu: khoản bạn chi cho Insta, cho TripAdvisor, hay cho kênh last click? Anh nói nó trở nên phức tạp. Nhưng lời anh chốt là ít nhất đừng làm blended CAC: hãy tách paid với phần còn lại, rồi phân khúc dần khi bạn đi tiếp, và có khả năng thể hiện được độ mở rộng của từng kênh.

## 8. Khi chi SEM kéo theo organic

Shripati muốn thêm một điểm trước khi rời "phương trình CAC": hai anh nên trả lời thế nào khi founder nói "tôi đang chạy rất nhiều quảng cáo phía SEM, nhưng chính nó dẫn tới organic, nên tôi mới gộp hai cái lại"? Amit xác nhận đó là điều founder hay nói, và Shripati hỏi anh nghĩ gì về chuyện đó (video đăng ngày 23/06/2023).

Amit khen câu hỏi rất hay. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), chuyện thời điểm, và đúng là chuyện first click so với last click attribution, sẽ dẫn vào câu trả lời. Thước đo đơn giản nhất cho organic, ít nhất là ở phía search, là lượng tìm kiếm organic cho thương hiệu của bạn phải tăng lên. Anh lưu ý phía search đang bị gen AI và những thứ khác làm thay đổi, nhưng đề nghị tạm bám vào "thế giới cũ" một chút. Nếu người ta không tìm kiếm thương hiệu của bạn, hay sản phẩm độc đáo, USP của bạn, thì bạn biết rằng mọi khoản đầu tư khác bạn bỏ vào brand marketing, performance marketing hay SEM

đang không cho ra kết quả (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Nên cách đơn giản nhất, theo Amit, là để ý tới mốc thời gian bạn chi tiền. Nếu bạn chạy một chiến dịch marketing dịp IPL cỡ ba tháng trước, sẽ khó mà gán nó cho tháng 6/2023, hay có thể tháng 7/2023 (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Vì vậy bạn có thể giữ một cửa sổ trượt (rolling window).

Anh nói cửa sổ đó có thể là một quý. Anh cho rằng phần lớn mọi người nên thận trọng hơn và dùng 30 ngày gần nhất, hoặc có thể 60 ngày. Nhưng bạn có thể dùng một cửa sổ thời gian để làm việc này. Và theo thời gian nó sẽ thành một trung bình trượt (rolling average), vì khoản bạn chi bây giờ cho SEM hay brand sẽ có tác động lên organic về sau. Nên nó sẽ tự "rửa trôi" sau một khoảng thời gian nhất định (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

## 9. Churn: mục tiêu của metric và cách tính theo kỳ gia hạn

Amit chuyển chủ đề: từ phần đầu phễu sang đầu kia, đáy phễu. Giả sử bạn đã có khách, họ đang trả tiền, và giờ họ bắt đầu churn. Anh nói anh biết đây là một trong những pet peeve của Shripati. Anh hỏi Shripati tìm gì khi nhìn vào churn, và điều gì làm anh khó chịu khi thấy kiểu metric churn "nghiệp dư" hay "vanity" mà người ta hay đưa cho hai anh (video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati nói: với churn, và thật ra mỗi khi nhìn vào metric, ta phải tự hỏi mục tiêu của metric đó là gì (video đăng ngày 23/06/2023). Với churn,

mục tiêu là để chính founder biết giá trị mình đang mang tới cho khách có "dính" hay không. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), khách churn khi họ kỳ vọng một giá trị nào đó mà không thấy giá trị đó, và nói "thôi, tôi không dùng dịch vụ này nữa". Đó là mục tiêu:

hiểu value proposition đang "ăn" tới đâu. Anh nói điều này đúng với mọi metric: bạn cần rõ mục tiêu là gì, vì lấy một định nghĩa có sẵn rồi dán nguyên khuôn vào doanh nghiệp của mình thường cho ra một bộ số sai (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Rác vào thì rác ra: nếu bạn không thật sự dùng các metric đó để tác động hay định hướng quyết định của mình, thì đó không phải metric hữu ích lắm (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Với churn, điều đầu tiên anh đề nghị là hãy hình dung một doanh nghiệp SaaS

thường có gói tháng, gói quý và gói năm. Giả sử bạn bán gói năm. Anh bắt đầu nói "bạn bán một gói năm vào tháng Một, và năm sau bạn bắt đầu tính", rồi tự sửa: một tháng sau, à không, vào tháng Một năm nay, bạn bán 100 gói subscription, và tất cả đều là gói năm. Churn của tháng Hai, tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm và tháng Sáu là bao nhiêu? Bằng không, rõ ràng vậy (ví dụ của Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Giờ bạn có thể tới và nói "tôi có churn bằng không". Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), đó là điều đầu tiên anh thấy có lẽ đang dẫn tới suy luận sai. Cách nghĩ đúng là theo một nghĩa nào đó, khách không có lựa chọn: họ đã trả trước, và họ không đòi hoàn tiền. Anh nói có những cách khác để tính tới chuyện này, bằng cách xem mức engagement của khách và những thứ tương tự.

![Người bên phải nói vào micro, tay đưa ra giải thích, người bên trái mỉm cười lắng nghe](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-2103.jpg)

Shripati (bên phải) giải thích cách tính churn theo kỳ gia hạn, Amit (bên trái) ngồi nghe (video đăng ngày 23/06/2023).

Nhưng tạm bỏ qua phần đó. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), một cách gọn và đơn giản là tính churn trên cơ sở "up for renewal", tức những khách đến hạn gia hạn. Ở bất kỳ tháng nào, bạn nhìn vào tất cả khách có thể gia hạn, hay đến hạn phải gia hạn subscription. Ví dụ bạn đang ở tháng Hai: một loạt gói năm bạn bán vào tháng Hai năm trước, một loạt gói quý bạn bán vào tháng Mười Một trước đó, và một loạt gói tháng bạn bán vào tháng Một, tất cả đều đang đến hạn gia hạn.

Amit xác nhận. Shripati nói tiếp: bạn lấy nhóm đó làm mẫu số, và tử số là tất cả những người không gia hạn. Amit lại xác nhận. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), đó là một quyết định rất chủ động của khách: gia hạn hay không gia hạn.

Và khi họ thật sự trả tiền, "bỏ phiếu bằng ví", đó là một thước đo đúng cho cả retention lẫn churn. Anh nói đó có lẽ là sai lầm phổ biến nhất anh gặp, và anh và đồng nghiệp gặp nó đều đặn ở các công ty SaaS, nhiều hơn hẳn so với B2C hay loại công ty khác, vì độ dài các gói subscription cứ khác nhau (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Cách tính churn "up for renewal" mà Shripati mô tả trong video đăng ngày 23/06/2023: chỉ những khách đến hạn quyết định gia hạn mới vào mẫu số, nên 100 gói năm bán tháng Một không cho ra "churn bằng không" giả tạo.

## 10. Churn theo loại hợp đồng và khách SMB tự đóng cửa

Amit hoàn toàn đồng ý, rồi hỏi: Shripati có yêu cầu founder phân khúc churn không? Giả sử tôi chỉ có hai gói, gói năm và gói quý. Anh có đề nghị họ tính churn của gói quý tách khỏi churn của gói năm không? Hay anh vẫn sẽ nói "gia hạn là gia hạn, đến hạn lúc nào cũng vậy"? Anh nghĩ thế nào?

Amit nói thêm rằng có thể làm phức tạp hơn với cả gói tháng. Shripati đáp: cũng giống chuyện phân khúc và CAC, các kênh, mà Amit nói lúc trước, việc tách theo loại hợp đồng, theo độ dài hợp đồng, thật ra là hữu ích. Lý do anh đưa ra: bạn sẽ thấy đều đặn, và đây là trải nghiệm khá phổ biến của startup, rằng chuyển khách từ gói tháng sang gói quý chẳng hạn (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023)

lập tức thấy churn giảm, cả churn về sau cũng giảm. Retention cao hơn. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), theo một nghĩa nào đó, gánh nặng nhận thức lên khách giảm từ một quyết định mỗi tháng xuống một quyết định mỗi quý. Nên tách ra như vậy là hữu ích, vì nó giúp bạn quyết định, chẳng hạn, có nên bỏ hẳn gói tháng hay không. Shripati nói bỏ gói tháng có thể khiến ít người đăng ký hơn, nhưng bạn có thể đổi lại retention tốt hơn nhiều.

Amit nêu một trường hợp khác mà hai anh hay bàn, nhất là ở SMB SaaS, thứ mà anh nói không phải lúc nào cũng đang thịnh: chính khách hàng cuối đóng cửa. Lúc đó không hẳn là họ không gia hạn. Anh hỏi: Shripati có đào sâu thêm chút nào để xem họ đã sang một đối thủ hay một sản phẩm khác, trong chừng mực mình biết được, hay họ đã đóng cửa không? Anh có tính trường hợp đó vào churn, hay tính là "không còn dùng nữa" và founder được "ghi điểm" một chút (video đăng ngày 23/06/2023)?

Shripati nói anh cho rằng cần phân biệt trường hợp này, và cụ thể là với doanh nghiệp SMB, vì theo một nghĩa nào đó đây là involuntary churn, churn ngoài ý muốn, tạm gọi vậy vì chưa có từ nào tốt hơn. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), anh sẽ loại phần đó ra. Nhưng nếu nó chiếm tỷ lệ lớn, điều hay xảy ra ở SMB, bạn có thể phải tự hỏi mình có đang nhắm đúng phân khúc ngay từ đầu không.

Amit xác nhận. Shripati nói tiếp: ở SMB, có vài thứ không có churn cao, nhưng phần lớn có churn cao, đúng vì lý do Amit vừa nói. Nên theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), nó có ảnh hưởng tới doanh nghiệp: nó cho bạn biết mình có đang ở đúng phân khúc hay không, nếu phần lớn khách của bạn có "tỷ lệ tử vong" rất cao, nói theo cách đó.

Nhưng nó không giúp trả lời câu hỏi giá trị của bạn có "dính" hay không, vì giá trị của bạn có thể vẫn đang dính mà khách thì đóng cửa. Nên, theo Shripati, tách hai loại này ra là có ích (video đăng ngày 23/06/2023).

## 11. LTV: phần "value" là contribution, không phải doanh thu

Amit chuyển tiếp: có một thứ gắn rất chặt với churn, đó là customer lifetime value, hay LTV như người ta gọi. Anh nghĩ chủ đề này cũng liên quan tới phía B2C, thứ hai người chưa nói tới khi bàn churn: trong bối cảnh B2C, tôi không mua mỗi ngày hay mỗi tuần. Có thể có vài business cho cơ hội mua mỗi ngày, nhưng tôi có thể chỉ mua ba lần một năm, bốn lần một năm, v.v. Anh hỏi Shripati nghĩ gì về LTV, những thách thức và ngộ nhận quanh LTV nói chung, rồi hai người sẽ đào vào B2C thêm một chút (video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati nói có lẽ sự nhầm lẫn lớn nhất trong đầu founder là LTV thật ra là gì. Nghe thì có vẻ đơn giản, lifetime value. Anh lấy một ví dụ: giả sử tôi kinh doanh chiếc cốc này, và nó tốn của tôi 100 đô, một chiếc cốc vàng rất đắt (ví dụ của Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Và tôi quyết định dựng một trang web bán nó với giá 50 đô. Amit ừ. Shripati nói tiếp: bây giờ tôi có thể có rất nhiều nhu cầu. Nếu bạn mua, lifetime value của khách này là bao nhiêu? Câu trả lời thường là "tôi thu được 50 đô từ khách này". Và theo Shripati, sai lầm thường gặp ở đây là dùng con số 50 đô đó làm lifetime value (ví dụ của Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Tạm giả sử khách chỉ giao dịch một lần. Khách đó thật ra có lifetime value là âm 50, vì cứ mỗi chiếc cốc bán ra là bạn lỗ tiền. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), chuyện này không hiếm: thời đầu của e-commerce, nhiều trường hợp có gross margin âm, và ở nhiều doanh nghiệp còn có cả promotion.

Ví dụ chiếc cốc vàng của Shripati trong video đăng ngày 23/06/2023: bán 50 đô một món tốn 100 đô thì khách mua một lần có value âm 50 đô, không phải 50 đô.

Nên, theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), lifetime value có phần "value", và phần "lifetime" anh sẽ nói ngay sau. Phần value thật ra là contribution mà doanh nghiệp bạn nhận được từ khách đó. Nó bắt buộc phải trừ đi chi phí của bạn để vừa cung cấp sản phẩm, dịch vụ, vừa phục vụ khách đó. Cách anh đơn giản hoá là trừ mọi chi phí biến đổi (variable cost) gắn với khách đó. Anh bắt đầu nói "trong nhiều trường hợp, ta sẽ thấy rằng tới lúc ta có được khách đó,"

rồi chuyển ý: CAC không nằm trong LTV, vì thường ta lấy nó làm tỷ lệ, LTV trên CAC. Nhưng bạn phải trừ toàn bộ COGS, chi phí phục vụ, chi phí chăm sóc khách hàng. Amit chen vào: mọi chi phí biến đổi. Shripati nhắc lại: mọi chi phí biến đổi gắn với khách đó. Phần còn lại mới là value. Và theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), khi làm vậy, cái gọi là tỷ lệ LTV trên CAC

thường sẽ trông khác hẳn so với khi không làm (video đăng ngày 23/06/2023).

## 12. Phần "lifetime": repeat rate ở B2C, payback ở B2B

Amit quay lại với Shripati bằng một biến thể: giả sử chiếc cốc 100 đô đó, ngay từ ngày đầu tôi bán với giá 110 đô. Shripati ừ. Amit nói tiếp: và chi phí của mọi thứ biến đổi khác không quá 10 đô, cứ giả định vậy (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

COGS là 100 đô, rồi phần còn lại. Lúc đó Shripati nghĩ thế nào về LTV? Vì nếu tôi chỉ mua chiếc cốc này một lần trong đời rồi không bao giờ mua lại, thì anh dùng khoảng thời gian bao lâu? Có thông lệ tốt nào không? Amit nói ai cũng sẽ bảo: "trời ơi, tôi đã bán cho Shripati một cái cốc (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

![Người bên trái giơ tay nói vào micro, người bên phải cầm micro lắng nghe](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-2643.jpg)

Amit (bên trái) đặt câu hỏi về chiếc cốc 100 đô bán với giá 110 đô và chuyện tính "lifetime" bao lâu, Shripati (bên phải) lắng nghe (video đăng ngày 23/06/2023).

Anh ấy sẽ mua thêm một nghìn cái cốc khác của tôi trong năm năm tới". Nhưng theo Amit, Shripati có thể không bao giờ quay lại trang đó nữa, vì anh chỉ tình cờ thấy một thứ, bấm vào, có ai đó sắp sinh nhật hay gì đó, rồi mua. Vậy, giả sử điều kiện cơ bản về value đã đạt, anh nghĩ thế nào về độ dài của LTV (video đăng ngày 23/06/2023)?

Shripati nói đó là câu hỏi khó với founder, vì họ thường chưa kinh doanh đủ lâu. Amit đồng ý. Shripati nói tiếp: để thật sự biết được. Nên anh xét cả hai trường hợp B2C và B2B. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), với B2C, bạn phải đoán có cơ sở về việc tại sao khách đó lại quay lại. Nếu là hàng tiêu dùng, bạn có thể hỏi: khi tôi quay lại, repeat rate của tôi là bao nhiêu, họ có quay lại đủ thường xuyên không? Nếu họ mua kem đánh răng, có lẽ họ sẽ quay lại đủ thường xuyên. Nhưng nếu

họ mua thứ dùng được cả năm, thì thật ra bạn sẽ phải có lại khách đó một lần nữa. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), điều này hay xảy ra, chẳng hạn với thời trang. Amit đồng ý, và Shripati nói thêm: cả du lịch nữa, nếu bạn làm du lịch quốc tế hay tương tự. Rồi bạn sẽ phải tốn tiền có lại khách đó.

Nên ở đây repeat rate trở nên thật sự quan trọng. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), founder phải tập trung chứng minh và xác nhận rằng repeat rate và lifetime họ đang giả định là đúng. Còn với B2B, câu trả lời dễ hơn một chút, bằng cách đổi chính câu hỏi.

Thường thì gợi ý của anh cho founder là đổi câu hỏi từ lifetime value sang payback. Amit hỏi lại: cho B2B? Shripati xác nhận: cho B2B. Câu hỏi là chi phí có được khách của tôi được contribution của khách trả lại sau bao lâu. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), nếu con số đó dưới 12 tháng thì rất tốt. Ở mức 18 tới 24 tháng, bạn thật sự bắt đầu phải băn khoăn, vì giờ bạn cần giữ khách đó lâu như vậy. Nếu bạn có payback trong một tháng, hoặc ngay trong giao dịch đầu tiên, bạn đang ở vị thế rất, rất tốt (anh dùng cụm "very good wicket").

Thang payback cho B2B mà Shripati đưa ra trong video đăng ngày 23/06/2023: một tháng hoặc ngay giao dịch đầu là vị thế rất tốt, dưới 12 tháng là rất tốt, 18 tới 24 tháng thì bắt đầu phải băn khoăn.

Amit đồng ý, rồi thêm về B2C: theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), cũng như điều hai người nói lúc trước, hãy nhìn proxy cho nhu cầu đó, dù là startup du lịch, startup đồ ăn hay startup di chuyển, như đặt một chuyến Ola, Uber hay một dịch vụ taxi nào đó.

Bạn nói: trung bình một người đi làm 250 ngày, 300 ngày một năm, đặt xe hay xe đi chung hai lần mỗi ngày, vậy tôi đang chiếm được bao nhiêu phần trong ví tiền đó? Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), có những cách để mô hình hoá. Nhưng pet peeve của anh là khi người ta nói "tôi giữ được họ suốt đời", kiểu năm năm hay gì đó. Bạn không thật sự biết, vì hành vi khách hàng, đổi mới và cục diện cạnh tranh thay đổi quá nhanh, nên bạn phải hợp lý hơn nhiều về lifetime thực tế. Và ở B2C, chắc chắn là khách hàng dễ thay lòng hơn nhiều và đòi hỏi hơn nhiều.

Shripati đồng ý, và nói founder cần thận trọng trong các giả định này. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), bạn đang điều hành một doanh nghiệp, và nếu không thận trọng thì bạn sẽ nhanh chóng hết tiền vì chuyện này. Nên đưa ra giả định lạc quan ở đây là rất rủi ro.

## 13. Doanh thu tổng và phân tích cohort

Amit đồng ý, rồi đề nghị Shripati đi tiếp từ average order value, và anh nhìn nó thế nào, cùng với khái niệm doanh thu tổng hay metric tổng (aggregate) so với metric theo cohort, dù là công ty B2B hay B2C. Anh hỏi Shripati nghĩ gì về cách làm đúng, và điều gì hơi khó chịu khi nhìn vào.

Shripati nói: khi nhìn vào doanh thu, tạm giả sử bạn là một công ty game với 300 hay 500 nghìn đô ARR. Bạn nói "tôi có 500 nghìn ARR, tháng sau tôi có 550 nghìn ARR", v.v. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), vấn đề khi nhìn những con số đó là chúng không cho thông tin nào

về việc con số này sẽ đi về đâu trong tương lai. Vì thứ anh và đồng nghiệp tìm với tư cách nhà đầu tư, và thứ founder thật sự tìm, là doanh thu và lợi nhuận tương lai của mình sẽ ra sao. Và nếu bạn không tách ra (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023)

MRR này được cấu thành từ những gì, bạn sẽ không đi tới đâu với nó (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Ý anh là: giả sử tháng này bạn có 50.000 đô doanh thu, bạn nói MRR của tôi là 50 nghìn. Con số đó phân bổ thế nào giữa các khách hàng?

Giữa những khách bạn có được trong tháng này, những khách đang ở tháng thứ hai, những khách ở tháng thứ ba, những khách có từ một năm trước, và họ đang thế nào. Đó, chẳng hạn, là phân tích theo cohort. Bạn nhìn các cohort có được theo từng khoảng thời gian, và xem họ hoạt động thế nào trong tháng thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư và thứ năm của họ. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), điều này thật sự quan trọng, không chỉ vì giờ bạn thấy contribution của người dùng mới, mà còn thấy người dùng cũ tiếp tục

đóng góp cho game của bạn, cho doanh thu tháng này ra sao, và từ đó cho LTV, tức lifetime value của bạn. Không có phân tích cohort, chỉ riêng việc hiểu lifetime value thôi đã rất khó (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Rồi anh nói cohort có thể có nhiều hình dạng khác.

Thường thì cohort theo thời gian là phổ biến nhất và thường hữu ích nhất: một người hay một cohort có được vào tháng Một, so với tháng Hai, tháng Ba, v.v. Nhưng theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), bạn cũng có thể xem mình đang làm thế nào với những thứ

đã xảy ra. Ví dụ: tôi chạy một promotion cụ thể vào một tháng, hoặc có khách từ một kênh cụ thể, chuyện gì đã xảy ra, cohort đó đang hành xử thế nào? Bạn cũng có thể xem một phân khúc, như người dùng Android so với người dùng iOS. Rồi bạn có thể chia cohort đó lần nữa, vẫn là cohort theo thời gian, nhưng chỉ xét người dùng iOS hay chỉ người dùng Android. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), việc này có thể cho bạn nhiều hiểu biết về chuyện đã xảy ra.

Điều bạn thường sẽ thấy, theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), là không phải cohort nào cũng hành xử giống nhau. Bạn sẽ thấy đột nhiên một hai cohort có retention cao hơn hẳn, lifetime value cao hơn hẳn chẳng hạn. Và điều đó gợi ý công ty đã làm gì vào thời điểm đó. Có thể bạn đã chạy một kênh cụ thể mang về rất nhiều khách. Hoặc có thể bạn đã thay đổi vài cơ chế gameplay giúp phân khúc đó có retention rất cao và mức kiếm tiền (monetization) rất cao.

![Người bên phải đưa tay ra hiệu trong lúc nói, người bên trái cầm micro mỉm cười](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-3323.jpg)

Shripati (bên phải) dùng tay diễn tả trong lúc nói về phân tích cohort, trên bàn có hai chiếc cốc in chữ "PRIME" (video đăng ngày 23/06/2023).

Tóm lại, theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), nhìn vào cohort không chỉ là xem doanh thu tháng này chia ra thế nào, mà còn là tháng đầu của các cohort đang ra sao, retention qua thời gian ra sao, và những cohort đã gắn bó lâu đang làm thế nào qua các giai đoạn. Anh nói đó thật sự là cách duy nhất để có được hiểu biết có ý nghĩa về doanh nghiệp. Amit đồng ý.

## 14. Payback theo cohort, net dollar retention và cohort doanh thu so với cohort người dùng

Amit nói anh nghĩ hầu như mọi điều Shripati vừa nói cũng áp dụng cho công ty B2B; game chỉ là một ví dụ. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), không chỉ vì góc nhìn nhà đầu tư mà founder nên làm việc này. Ngay cả để điều hành chính doanh nghiệp của mình, để tìm ra cohort nào, phân khúc nào hấp dẫn nhất, hay kênh nào bạn có các cohort đó hấp dẫn nhất, những thứ đó sẽ chỉ rất rõ nên phân bổ vốn, hay phân bổ "băng thông trí tuệ", vào đâu. Kiểu như: "trời ơi, người dùng có được trên iPhone có vẻ quá xuất sắc", hoặc ngược lại, hay người dùng có từ một kênh cụ thể

có vẻ tốt hơn nhiều, v.v. (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati đồng ý và thêm về payback của doanh nghiệp SaaS. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), một điều anh và đồng nghiệp tìm khi đánh giá công ty là: nhìn qua các cohort, payback đang biến đổi thế nào theo thời gian. Giả sử bạn từng có payback 12 tháng, nó có đang ngắn lại không? Cách tìm ra là nhìn doanh thu thu về từ mỗi cohort qua một khoảng thời gian. Nếu các cohort này đang dốc hơn, tức nếu trục tung là doanh thu và bạn đạt doanh thu cao hơn sớm hơn trong chu kỳ, đó là dấu hiệu của một xu hướng kinh doanh tốt.

Amit đồng ý, và nêu một metric mà anh nói cả anh lẫn Shripati đều rất thích: dollar-based net retention, thứ cũng rút ra rất dễ từ dữ liệu cohort. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), có logo retention: năm ngoái tôi có 100 khách, giờ tôi có 110, có hai khách churn, v.v. Nhưng tôi cũng có thể có hai khách churn nên giờ chỉ còn 98 khách, mà tổng giá trị đô tôi nhận được giờ bằng 115% mức năm ngoái. Như vậy tôi thật ra có giá trị hơn với khách hàng của mình, hoặc nhờ sản phẩm, hoặc nhờ sức mạnh định giá, hoặc nhờ số người dùng hay số license tăng, hay gì đó.

Ví dụ của Amit trong video đăng ngày 23/06/2023: số khách có thể giảm từ 100 xuống 98 trong khi tổng giá trị đô từ nhóm khách đó lên 115%.

Shripati đồng ý, và nói thêm một điểm liên quan tới churn: nếu bạn nhìn cohort doanh thu so với cohort người dùng (video đăng ngày 23/06/2023),

bạn có thể có thêm những hiểu biết khác. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), chẳng hạn nếu bạn thấy revenue retention đang tăng, bạn có 110%, 120% revenue retention, nhưng nhìn user retention thì thấy nó đang giảm, điều đó có nghĩa là cơ cấu khách hàng của bạn đang đổi và nghiêng về khách giá trị cao hơn. Đó là chuyện tuyệt nếu đó là điều bạn định làm, nhưng không hay lắm nếu bạn không định vậy

mà muốn thật sự có một lượng khách lớn. Lúc đó điều đang xảy ra là average order value, thứ hai người sẽ nói sau một chút, đang tăng, và sản phẩm của bạn có lẽ đang đi lên phân khúc trên (up market), hấp dẫn một phân khúc nhất định hơn là nhóm bạn phục vụ trước đây (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Nên theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), cohort cho bạn một chỉ dấu rất tốt về chuyện mọi thứ đang chuyển động thế nào trong doanh nghiệp qua thời gian, điều mà con số trung bình hầu như ở mọi nơi đều không cho được. Amit đáp rằng hai người sẽ bàn về trung bình và trung vị sau. Anh nêu thêm một kịch bản từ ví dụ Shripati vừa đưa: dollar-based net retention của bạn đang tăng,

nhưng retention thật của người dùng hay của doanh nghiệp khách hàng đang giảm. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), có thể chiến lược marketing mạnh tay của bạn đang không hiệu quả: bạn chỉ đang có khách một cách ngẫu nhiên, vì bạn cố tăng trưởng để chạm mốc kinh doanh tiếp theo, nhưng bạn không có khách một cách hiệu quả. Amit nói đôi khi anh thấy hành vi đó cho bạn biết những khách bạn không muốn có, vì họ sẽ churn nhanh, hoặc retention không cao, hoặc chắc chắn sẽ không tăng đóng góp cho doanh nghiệp bạn. Nên anh nghĩ cohort hoàn toàn là con đường nên đi.

Và theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), bạn nên thật sự điều hành doanh nghiệp dựa trên nó, không chỉ dùng cho báo cáo.

## 15. ACV, phí setup và tiền "xanh", tiền "xanh dương"

Amit dùng ý đó để chuyển sang average order value. Anh nói có nhiều nhầm lẫn về ARPU, giá trị giao dịch đầu tiên, v.v. Anh hỏi Shripati có suy nghĩ gì khi nhìn average order value hay ARPU, dù là công ty SaaS hay loại nào khác, và những thách thức trong cách người ta báo các metric này là gì (video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati nói khi nghĩ về một công ty SaaS, ACV, annual contract value, là cách nhìn. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), annual contract value trước hết mặc định rằng hợp đồng là hợp đồng năm, điều có thể đúng hoặc không. Amit xác nhận.

Thứ hai, theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), mọi thứ khó hơn một chút vì ở nhiều công ty SaaS, bạn có subscription và có giao dịch. Nên tổng giá trị thật ra là một sự pha trộn của hai thứ đó, thứ bạn thật sự sẽ thu được từ khách đó trong năm. Vì vậy rất quan trọng là vừa tính,

vừa tách bạch thật rõ average contract value, hay annual contract value, của khách đó sẽ là bao nhiêu, nhất là khi ngày càng nhiều doanh nghiệp đang chuyển từ subscription sang mô hình usage-based (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023),

vì nó được đẩy từ phía khách hàng: khi họ không dùng, họ không muốn trả tiền. Shripati nói đó có lẽ là điều đầu tiên anh nghĩ tới với SaaS, rồi đề nghị Amit nói từ góc nhìn B2C hơn: anh nghĩ thế nào về average order value (video đăng ngày 23/06/2023).

Amit nói anh còn một điều muốn thêm, như một lời đáp bổ sung về phía B2B. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), đôi khi với một số loại công ty B2B, có thể ở mid-market hay enterprise, có một khoản phí setup một lần, phí onboarding, phí dịch vụ hay gì đó, sẽ không phải doanh thu định kỳ. Và khi anh và đồng nghiệp nhìn vào, mọi thứ lại bị gộp và trộn vào một khối, kiểu "chúng tôi có ACV 50.000 đô".

Nhưng khi đào sâu, bạn thấy 15.000 đô là onboarding và dịch vụ setup, thứ có lẽ sẽ không bao giờ lặp lại. Vậy annual contracted value thật ra là 35.000 đô. Amit nói anh không bảo 15.000 đô kia không đáng kể, nhưng khoản doanh thu đó hơi giống "blue dollars versus green dollars", tiền xanh dương so với tiền xanh lá (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Anh nói đó là một điều.

Cách Amit tách ACV trong video đăng ngày 23/06/2023: khoản onboarding và setup một lần không được tính vào annual contracted value định kỳ.

Shripati khen đó là một điểm rất hay. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), anh thấy điều này hữu ích khi founder có thể nói: "khoan, phí setup hay phí ban đầu của tôi đã bù được CAC của tôi". Amit đồng ý.

Amit nói thêm: bao gồm cả chi phí biến đổi của những người làm onboarding hay dịch vụ khác. Shripati đồng ý, Amit nhắc lại: CAC cộng chi phí biến đổi, và Shripati xác nhận (video đăng ngày 23/06/2023).

Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), đó là một cách nghĩ rất gọn. Với anh, nó cho thấy hiểu biết tốt về việc điều hành doanh nghiệp theo hướng tiết kiệm vốn (capital efficient): bạn bỏ ra 1.000 đô để có một khách, và như Amit nói đúng, tính đủ mọi chi phí để onboard khách đó, phí bạn thu là 1.000 đô. Bạn có thể nói "tôi không lỗ, nên payback của tôi có ngay khi khách vào".

Nhưng như Amit nói, để tính LTV cho khách đó, giờ bạn phải hiểu tính chất định kỳ của doanh thu (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Amit xác nhận.

## 16. Refund, promotion, gross margin và contribution margin

Shripati quay sang Amit với doanh nghiệp B2C: theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), các công ty gần như lúc nào cũng sẽ có promotion, sẽ có refund, hàng trả lại, v.v. Vậy cách hạch toán gọn và công bằng là gì? Vì hầu như doanh nghiệp nào khi bắt đầu cũng sẽ phải đối mặt với những chuyện này khi sản phẩm chín dần và value proposition rõ dần.

Amit nói có nhiều cách xử lý, và anh không phải kế toán. Nhưng xét từ góc độ kinh doanh hay vận hành, theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), anh sẽ tách bạch mọi chi phí biến đổi. Giống như bạn có doanh thu ở dòng trên cùng, bạn trừ đi mọi chi phí biến đổi liên quan tới CAC, onboarding, setup hay gì đó, phí cổng thanh toán, v.v.

Rồi anh sẽ có thêm một dòng cho refund, promotion hay gì đó. Anh tính nó vào chi phí biến đổi, vì từ góc độ P&L đó là chi phí biến đổi. Anh lấy một ví dụ cực đoan mà anh nói không quá xa thực tế ở vài ngành hàng thời trang: bạn có thể có tỷ lệ trả hàng 30, 40, 50%. Vậy là tôi ghi một doanh thu khủng ở dòng trên cùng, nói tôi đạt 5 triệu GMV, tôi đạt 50 triệu GMV. Nhưng 25 triệu đô trong đó quay về (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Mỗi tháng, hay theo bất kỳ chu kỳ nào. Vậy doanh thu của bạn thật ra không phải 50 triệu đô (ví dụ của Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Amit nói anh nghĩ hai người chưa bàn tới gross margin, rồi đề nghị nói về gross margin, net margin và contribution margin. Có tiếng đáp rằng đây là lúc hợp để nói chuyện đó. Amit nói tiếp: những ngày này, nhất là vì hai người đang ghi tập này vào tháng 6/2023, người ta không còn nhìn GMV, top line hay những thứ đó nữa. Người ta nhìn

![Người bên trái giơ tay nói vào micro, người bên phải cầm micro lắng nghe, trên bàn có hai cốc in chữ PRIME](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-4223.jpg)

Amit (bên trái) nói về refund, GMV và gross margin, Shripati (bên phải) lắng nghe (video đăng ngày 23/06/2023).

vào... Anh kể có một câu nói vui đang lan truyền: gross margin là doanh thu mới (gross margin is the new revenue). Nên thậm chí không phải giá vốn hàng bán và mọi thứ như thế, thứ mà về mặt kỹ thuật, kể cả theo chuẩn kế toán, vẫn là doanh thu (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), trong định nghĩa hiện đại của một doanh nghiệp tiết kiệm vốn, anh nghĩ bạn phải trừ giá vốn hàng bán, hiển nhiên cả refund, và mọi chi phí biến đổi ở dòng trên cùng như vậy, khỏi doanh thu thật của bạn. Anh thừa nhận như vậy có thể hơi khắt khe, nhưng đó là thực tế, vì khoản doanh thu đó sẽ không bao giờ thật sự về tay bạn.

Nó không có khả năng chạm tới lợi nhuận cuối của bạn, vì nó bị trừ ngay từ đầu. Nên anh sẽ loại nó ra và nhìn từ góc đó. Về gross margin và contribution margin, theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), gross margin chỉ đơn giản là trừ giá vốn hàng bán, rất đơn giản, sản phẩm hay dịch vụ bạn cung cấp tốn bao nhiêu thì là bấy nhiêu. Rồi anh nói anh rất bực với CM1, CM2, CM2.5, CM3. Theo anh, nó rất đơn giản.

Contribution margin, theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), về cơ bản là phần đóng góp ở mức unit economics trên mỗi đơn vị bán ra, trừ đi mọi chi phí biến đổi. Như anh nói lúc trước: phí cổng thanh toán bị trừ, refund được phân bổ (amortized) bị trừ, gì cũng vậy, CAC bị trừ, onboarding bị trừ.

Và đó mới là khả năng thật để bạn biết doanh nghiệp này có khả thi về mặt kinh tế hay không, trong doanh nghiệp này có "nước" (juice), theo cách anh nói, hay không. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), anh không chấp nhận lối "à, CM1 chưa trừ cái đó". Anh còn đi tới mức nói rằng có những fixed cost có thể phân bổ theo biến đổi, ví dụ SEO. Bạn có thể đầu tư rất lớn vào SEO, hay vào việc làm video cho kênh YouTube hay kênh Insta reel của mình,

thứ được phân bổ theo thời gian, vì bạn dùng nó để xây thương hiệu và nó sẽ ảnh hưởng, hy vọng là làm giảm, CAC của bạn. Nhưng nó cần được phân bổ. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), bạn không thể chỉ nói "tôi có 10 người làm content, đó là chuyện khác, đó là fixed cost". Không, đó không phải fixed cost, vì nếu bạn đang cố tăng trưởng, bạn có thể có 50 người làm content. Hoặc nếu đó không phải chiến lược hiệu quả, bạn có thể có hai người làm content.

Và vì thế, theo Amit, phần đó nên được phân bổ (video đăng ngày 23/06/2023). Shripati hỏi: vậy anh muốn hai người, và mọi người, thôi dùng CM1, CM2, CM3 v.v. không? Amit đáp: một trăm phần trăm. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), chỉ cần: đây là doanh thu dòng trên cùng, đây là gross margin, đây là contribution margin, tức là trừ mọi chi phí biến đổi.

Và nếu bạn là một startup đặt chuẩn cao hơn, anh nói thậm chí cả những fixed cost tự nhiên phân bổ được. Dĩ nhiên những thứ như văn phòng hay kỹ sư phần mềm thì khó phân bổ theo từng giao dịch biến đổi hơn, vì đó thật sự là tài sản bạn xây cho dài hạn. Nên cứ giữ nó đơn giản: doanh thu thật, trừ chi phí biến đổi thật. Rồi cuối cùng, hy vọng một ngày nào đó, bạn sẽ có EBITDA và PAT (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023),

tức lợi nhuận sau mọi thứ. Shripati nói thêm: với công ty SaaS, phần đó gần như chắc chắn phải gồm cả chi phí cloud. Amit đồng ý ngay: một chi phí biến đổi đáng kể là chi phí cloud, nên chắc chắn phải tính vào. Shripati thêm rằng lúc đầu nhiều công ty có credit và những thứ tương tự (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Nên những chi phí đó bị ẩn đi lúc đầu. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), cách nghĩ đúng là: chuyện gì xảy ra khi những promotion, credit và mọi thứ khác hết hạn, và lúc đó margin của bạn là bao nhiêu? Anh nói thật ra bạn sẽ bất ngờ khi thấy nhiều công ty SaaS mà anh và đồng nghiệp gặp không có gross margin cao lắm, vì chi phí cloud, và giờ ngày càng nhiều là chi phí generative AI, ChatGPT và những thứ đó, sẽ là một phần không nhỏ để mang giá trị tới khách,

và tất cả đều cần được hạch toán đúng (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023). Amit đồng ý.

Các dòng mà Amit đề nghị dùng thay cho CM1, CM2, CM2.5, CM3, với phần cloud cost Shripati thêm vào cho SaaS (video đăng ngày 23/06/2023).

## 17. Trung bình và trung vị, percentile thứ 10 và thứ 90

Shripati chuyển sang một chủ đề liên quan: trung bình và trung vị (averages and medians). Anh nói anh biết Amit có rất nhiều suy nghĩ về chuyện này, và mời anh nói.

Amit nhắc lại: đừng nhìn số tổng, hãy nhìn cohort; đừng nhìn tổng doanh thu, hãy nhìn doanh thu theo phân khúc; đừng nhìn tổng CAC, v.v. Anh ví điều này như đang dẫn dắt nhân chứng, dẫn bồi thẩm đoàn tới kết luận. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), con số trung bình cực kỳ dễ gây hiểu lầm với bất kỳ metric nào.

Anh đưa thêm vài ví dụ. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), lý do trung bình gây hiểu lầm với bất kỳ metric nào, có thể là thời gian engagement, có thể là thời gian một session, có thể là metric nào khác rất quan trọng, không hẳn từ góc độ P&L mà từ góc độ sản phẩm có thành công hay không, là vì nó che đi hành vi của power user so với người dùng mới, mới onboard,

so với người dùng điển hình của bạn. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), trung bình và trung vị đồng nghĩa khi phân bố là đều, hoặc gần giống phân phối chuẩn. Nhưng ở startup giai đoạn sớm, có lẽ cả startup giai đoạn sau hay giữa, phân bố hiếm khi đều. Sẽ có một nhóm khách cực kỳ yêu sản phẩm của bạn, dồn hết vào nó và dành hàng giờ cho nó.

Anh kể quỹ có vài công ty game trong portfolio, nơi 2, 3, 5% người dùng chiếm phần áp đảo về mức dùng, số ván chơi, thời gian, in-app purchase, v.v. (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Nhưng nếu bạn lấy trung bình của một người tiêu một đô mỗi tuần hay mỗi tháng cho một game và một người khác tiêu 500 đô, anh nhấn mạnh đây là ví dụ thật từ một công ty thật, thì trung bình của hai người dùng đó ra khoảng 250 đô, và anh gọi con số đó là cực kỳ gây hiểu lầm. Anh nói tiếp: và tất nhiên trung vị

Ví dụ thật từ một công ty game trong portfolio mà Amit kể trong video đăng ngày 23/06/2023: trung bình của người tiêu một đô và người tiêu 500 đô không mô tả được ai, nên anh đề nghị nhìn trung vị cùng percentile thứ 10 và thứ 90.

sẽ chạy tốt hơn với phân bố lệch (skewed), mà đó lại đúng là trường hợp thường gặp (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Anh cũng kêu gọi các founder rằng đây còn là một cách tốt để điều hành doanh nghiệp: bạn cần biết tiền đến từ đâu, engagement đến từ đâu, retention đến từ đâu. Nên thậm chí vượt ra ngoài trung vị, thứ anh mô tả là điểm dữ liệu lặp lại nhiều nhất, anh đề nghị nhìn vào người dùng hay doanh nghiệp khách hàng ở percentile thứ 90 và ở percentile thứ 10. Theo anh, điều đó cho bạn một bức tranh thật. Gần như là ba

"trung vị", trong ngoặc kép. Hoặc nếu anh vẽ một biểu đồ: ở percentile thứ 90, nhóm người dùng hay doanh nghiệp engagement cao nhất, đây là retention, đây là doanh thu, đây là AOV hay ACV của tôi, v.v., còn ở nhóm mới nhất. Anh giải thích "mới nhất" có thể là theo thời điểm onboard, như Shripati nói, hoặc theo mức họ tạo ra cho mình. Ví dụ, anh có thể có một người chơi game đã ở với mình một năm mà mới chỉ tiêu 5 đô hay 50 cent. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), đó vẫn là một người dùng rất trung thành, nhưng họ nằm ở percentile thứ 10 nếu bạn chia

cohort không theo thời gian. Nên anh chốt rằng đó là vài điều anh thật sự khuyến khích mọi người làm: nhìn trung vị, nhìn percentile thứ 90, nhìn percentile thứ 10, và thậm chí điều hành doanh nghiệp dựa trên chúng, vì điều đó sẽ dẫn bạn tới những khách bạn muốn (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

## 18. Smile curve, hướng của đường cong và lời kết

Shripati nhắc một thuật ngữ được dùng trong các metric SaaS: smile curve (video đăng ngày 23/06/2023). Amit đồng ý. Shripati mô tả: hãy vẽ một đường cong cho một sản phẩm được dùng hằng ngày hay hằng tuần, trên trục hoành bạn đặt số lần người dùng quay lại, một lần, hai lần, ba lần, bốn lần, bao nhiêu lần cũng được (video đăng ngày 23/06/2023).

Lấy ví dụ một game: những người vào mỗi ngày sẽ chạm mức 30 lần một tháng. Trục tung tất nhiên là số người. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), những công ty SaaS thật sự thú vị có đường cong này hình nụ cười: có rất đông người chỉ vào một, hai hay ba ngày trong tháng.

![Người bên phải giơ cao tay vẽ một đường trong không khí, người bên trái mỉm cười cầm micro](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-5003.jpg)

Shripati (bên phải) giơ tay vẽ trong không khí khi mô tả hình dạng smile curve, Amit (bên trái) mỉm cười (video đăng ngày 23/06/2023).

Đó là nhóm người dùng không thường xuyên trong phân bố của bạn. Rồi đường cong đi xuống khi số ngày tăng. Nhưng có một phần nhỏ power user quay lại 28, 29, 30 ngày mỗi tháng, và đường cong lại đi lên. Theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), đoạn đi lên đó là dấu hiệu rất lành mạnh, vì nó cho thấy việc tập trung có được loại khách đó trở thành trọng tâm của công ty,

vì hiểu được hành vi của khách đó, họ đến từ kênh nào, có thể làm gì trong sản phẩm để khuyến khích hành vi đó, sẽ cho anh và đồng nghiệp một hiểu biết, để cuối cùng dẫn tới một doanh nghiệp giá trị cao (theo Shripati, video đăng ngày 23/06/2023).

Hình dạng smile curve mà Shripati mô tả trong video đăng ngày 23/06/2023 cho một sản phẩm dùng hằng ngày hay hằng tuần: đông người dùng ít ngày, giảm dần, rồi đi lên lại ở nhóm power user; anh coi đoạn đi lên là dấu hiệu rất lành mạnh.

Amit đồng ý, và nói theo anh (video đăng ngày 23/06/2023) điều y hệt áp dụng cho startup game, startup nội dung, mọi loại startup B2C dựa trên engagement: bạn sẽ có rất nhiều người ở đầu phễu, rồi bạn sẽ có một mức PMF cho những người thật sự thích sản phẩm, và những người ở đầu kia của smile curve sẽ là nhóm được giữ chân cao, engagement cao, trả tiền nhiều.

Nên anh nghĩ hành vi đó cũng khá phổ biến ở B2C (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Shripati đồng ý, và nói thêm: đường cong đó biến đổi ra sao theo thời gian cho một chỉ dấu rất tốt về sức khoẻ của doanh nghiệp. Amit nói đó lại là một điểm rất hay. Theo anh (video đăng ngày 23/06/2023), các founder thường phản biện kiểu: "mấy chuyện cohort này nọ thì được, nhưng sáu tháng hay 12 tháng trước sản phẩm của tôi còn rất tệ, giờ nó tốt hơn nhiều rồi". Shripati ừ. Amit nói tiếp: nhưng bạn sẽ thấy cả đường cong đang dịch lên. Nên khi

anh và đồng nghiệp nhìn vào, hai anh không chỉ nhìn một điểm dữ liệu tuyệt đối kiểu "tháng thứ ba phải là thế này, tháng thứ tám hay thứ sáu phải là thế kia". Câu hỏi là toàn bộ đường cong có đang dịch lên không: onboarding của bạn có đang tốt lên không, chiến lược có khách của bạn có đang tốt lên không, retention ngày 7, ngày 30 của bạn, hay với một công ty B2B SaaS có thể là doanh thu theo quý hay gì đó (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023).

Sau một tiếng "Yeah" của Shripati, Amit gọi đây là một điểm rất đẹp: cái anh và đồng nghiệp nhìn là hướng đi của đường cong, thường không phải con số tuyệt đối của một tháng hay một quý cụ thể nào (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Shripati đồng ý.

Shripati bắt đầu khép lại: hai người đã đi qua cohort, số tổng, trung vị và trung bình, AOV, và đó là chỗ anh muốn kết thúc tập. Nhưng anh muốn để lại cho người nghe, nhất là các founder, một điều: theo Shripati (video đăng ngày 23/06/2023), việc trực quan hoá dữ liệu là rất quan trọng. Ý anh là thật sự vẽ các đường xu hướng, vẽ đúng loại đường cong, để bạn rút ra được suy luận có ý nghĩa một cách nhanh và hiệu quả.

Nếu không, theo anh, mọi chuyện rất khó, vì bạn có thể có đủ loại dữ liệu và nó chỉ là nhiễu nếu bạn không rút ra được suy luận có ý nghĩa từ nó (video đăng ngày 23/06/2023).

Amit xin thêm lời kết của mình trước khi hai người khép lại. Theo Amit (video đăng ngày 23/06/2023), ngoài chuyện trực quan hoá, hai người đã nói về rất nhiều loại dữ liệu, rất nhiều "bad math" quanh các metric khác nhau. Anh nghĩ bạn cũng nên nhanh chóng khoanh vào hai tới ba, hay có thể ba tới năm metric thật sự quan trọng, vì một team trẻ không có khả năng tập trung vào 18 thứ khác nhau. Bạn nên đo mọi thứ.

![Người bên trái cười và đưa tay ra khi nói vào micro, người bên phải chống tay lắng nghe](https://homus.dev/photos/fvNKX7WCFvE-5403.jpg)

Amit (bên trái) nói lời kết về việc chọn ba tới năm metric định hình doanh nghiệp, Shripati (bên phải) lắng nghe (video đăng ngày 23/06/2023).

Bạn nên trực quan hoá mọi thứ, ghi lại mọi thứ, vì sau này bạn có thể quay lại với một hiểu biết mới và nhận ra "ôi, mình chưa từng đo cái đó, giờ mình không có cách nào tìm ra nữa" (theo Amit, video đăng ngày 23/06/2023). Nhưng rồi hãy thật sự chọn ba tới năm metric định hình doanh nghiệp của bạn: loại khách này, cohort này, mức ACV này dẫn tới mức retention này

hay mức churn này. Mọi thứ khác là nhiễu, và bạn đang đi tìm cái cohort khách hàng hay hành vi có thể lặp lại cao, đầy hứng khởi mà bạn sẽ cố khai thác. Nên lời Amit chốt là: đo mọi thứ, nhưng tập trung vào một số ít metric để dẫn dắt doanh nghiệp (video đăng ngày 23/06/2023).

Shripati đồng ý, và nói với ý đó, hai người khép lại tập này của podcast Prime Venture Partners.

## Nguồn và liên kết

- Tên gốc: Mastering Startup Math: TAM, CAC, Churn, Retention, LTV, Payback and more
- Sự kiện: [YouTube](https://homus.dev/events/youtube)
- Video gốc: [https://www.youtube.com/watch?v=fvNKX7WCFvE](https://www.youtube.com/watch?v=fvNKX7WCFvE)

- Kênh YouTube Prime Venture Partners (Shripati Acharya & Amit Somani): [youtube.com/channel/UCDBzvGzfNpSJOv2g9iCP8IQ](https://www.youtube.com/channel/UCDBzvGzfNpSJOv2g9iCP8IQ)

- Prime Venture Partners, quỹ nơi hai người là Managing Partner (theo phần mô tả của video đăng ngày 23/06/2023): [primevp.in](https://www.primevp.in/)

Nguồn: https://homus.dev/talks/mastering-startup-math-tam-cac-churn-retention-ltv-payback-and-more · cập nhật 2026-11-13
