# Toán học “ngoài hành tinh” của OpenAI, Mathocalypse và nỗi lo cho cryptography

[Wes Roth](https://homus.dev/speakers/wes-roth) · [Wes Roth](https://homus.dev/orgs/wes-roth)

> Wes Roth bàn đợt công bố toán học của OpenAI, phản ứng của giới toán học, rủi ro cho cryptography và điều khoản mới của Anthropic (video 09/10/2026).

Topics: Security, Agents

Canonical: https://homus.dev/talks/openais-alien-math-is-freaking-people-out

## 1. "Mathocalypse" bắt đầu

Wes Roth mở đầu bằng một câu: "math apocalypse" đã bắt đầu. Theo lời anh (video đăng ngày 09/10/2026), Scott Aaronson gọi đây là ngày lớn nhất trong lịch sử toán học, và một liên minh toàn cầu của các nhà toán học đã lập ra để phản đối toán học do AI làm. Anh nói thêm: chỉ con người được phép, "no clankers" (không có máy móc).

Tiếp đó, theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Anthropic, vì lo rằng mấy lá thư lời lẽ gay gắt kia có thể làm Claude "tổn thương", đã thêm một điều khoản vào terms of service: nếu bạn ngược đãi model của họ, bạn sẽ bị cấm. Anh nói hầu hết mọi người có vẻ thấy chuyện này thật lố bịch. Nhưng theo anh, họ không điên; có thể có lý do nào đó cho điều khoản này, và anh sẽ đóng vai "devil's advocate" để nói vì sao có lẽ đó không phải ý tồi.

Cùng lúc đó, theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), có rất nhiều nỗi sợ trong giới crypto, theo nghĩa tiền mã hoá. Anh biết nhiều người đang giữ coin với hy vọng giá tăng có thể sẽ không thích việc anh rọi đèn vào những chuyện này. Nhưng một trong những "á thần" của giới crypto, Vitalik Buterin, chính ông cũng đã viết một bài về đúng chủ đề này. Dù thế nào, theo anh, bạn cũng nên ít nhất biết đến nó: bạn không cần đồng ý, nhưng hãy biết những mối lo này.

Rồi anh mở cửa sổ ChatGPT của mình và gõ một câu, như trên màn hình (video đăng ngày 09/10/2026):

```
solve all math. make no mistakes.
```

Trước khi bấm gửi, anh nói có lẽ phải nâng mức lên "ultra" cho việc này. "Ồ, khoan, muộn rồi. OpenAI làm rồi." Theo lời anh (video đăng ngày 09/10/2026), OpenAI đã "one-shot" toán học.

![Cửa sổ ứng dụng với dòng chữ What should we build? và ô nhập có câu solve all math. make no mistakes.](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-0003.jpg)

Ứng dụng trên màn hình hỏi "What should we build?"; trong ô nhập là câu "solve all math. make no mistakes.", góc dưới ghi model "GPT-6 Astra" ở mức "High" (video đăng ngày 09/10/2026).

Sau đó Wes giới thiệu Scott Aaronson (theo video đăng ngày 09/10/2026): một nhà khoa học máy tính lý thuyết người Mỹ, có ảnh hưởng lớn tới cột mốc "quantum supremacy" của Google. Anh tự sửa: có lẽ Aaronson không làm việc ở Google, nhưng ông làm một số việc cùng họ và đóng vai trò khá quan trọng trong một số khám phá, tiến bộ của Google ở lĩnh vực này. Ông cũng là một trong những nhà nghiên cứu thời kỳ đầu ở OpenAI, theo lời ông là "moonlighted" (làm thêm) ở OpenAI, và giờ đang dạy một lớp về AI alignment. Ông là giáo sư, nên ông dạy các lớp về AI alignment.

Câu chuyện Wes kể lại từ blog của Aaronson (video đăng ngày 09/10/2026): Aaronson đang ở nhà với cậu con trai chín tuổi và vợ, nhà lý thuyết độ phức tạp Dana Moshkovitz. Cậu con trai chín tuổi tới bảo mẹ: "Mẹ ơi, con nghe nói mẹ bị nấu chín rồi (cooked). Con nghe nói một con robot đã giải bài toán mà mẹ làm cả sự nghiệp." Wes nói câu đó làm anh bật cười.

## 2. Bài viết của Scott Aaronson và 372 kết quả

Nhưng theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), anh nghĩ nhiều nhà toán học đang nghe đúng thông điệp đó lúc này, dù nó đến từ đứa con chín tuổi của họ hay chỉ vang lên trong đầu họ. Anh nghĩ đó là thông điệp nhiều người trong số họ đang nghe.

Aaronson viết tiếp, như Wes đọc (video đăng ngày 09/10/2026): dù cậu con trai đang hỗn, cậu cũng không sai. Dù bạn thấy phấn khích, chán nản, tức giận hay gì khác, ngày hôm qua chắc chắn là một trong những ngày lớn nhất trong lịch sử toán học. Và trong số 372 kết quả lớn mà OpenAI công bố hôm qua, theo đề xuất của nhóm cố vấn gồm Timothy Gowers, Edward Witten và các nhà toán học nổi tiếng khác, có một chứng minh cho Unique Games Conjecture (UGC) của Subhash Khot, một mệnh đề mà vợ ông đã theo đuổi việc chứng minh suốt thời gian ông quen bà.

Wes nói anh không thể nào trình bày hết phần toán học thật sự mà họ đã tìm ra (video đăng ngày 09/10/2026).

![Đoạn blog của Scott Aaronson về Dana Moshkovitz, 372 kết quả và Unique Games Conjecture, một câu được bôi xanh](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-0303.jpg)

Đoạn blog của Scott Aaronson trên màn hình: câu chuyện cậu con trai chín tuổi, "372 huge results released yesterday by OpenAI", chứng minh Unique Games Conjecture của Subhash Khot, và câu được bôi xanh "wife has worked toward proving for the entire time I've known her". Phía dưới, blog ghi rằng một số kết quả trong 372 kết quả có Lean certificate (không phải tất cả), và có vẻ chưa ai hiểu gần như bất kỳ chứng minh nào (trang trong video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), đây là chuyện rất thú vị. Có thể bạn đang nghĩ: chuyện này thì liên quan gì? Anh cho rằng mẩu chuyện nhỏ này, cái nhìn thoáng vào đời một con người, nói lên rất nhiều về điều đang xảy ra với cả ngành. Anh tự hỏi: toán học có phải là một "ngành" không, chắc vậy. Có những người đã làm hàng chục năm để giải các bài toán khác nhau. Rồi OpenAI xuất hiện và đăng lên rất nhiều thứ, rất nhiều đột phá, những điều từ trước tới nay chưa người nào giải được. Tất nhiên, theo anh, nó dùng rất nhiều tri thức của con người mà nó được xây trên đó, nhưng nó đẩy xa hơn nhiều so với những gì cả nhân loại đã làm được.

Wes nói có một số điều cần hiểu ở đây, và có những hệ quả lớn (video đăng ngày 09/10/2026). Thứ nhất: thứ toán học này, những chứng minh này, cách AI tiếp cận nó, là "alien", không giống con người. Nó khác. Theo anh, nó thực sự đặt câu hỏi: hiểu là gì, hiểu nghĩa là gì? Có thể việc AI làm được toán chỉ là điều tự nhiên nhất trên đời, và việc con người làm được một phần toán ở một mức nào đó, có lẽ đó mới là phép màu. Đó là điểm thứ nhất: nó "alien", chúng ta đang có một trí tuệ ngoài hành tinh.

Thứ hai, theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026): nhiều người, nhiều nhà toán học, đang tức giận. Và giống như con cá nóc phồng mình lên khi bị đe doạ, các nhà toán học tìm cách trông to hơn, ở đây là bằng cách lập ra một tổ chức hoàn toàn mới tên là Association for Human Mathematics.

Anh nói rõ (video đăng ngày 09/10/2026): anh đang nói chuyện này khá nhẹ nhàng, nhưng có rất nhiều mối lo ở đây, và chúng rất chính đáng, rất thật. Chỉ là anh cảm thấy một số người đang hơi "ăn vạ", và có lẽ tốt hơn hết là tất cả chúng ta bình tĩnh lại, chờ phản ứng cảm xúc lắng xuống, rồi suy nghĩ thấu đáo một cách lý trí.

## 3. Association for Human Mathematics: "không ai sở hữu toán học"

Wes nói anh ngạc nhiên khi chính các nhà toán học lại là người cần nghe thông điệp đó (video đăng ngày 09/10/2026). Rồi anh mở tuyên bố của Association for Human Mathematics vừa thành lập. Câu mở đầu theo lời anh: các nhà toán học không hề yêu cầu công việc này được làm. Anh nghĩ câu đó làm nổi bật toàn bộ thông điệp: về cơ bản, họ đang nói "chúng tôi, các nhà toán học, không thích chuyện này, nên hãy dừng lại".

Ethan Mollick, theo bài đăng Wes mở trên màn hình, viết rằng tài liệu này sẽ trở thành bài đọc bắt buộc trong các lớp đại học nói về thời điểm này, và có rất nhiều thứ diễn ra chỉ trong vài đoạn văn (video đăng ngày 09/10/2026).

![Bài đăng của Ethan Mollick dẫn link ahmath.org/statements, kèm ảnh tuyên bố của AHM](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-0509.jpg)

Bài đăng của Ethan Mollick: "This document is going to be an assigned reading in college classes that cover this moment in time, there's a lot happening in a few paragraphs...", kèm ảnh "AHM Statement on OpenAI's October 6 Release of Mathematical Documents". Ảnh ghi: ngày 6/10/2026 OpenAI công bố một kho bản thảo nói là chứa lời giải cho một số bài toán lớn; "Mathematicians did not ask for this work to be done"; và AHM kêu gọi các nhà toán học cùng công chúng nhìn mô hình công bố này với sự hoài nghi (video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), bỗng dưng các nhà toán học, hoặc ít nhất, anh chắc không phải tất cả mà là một nhóm nào đó, đưa ra thông điệp nghe hơi giống như họ là các thầy tế của một tôn giáo. Sao bạn dám thêm vào kinh sách thiêng liêng của họ? Chỉ họ được làm toán. Nếu bạn làm toán, thì họ đâu có yêu cầu bạn làm thứ toán đó, vậy tại sao bạn làm? Và đó có phải là toán "được chứng nhận do con người làm" không?

Anh nói, cũng dễ hiểu khi nhiều người đang chế giễu họ, vì rất nhiều thứ trong chuyện này là vô lý (theo Wes, video đăng ngày 09/10/2026). Anh nhắc lại: những mối lo nền tảng thì không vô lý, có những mối lo rất, rất thật, và anh không gạt chúng đi. Nhưng một nhóm người trưởng thành tụ lại viết một lá thư nói "này, đừng làm toán nữa, chúng tôi không cho phép các anh làm toán", thì theo anh, đó là trẻ con.

Wes nói (video đăng ngày 09/10/2026): có thể bạn sẽ sốc khi nghe, nhưng không ai sở hữu toán học. Nếu bạn nghiên cứu tiếng Anh, bạn không thể bảo người khác được hay không được dùng tiếng Anh. Bạn không sở hữu tiếng Anh. Học khoa học máy tính không có nghĩa là người khác không thể làm khoa học máy tính, nghiên cứu nó và làm việc trong lĩnh vực đó. Họ không cần sự ban phước của bạn. Anh gọi đây là điên rồ, và nói chúng ta sẽ nhìn lại chuyện này và bật cười. Anh nhắc lại rằng có nhiều mối lo thật và chính đáng, và anh sẽ nói đến chúng, nhưng "anh không được chơi đồ chơi của tôi" không nằm trong số đó.

Rồi Wes quay lại blog của Scott Aaronson (video đăng ngày 09/10/2026). Theo bài viết, hầu như chưa người nào hiểu bất kỳ chứng minh nào trong số này. Aaronson dẫn lại những gì Dana nhắn cho ông: nó đọc như thứ ai đó viết khi đang dùng chất gây ảo giác; quá nhiều chỗ không rõ ràng và vô nghĩa; rất nhiều lần nhắc tên các công trình trước mà không giải thích vì sao có thể dùng chúng bất chấp các kết quả bất khả.

## 4. Chứng minh "ngoài hành tinh" và ngọn núi trong mây

Wes giải thích (video đăng ngày 09/10/2026): đây là những gì được nhắn cho Aaronson, nên câu chữ nghe hơi lạ; không phải anh đọc sai, mà nó được nhắn đúng như vậy. Theo đoạn trên blog: về cơ bản, bài báo được viết tệ đến mức không thể đọc nếu không có AI giúp. Dana viết rằng đã hỏi Astra về các phát biểu completeness và soundness hợp lý cho "noise gadget", và nó đưa ra chúng bằng cách ghép các phát biểu rải rác khắp bài báo.

UGC là Unique Games Conjecture. Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), rất nhiều thứ ở đây liên quan đến cách ta xấp xỉ những con số rất lớn hoặc vô hạn. Anh dùng một hình ảnh: hãy tưởng tượng một ngọn núi mà đỉnh bị mây che, nên ta không biết nó cao bao nhiêu. Nhưng nếu ta leo lên tới độ cao này, ta có thể nói ngọn núi ít nhất cao chừng này. Leo chậm từng chút tới một điểm nào đó, ta có thể khẳng định nó ít nhất cao bằng đó.

![Hình vẽ tay: đường cam xiên là sườn núi, các vệt xanh dương là mây, mũi tên xanh lá đánh dấu một độ cao](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-0743.jpg)

Hình Wes vẽ trên bảng: đường màu cam là sườn núi đi lên, các vệt xanh dương là mây che đỉnh, mũi tên và vạch xanh lá đánh dấu độ cao đã leo tới, từ đó có thể nói ngọn núi "ít nhất cao chừng này" (video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), với nhiều chứng minh và giả thuyết, đó là điều ta đang cố làm: làm sao ước lượng một thứ cực lớn và phức tạp, rồi chứng minh rằng phỏng đoán hay phép xấp xỉ đó đúng? Ta làm bằng cách tỉ mỉ đi tới một điểm nào đó, để có thể nói "được, ta biết nó ít nhất tốt cỡ này". Trong nhiều trường hợp, theo anh, việc AI làm là thế này: con người, với toàn bộ tri thức tập thể, đã lên được tới đây; rồi một AI đi lên tới chỗ cao hơn và nói "không, ngọn núi này ít nhất cao chừng này".

Anh nói anh sẽ không đi vào phần toán của UGC và không giả vờ hiểu hết, nhưng đó là cách bạn có thể hình dung điều đang được bàn (video đăng ngày 09/10/2026).

Về cơ bản, theo đoạn trên blog mà Wes đọc (video đăng ngày 09/10/2026), chứng minh UGC mới này phát minh ra một loại mã hoàn toàn mới, kỳ quặc, với một noise test. Theo hiểu biết tốt nhất của anh, noise test giống như ta tạo một đoạn code nhỏ dội vào thuật toán hay phương trình đó đủ thứ dữ liệu khác nhau để thử xem nó có vỡ không. Giống như unit test, smoke test, gọi thế nào cũng được. Nếu bạn build một website có phần checkout và ô nhập số lượng món muốn mua, bạn có thể có một unit test kiểu: được, tôi khá chắc nếu nhập năm món thì nó chạy.

![Đoạn blog của Scott Aaronson với các câu Dana nhắn: horribly written, Astra, noise test, alien craziness, half space code](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-0823.jpg)

Đoạn blog trên màn hình, các câu Dana nhắn được trích: "Basically the paper is so horribly written that it's impossible to read it without AI help", "I asked Astra for reasonable completeness and soundness claims of the noise gadget...", "The UGC proof invents a completely new bizarre code with a noise test. It's some crazy recursive construction.", "It's not the long code, not the short code – some alien craziness", "I still think that there maybe is a proof that uses the half space code (which is natural)", "The citations are often irrelevant and confusing" (trang trong video đăng ngày 09/10/2026).

## 5. Noise test và một mã đệ quy kỳ lạ

Wes tiếp tục ví dụ unit test (video đăng ngày 09/10/2026): nếu nhập một tỷ thì sao, có làm vỡ gì không? Nếu nhập số âm? Nếu nhập chữ A? Nếu nhập một ký tự tiếng Trung? Anh chỉ ném đủ thứ vào để xem có cái nào làm nó vỡ không. Theo anh, đó là cách anh hiểu noise test trong trường hợp này.

Ví dụ Wes dùng để giải thích noise test: dội đủ loại đầu vào (năm món, một tỷ, số âm, chữ "A", ký tự tiếng Trung) vào ô số lượng của trang checkout để xem có cái nào làm nó vỡ không (cách hiểu của anh, video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), bình thường anh nghĩ có một số noise test do con người dùng và con người công nhận mà ta đã tìm ra, kiểu "được, đây là cách làm". Còn AI này làm ra một thứ mới, kỳ quặc cho noise test đó. Blog gọi nó là một "crazy recursive construction"; Wes diễn giải đó là một loại mã kỳ quặc có tính đệ quy, kiểu như nó cứ kiểm tra thêm, kiểm tra thêm, cứ tiếp tục. Anh nói chỉ dựa vào mô tả này thì nghe có vẻ như nó có thể tốt hơn. Theo đoạn trên blog: nó không phải long code, không phải short code, mà là "some alien craziness" (một sự điên rồ ngoài hành tinh).

Các câu tiếp theo trên blog, như Wes đọc (video đăng ngày 09/10/2026): Dana vẫn nghĩ có lẽ có một chứng minh dùng half space code (thứ "tự nhiên"). Các trích dẫn thường không liên quan và gây rối. Một tương lai có thể có là một thế giới toán học "như thiên đường" nếu bạn có tầm nhìn hay ý tưởng sáng tạo mà AI có thể giúp kiểm tra và hiện thực hoá. Và tất nhiên, chúng ta có rất nhiều điều để học từ "người ngoài hành tinh".

Wes nói anh nghĩ điều này khá quan trọng để hiểu (video đăng ngày 09/10/2026). Đây là một trong những người thông minh nhất trên Trái Đất về toán, và có lẽ cả hầu hết mọi thứ khác, và đây là những gì họ đang thấy. Thứ nhất, họ không hiểu hết nó. Nhưng họ cũng rõ ràng không gạt nó đi, không nói "đây chỉ là vớ vẩn". Họ đều thấy có điều gì đó ở đó: "được rồi, có gì đó ở đây; nó không sai một cách hiển nhiên, chỉ là ta chưa hiểu hết; có rất nhiều thứ kiểu ngoài hành tinh ở đây".

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), điều lớn cần rút ra là bây giờ trên thế giới đã có một bộ óc ngoài hành tinh hiểu toán theo cách rất khác với bạn và anh, hay với những người giỏi toán ở tầm đó. Có thể bạn là một trong số họ; nếu vậy thì tốt cho bạn. Với điều đó trong đầu, anh chuyển sang Vitalik Buterin.

## 6. Vitalik Buterin và lời kêu gọi "bunker mode" của Justin Drake

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Vitalik Buterin cũng là một người rất, rất thông minh; anh cảm giác bạn có thể nhận ra điều đó chỉ bằng cách nhìn ông. Anh thích nghe và đọc nhiều thứ ông nói, vì ông chắc chắn suy nghĩ sâu về rất nhiều chủ đề: cryptography, kinh tế, chính trị, và rất, rất nhiều thứ khác.

Wes kể (video đăng ngày 09/10/2026): Vitalik đã tài trợ cho phong trào EA, effective altruism, trong những ngày đầu bằng cách tặng họ một ít crypto mà sau đó tăng giá trị. Gần đây, có vẻ như ông đã phần nào lùi lại khỏi phong trào đó; ông chắc chắn đã nêu một số mối lo trong vài tweet. Nhưng đây là người gắn bó rất sâu với crypto. Ông được gọi là "vua crypto", hoặc như TIME gọi, "hoàng tử của crypto". Dù danh hiệu hoàng gia là gì, ông sống chết với crypto và đã giúp xây một phần lớn của cả hệ sinh thái. Theo anh, ông không chỉ nói về nó, ông là một trong những người đóng góp lớn nhất cho nó.

Vitalik đang trả lời một bài đăng đã lan truyền rộng, bài bảo mọi người hãy rút khỏi crypto, và đưa ra góc nhìn riêng (theo Wes, video đăng ngày 09/10/2026). Wes nói: với một người mà hầu hết tài sản và di sản của họ nằm ở một ngành, như crypto với Vitalik, bạn sẽ đoán họ bảo vệ nó bằng mọi giá: "không, mọi thứ ổn, đừng lo", "mọi thứ vẫn ổn" trong khi nhà đang cháy. Nhưng thú vị là không, ông nêu ra mối lo của mình.

Trước khi đọc bài của Vitalik, Wes chỉ ra thứ ông đang trả lời: Justin Drake. Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Justin Drake là một nhà nghiên cứu bảo mật Bitcoin. Bài đăng của Drake mở đầu, như trên màn hình: hôm nay ông kêu gọi ngành blockchain bình tĩnh bắt đầu lên kế hoạch cho "bunker mode". Khuyến nghị cá nhân của ông là khởi động một cuộc di chuyển tài sản hàng loạt có kiểm soát sang các địa chỉ mới, tức những địa chỉ mà pubkey vẫn được giấu sau một hash.

![Bài đăng của Justin Drake về bunker mode, chuyển tài sản sang địa chỉ chưa ký giao dịch](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-1155.jpg)

Bài đăng của Justin Drake trên màn hình: kêu gọi lên kế hoạch cho "bunker mode", khuyên người nắm giữ (bắt đầu từ những người lớn) chuyển phần lớn tiền sang các địa chỉ chưa từng ký giao dịch, "Don't rush... Don't panic either", và cho rằng nên chuẩn bị cho khả năng ECDSA bị phá trước qday, trong trường hợp xấu nhất là tính bằng tháng chứ không phải năm (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), về cơ bản Drake nói: nhất là nếu bạn có nhiều crypto, hãy chuyển nó sang những địa chỉ chưa từng có giao dịch. Anh giải thích qua hình ảnh phần mềm: nếu bạn có phần mềm mã nguồn mở nằm trên Internet, và tới một lúc code bị lộ ra, nó có thể vẫn còn trên Internet, trên GitHub hay nơi khác, hoặc dù đã gỡ thì vẫn được lưu trong một archive nào đó. Điều đang xảy ra lúc này, anh nói lúc đầu là "chắc chắn" rồi sửa lại là "có lẽ đang xảy ra", là có lẽ có cả một đám AI agent đang bò khắp đống code đó để tìm lỗ hổng.

Wes nhắc tới tin mới (video đăng ngày 09/10/2026): các vụ hack ngân hàng Hàn Quốc ở quy mô lớn vừa xảy ra trong khoảng 24 giờ qua, tính tới lúc anh nói.

## 7. Ngân hàng Hàn Quốc và vụ hack một hardware wallet

Wes đọc một tiêu đề của New York Times (video đăng ngày 09/10/2026): một hacker đã dùng công cụ AI do Trung Quốc phát triển để nhắm vào các ngân hàng Hàn Quốc.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), có một hardware wallet cụ thể, rất nổi tiếng, rất an toàn, đã bị hack, và theo anh là chính vì chuyện này: họ đã công khai mã nguồn trên Internet. Anh nói việc đó là ý hay: bạn cho mọi người thấy "đây là cách chúng tôi build nó" để ai cũng kiểm tra và chắc rằng nó ổn. Nhưng, giống như các nhà toán học siêu giỏi nhìn thứ toán kia và nói "nó là alien", các AI agent bò khắp code cũng đang tìm ra những lỗ hổng mà con người chưa tìm ra. Có lẽ ta đã có thể tìm ra nếu có đủ thời gian, nguồn lực và động lực, nhưng ta đã không làm. Và giờ, theo anh, một làn sóng đang bắt đầu khi ngày càng nhiều thứ bị hack.

Wes nói rõ anh không biết chính xác chuyện gì xảy ra với các ngân hàng Hàn Quốc, anh chưa tìm hiểu (video đăng ngày 09/10/2026). Nhưng với chiếc ví, theo anh biết, là vì có lúc code đó đã ở trên mạng, công khai với mọi người. Và một AI agent thông minh nào đó đã phát hiện rằng khi ví tạo seed phrase, đáng lẽ nó phải chọn từ một số lượng khổng lồ, cả một vũ trụ các cụm từ có thể có, nhưng nó lại không làm vậy. Nó chỉ chọn từ một nhóm nhỏ hơn nhiều. Anh nghĩ là khoảng 10.000, nhưng anh nói tới lúc này anh không nhớ rõ.

Cách Wes kể lại vụ hack ví (video đăng ngày 09/10/2026): seed phrase lẽ ra phải được chọn từ một không gian khổng lồ nhưng chỉ được chọn từ một nhóm nhỏ hơn nhiều (anh nghĩ khoảng 10.000, nhưng không nhớ rõ); kẻ tấn công tạo sẵn mọi cụm có thể có rồi thử lần lượt cho tới khi gặp cụm đúng.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), hacker dùng AI agent này về cơ bản đã nhận ra điều đó. Rồi có lẽ hắn ngồi offline tạo ra mọi cụm từ khoá có thể có. Giả sử có 10.000 cụm, vậy là một tài liệu chứa 10.000 cụm từ có thể mở chiếc ví, giống như mật khẩu. Rồi một ngày hắn tung ra và hack bằng seed phrase đó. Anh nói có lẽ đó chỉ là một cuộc tấn công brute force: với mỗi ví, nó chạy qua, thử tất cả, giả sử 10.000 seed phrase, cho tới khi tìm ra cái đúng. Và nó rút sạch tiền khỏi các tài khoản đó, nói chính xác hơn là các hardware wallet.

Wes nói anh nghĩ đó là khoảng 60 triệu đô trong, anh muốn nói là, 24 giờ đầu tiên, thật điên rồ, và nó còn tiếp tục sau đó (con số theo trí nhớ của anh, video đăng ngày 09/10/2026).

Và theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Justin Drake ở đây nói bạn nên chuyển tiền sang các địa chỉ chưa từng ký giao dịch nào.

## 8. Q-day và hai cách công bố của OpenAI, Anthropic

Wes giải thích (video đăng ngày 09/10/2026): nếu bạn ký một giao dịch, sẽ có một dấu vết của bạn ở ngoài kia cho thấy ví này tồn tại ở đâu đó, nơi người khác nhìn thấy được. Nó công khai. Theo cách anh đọc bài của Drake, trong tương lai, hoặc ngay cả lúc này, điều đó có thể biến bạn thành mục tiêu của những vụ hack mới có AI hỗ trợ.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Drake cũng nói: đừng vội, bạn không cần làm việc này ngay lập tức. Anh diễn lại là "đừng hoảng loạn bán tháo"; trên màn hình, bài đăng ghi "Don't panic either" (cũng đừng hoảng). Drake còn nhắc rằng có những thứ có thể bị phá trước Q-day.

Q-day là "quantum day". Wes kể (video đăng ngày 09/10/2026) rằng trên blog của mình, Scott Aaronson cũng nói về điều đó. Và theo anh, khi Aaronson nói ông đang nghe tin đồn, bạn có thể đặt cược vào đó: cho tới nay, nhiều điều Aaronson nói trên blog về sau đã được chứng minh là đúng. Anh cho rằng ông chắc chắn là người rất nắm tình hình.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Q-day là ngày mà một số cách tiếp cận lượng tử có thể phá được một phần mã hoá hiện có. Nhiều công ty lớn, trong đó có Google, đang chuẩn bị cho ngày đó. Ngày mà họ đặt ra trong đầu hay trên giấy, kiểu "chúng ta phải sẵn sàng trước ngày này", không còn xa lắm: anh nói khoảng một năm, vài năm. Vậy ý chính là, theo anh, nhiều người làm việc này đang chờ đợi một biến động và thay đổi khá lớn trong mọi thứ liên quan tới cryptography: với cybersecurity, và với crypto theo nghĩa tiền mã hoá.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), người viết đang nói cụ thể về những gì OpenAI làm, và cả Anthropic nữa, dù Anthropic chọn cách khác. Theo Wes, cách của OpenAI kiểu như: đây là tất cả những thứ mà hệ thống AI của chúng tôi khám phá ra, thế giới chưa từng thấy, chúng tôi cứ ném ra cho thế giới tự xử lý. Còn Anthropic thì dè dặt hơn, làm việc cùng các nhà toán học, v.v.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), sẽ có người cố thuyết phục bạn rằng cách này tốt hơn cách kia, cách này cao thượng hơn. Anh nghi ngờ điều đó; anh chắc cả hai đều có vấn đề. Một công nghệ tầm cỡ này sẽ làm vỡ nhiều thứ. Khi thấy thứ gì vỡ, bạn có thể nghĩ "nó vỡ vì họ công bố sai cách". Không, theo anh, thứ này sẽ làm vỡ mọi thứ, không có cách nào tránh. Vấn đề là thích nghi.

Drake viết tiếp, như Wes đọc (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026): những ngày gần đây là những ngày khiêm nhường đối với trực giác toán học của con người; Wes chen vào rằng đó chính là ý "mẹ ơi, mẹ bị robot nấu chín rồi". Drake viết các giả thuyết lâu đời, không ai nghi ngờ, đã sụp đổ, và liệt kê vài cái. Nhìn lại, theo Drake, việc giả thuyết Erdős về khoảng cách đơn vị (Erdős unit distance conjecture) bất ngờ bị bác bỏ hồi tháng Năm là phát súng cảnh báo.

## 9. Nhịp 10, 100, gần 1.000 và đường cong elliptic

Câu tiếp theo trong bài đăng của Drake được bôi xanh trên màn hình: "Yesterday's OpenAI drop made it clear that mathematical superintelligence is upon us" (đợt công bố của OpenAI hôm qua cho thấy rõ siêu trí tuệ toán học đã tới). Wes xin lỗi vì "cái đầu to" của anh che mất chữ, rồi nói "để tôi làm thế này" (video đăng ngày 09/10/2026).

![Bài đăng của Justin Drake, câu Yesterday's OpenAI drop made it clear that mathematical superintelligence is upon us được bôi xanh](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-1714.jpg)

Phần sau của bài đăng của Justin Drake: "Recent days have been humbling for human mathematical intuition...", nhắc cận n log(n) cho phép nhân số nguyên, giả thuyết 3SUM và việc giả thuyết Erdős unit distance bị bác bỏ hồi tháng Năm; câu về "mathematical superintelligence" được bôi xanh; bên dưới là đoạn "Elliptic curves feel especially vulnerable to superintelligence" (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Drake có lý ở đây. Drake viết: người ta nói có những tuần mà cả thập kỷ diễn ra; chúng ta sắp sống qua những tuần mà nhiều thế kỷ tiến bộ toán học diễn ra.

Wes nói về nhịp công bố của OpenAI (ước tính của anh, video đăng ngày 09/10/2026): anh nghĩ tháng Tám là khoảng 10, tháng Chín khoảng 100, và tháng này, mới tám ngày, đã gần 1.000. Vậy là mỗi tháng tăng gấp 10 lần: lượng nghiên cứu toán học đột phá tăng gấp 10 mỗi tháng. Một kết quả trong số đó đã là thứ làm rung chuyển nền móng, thay đổi thế giới, gọi là gì cũng được, nó rất lớn. Còn đi từ 10 lên 100 lên 1.000 thì, theo anh, là nhiều hơn những gì chúng ta có thể hình dung nổi.

Nhịp công bố kết quả toán học của OpenAI theo ước tính Wes nói ("I think"), không phải số trên màn hình: khoảng 10 trong tháng Tám, khoảng 100 trong tháng Chín, và gần 1.000 sau tám ngày của tháng đó (video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), điều Drake nói nghe rất hợp lý với anh. Drake đặt câu hỏi: khi thời gian trôi đi và chuyện này tiếp diễn, với ngần ấy thế kỷ tiến bộ toán học sắp diễn ra, có thể tưởng tượng được không, hay có gì là không thể tưởng tượng, rằng ở đâu đó trong đó sẽ có thứ ảnh hưởng tới độ an toàn của crypto, của các ví, hay của các địa chỉ Bitcoin này?

Drake viết, như trên màn hình (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026): đường cong elliptic có vẻ đặc biệt dễ tổn thương trước siêu trí tuệ. Wes giải thích theo cách hiểu của anh: đường cong elliptic giống như một chữ ký chứng minh bạn đã cho phép một giao dịch. Nó được dùng trong Bitcoin, trong Ethereum và nhiều nơi khác. Vậy trong thế giới crypto mà Vitalik Buterin đã tạo ra, đường cong elliptic là thứ chứng minh bạn đã thực hiện một giao dịch. Drake viết tiếp: đường cong mang cấu trúc phong phú, có chỗ cho những mẹo hay như Schoof, Frobenius, pairings; ngược lại, hash được thiết kế để giảm tối thiểu cấu trúc đại số.

Đây là chỗ Wes nói anh phải không đồng ý một chút (video đăng ngày 09/10/2026), và anh nghĩ có lẽ là vì anh cũng đã đọc bài của Vitalik. Anh không nghĩ thứ sẽ phá nó là Schoof hay Frobenius. Anh không biết những thứ đó là gì, nhưng có người biết. Anh tin rằng thứ sẽ phá nó sẽ không ai biết trước. Nó sẽ không có tên; chúng ta sẽ không có tên cho nó khi nó xảy ra. Như đoạn trên blog của Scott Aaronson chỉ ra, nó sẽ giống cái noise test kia: đó không phải là một noise test mà ta biết hay đã đặt tên, mà là thứ họ gọi là kỳ quặc, ngoài hành tinh, lạ lùng, đệ quy, đại loại vậy. Theo anh, thứ như thế mới là thứ phá được nó.

## 10. Chính phủ có đang theo dõi? Chuyện Manhattan Project

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), khi đọc một số bài của Scott Aaronson về Q-day và mọi thứ đang được làm ở hậu trường, cùng vài thứ khác trong lĩnh vực này, anh có một suy đoán. Anh nói anh không biết chắc, nhưng sẵn sàng cược rất nhiều tiền rằng điều này đúng: gần như chắc chắn chính phủ Mỹ, và rất có thể nhiều chính phủ khác, đang theo dõi sát lĩnh vực này, và họ đã làm vậy từ trước khi AI đạt tới mức này. Theo anh, có những người ở Google có lẽ là đầu mối liên lạc với chính phủ, để chính phủ nắm được chuyện gì đang diễn ra, nghiên cứu nào đang được làm. Lý do anh đưa ra: có những công nghệ và những thứ toán học có lẽ không nên cứ thế tung ra tuỳ tiện.

Wes nói (video đăng ngày 09/10/2026): nhiều nhà toán học đang cáo buộc OpenAI tung hết mọi thứ ra một cách thiếu đạo đức, một cách nguy hiểm. Nhưng anh không nghĩ OpenAI tung ra tất cả.

Anh nhắc lại lịch sử (theo Wes, video đăng ngày 09/10/2026): khi Manhattan Project diễn ra, lúc Mỹ phát triển quả bom nguyên tử đầu tiên, điều thú vị là nhiều nghiên cứu về phân hạch hạt nhân, về vật lý nguyên tử, cứ thế biến mất khỏi các ấn phẩm. Càng tới gần lúc có bom nguyên tử, bạn càng thấy ít bài báo được công bố trong lĩnh vực đó. Anh nghĩ bạn có thể đoán vì sao: ở đâu đó sau hậu trường, chính phủ Mỹ nói "đừng công bố mấy thứ này, nó nguy hiểm; công bố nó là nguy hiểm; chúng tôi muốn khoá nó lại, muốn giữ bí mật thông tin này".

Wes nói anh đã không để ý điều tiếp theo và ước gì mình đã để ý; đây là một lý do anh yêu việc có một Internet tự do và mở, nơi nhiều người có thể bàn luận, chia sẻ ý tưởng và thông tin (video đăng ngày 09/10/2026). Drake viết, như trên màn hình: cũng đáng chú ý là sự thiếu vắng rõ rệt của các đột phá về cryptography trong 722 kết quả toán học mà OpenAI công bố. Wes nói thêm: anh nghĩ có một số kết quả nằm sát chủ đề đó, nhưng không có gì thực sự về nó.

![Đoạn bài đăng về 722 kết quả toán học và việc chính phủ Mỹ kiểm duyệt kết quả quantum cryptanalysis](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-2108.jpg)

Đoạn bài đăng của Drake trên màn hình: "Also noteworthy is the striking under-representation of cryptographic breakthroughs among the 722 mathematical results OpenAI published. I've witnessed first-hand the US government censoring academic quantum cryptanalysis results. Backroom interventionism is my base case." (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026).

Drake viết tiếp (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026): ông đã tận mắt chứng kiến chính phủ Mỹ kiểm duyệt các kết quả học thuật về quantum cryptanalysis, và "can thiệp sau hậu trường" là kịch bản cơ sở của ông. Theo Wes, giả sử tất cả điều này đúng, thì điều nhiều khả năng đang xảy ra là, như bạn biết, OpenAI và tất cả các AI lab khác đang liên lạc với chính phủ.

## 11. Một đoạn lạc đề, rồi quan điểm của Vitalik

Wes nhắc lại một chuyện cũ (theo lời kể của anh, video đăng ngày 09/10/2026): vụ "đảo chính" khi các thành viên hội đồng quản trị theo effective altruism tìm cách đẩy Sam Altman ra và tìm cách chuyển OpenAI sang dưới quyền kiểm soát của Anthropic. Theo Wes, khi đó công tố viên quận ở New York, cũng chính người đã đưa Sam Bankman-Fried vào tù, đã gọi cho họ và họ có một cuộc nói chuyện dài, rất bí mật. Anh nghĩ đó là một trong những điều đã chấm dứt cuộc giằng co. Rồi sau đó, khi những người kia bị loại khỏi hội đồng, cựu giám đốc NSA vào hội đồng quản trị OpenAI (vẫn theo lời kể của Wes, video đăng ngày 09/10/2026).

Ngay sau đó Wes nói anh không biết sao mình lại nhắc mấy chuyện đó; nó hoàn toàn không liên quan, chỉ chợt nảy ra trong đầu (video đăng ngày 09/10/2026). Nhưng theo anh, rất có thể đã tồn tại sẵn công nghệ nào đó, thứ toán học nào đó nguy hiểm cho crypto. Và "crypto" ở đây anh không chỉ nói tiền mã hoá, mà cả cryptography, cybersecurity và mã hoá nói chung. Và chính phủ cẩn trọng với cách thông tin đó được công bố.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), có lẽ đã có một số bước kiểm tra an toàn được chạy trên những thứ OpenAI chuẩn bị công bố. Anh nói anh không biết chuyện đó có xảy ra không, chỉ là anh sẽ không sốc, sẽ không thấy choáng nếu đã phải có một bước kiểm tra, và có thể ai đó ở đâu đó đã nói: "này, hai thứ này, chúng tôi không muốn nó lộ ra, đừng công bố".

Về bài của Drake, Wes nói (video đăng ngày 09/10/2026): trước hết, anh nghĩ có rất nhiều điều trong đó hoàn toàn đúng, 100%, và người viết có những nhận định tuyệt vời. Nhưng anh nghĩ trong nhiều lập luận đó, Drake đi theo kiểu "ta biết điều này, nên điều này, nên điều này", trong khi thực tế mọi thứ kỳ quặc hơn nhiều: lại là chuyện mã kỳ quặc, ngoài hành tinh, v.v.

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), Vitalik Buterin đồng ý với nhiều điểm trong đó. Bài của Vitalik viết, như Wes đọc: chúng ta nên nghiêm túc với rủi ro mà toán học được AI tăng tốc gây ra cho cryptography, và giảm tối thiểu mức phơi nhiễm không chỉ với cryptography dễ tổn thương trước máy tính lượng tử mà cả cryptography có thể dễ tổn thương trước AI.

Wes nói thêm về chuyện quantum (video đăng ngày 09/10/2026): với cryptography, hay bất cứ thứ gì, dễ tổn thương trước lượng tử, nhiều người đã chuẩn bị cho điều này. Coinbase có các chuyên gia làm việc với nó, có cả một nhóm, một hội đồng gồm những người rất thông minh; anh nghĩ Scott Aaronson là một trong số đó. Vậy là có rất nhiều người siêu giỏi, rất am hiểu đang làm việc này, và anh kỳ vọng họ sẽ giải được, họ sẽ tìm ra cách. Thực ra, theo anh, nếu AI không tồn tại, hoặc không tiến với tốc độ "face melting" như vậy, thì có lẽ đã có đủ thời gian. Rồi anh nói anh không biết nữa, mọi thứ đang đi khá nhanh.

## 12. Đường cong, hash, lattice: thứ nào còn an toàn?

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), điều Vitalik nói ở đây là ta cũng cần nghĩ tới cryptography dễ tổn thương trước AI, một rủi ro kiểu hoàn toàn mới, vì đó không phải là thứ mà hầu hết mọi người... Anh bỏ lửng câu đó, rồi nói anh chắc cũng có người đã dự đoán điều này, nhưng anh nghĩ hầu hết chúng ta, nếu thành thật, không thể không ngạc nhiên trước tốc độ của nó. Anh nói mới chưa tới 90 ngày kể từ lúc chuyện này bắt đầu tăng tốc: tháng Tám là lúc ta bắt đầu nghe những "đốm sáng trên radar", rồi gấp 10, gấp 10, gấp 10, và giờ người ta nói tới "math apocalypse".

Câu hỏi Wes đặt ra (video đăng ngày 09/10/2026): chúng ta đã sẵn sàng cho những đột phá toán học của AI chưa? Chúng sẽ phá vỡ những gì về cryptography và mọi thứ khác?

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), anh nghĩ Vitalik đang trả lời trực tiếp bài đăng vừa đọc. Vitalik viết, như trên màn hình: cho tới nay, hầu hết mọi người vẫn nghĩ theo kiểu "elliptic curves broken, hashes safe, lattices safe". Wes giải thích theo cách hiểu của anh: đường cong elliptic dùng để ký, làm chữ ký cho Bitcoin và Ethereum; hash thì, ví dụ, việc đào Bitcoin dùng nó, cùng nhiều thứ khác như tải file; còn lattice là tầng "chống lượng tử", hay đúng hơn là kháng lượng tử, dùng những câu đố nhỏ có nhiều chiều, cực kỳ phức tạp và được cho là kháng lượng tử. Vậy hầu hết mọi người nghĩ: cái này không an toàn, còn hai cái kia hoàn toàn ổn.

![Bài đăng của Vitalik Buterin, cụm lattices safe được bôi xanh](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-2523.jpg)

Bài đăng của Vitalik Buterin trên màn hình, cụm "lattices safe" được bôi xanh: "So far most people have been in the mode of thinking 'elliptic curves broken, hashes safe, lattices safe'. But there is a good chance that the concrete security of lattices will take serious hits from the next two years of AI math." Phía trên là câu "The core new area of risk from this viewpoint is, unfortunately, ML-DSA / FHE / lattices." (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026).

Nhưng Vitalik viết tiếp (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026): có khả năng đáng kể rằng độ an toàn cụ thể của lattice sẽ chịu những đòn nặng trong hai năm tới của toán học AI.

Wes kể thêm (video đăng ngày 09/10/2026) về một paper trong đó AI dùng một cách tiếp cận lattice kỳ lạ, kiểu nhảy qua lại giữa các chiều khác nhau, và làm được một chứng minh nào đó bằng hướng đi hoàn toàn khác; anh nói anh quên chi tiết. Theo anh, cách đó không hẳn là toán ngoài hành tinh, nhưng nó kết hợp hai mảng toán rất khác nhau. Ta biết nhiều về mảng này, biết nhiều về mảng kia, nhưng có lẽ rất ít người là chuyên gia cả hai. Và model này, một large language model, đã nối hai mảng đó lại.

## 13. Mảnh ghép rải rác, và điều khoản mới của Anthropic

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), đó là điểm mấu chốt: thứ phá vỡ mọi chuyện thậm chí không cần là toán ngoài hành tinh. Loài người nói chung có thể đã gom đủ tất cả các mảnh ghép. Chỉ là bộ óc của chúng ta không đủ khả năng biết mọi thứ trải trên rất, rất nhiều lĩnh vực. Ta có chuyên gia trong từng lĩnh vực; có thể có người là chuyên gia ở hai, ba lĩnh vực. Nhưng hiếm khi bạn gặp ai đó đứng đầu thế giới ở một lĩnh vực phức tạp mà còn giỏi thêm 10 hay 20 lĩnh vực khác.

Wes nói còn rất nhiều điều trong bài, nhưng anh không đi vào phần lớn nội dung đó (video đăng ngày 09/10/2026). Điểm lớn cần hiểu, theo anh: có một loại trí tuệ ngoài hành tinh mới, làm được rất nhiều thứ toán mà chúng ta không hiểu. Bạn có đang ở chỗ nào có thể gặp rủi ro từ những thứ ta chưa hiểu hết không?

Rồi anh chuyển nhanh sang chuyện khác (video đăng ngày 09/10/2026): Anthropic thêm một điều khoản nhỏ vào terms of service của Claude, theo lời anh. Điều khoản ghi: bạn sẽ không tham gia vào hành vi ngược đãi hay tàn nhẫn kéo dài và không cần thiết đối với model của họ. Bài đăng trên màn hình gọi đây là một vi phạm Usage Policy của Anthropic, có hiệu lực từ ngày 12/11/2026.

![Bài đăng: Effective November 12th, 2026, abusive behavior towards Claude will be a violation of Anthropic's Usage Policy, kèm danh sách mục Do Not Engage in Cruel, Abusive, or Psychologically Harmful Conduct](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-2700.jpg)

Bài đăng trên màn hình: "Effective November 12th, 2026, abusive behavior towards Claude will be a violation of Anthropic's Usage Policy", kèm ảnh mục "Do Not Engage in Cruel, Abusive, or Psychologically Harmful Conduct"; dòng cuối danh sách, được tô vàng, là "Engage in sustained and needless abusive or cruel behavior toward our models" (bài đăng trong video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), nhiều người đang chế nhạo chuyện này và nói nó ngớ ngẩn. Và chắc chắn đã có rất nhiều chuyện ngớ ngẩn xảy ra, có thể đây là một phần trong đó. Rồi anh đưa ra cách nhìn của mình.

Wes bắt đầu từ ý thức (video đăng ngày 09/10/2026): chúng ta thực sự không biết ý thức là gì. Bạn đang có một trải nghiệm chủ quan; bạn có thể nói bạn có ý thức, nhưng bạn không thể thực sự kiểm tra ý thức. Nghĩ kỹ thì không có phép thử nào bạn chạy được trên người khác, không MRI, không chọc thử. Không có cách nào biết một người hay một thứ khác có đang có trải nghiệm chủ quan hay không. Có những dấu hiệu cho thấy họ còn sống, đúng, nhưng bạn không thể kiểm tra trải nghiệm chủ quan.

## 14. Ý thức: không ai đo được

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), lúc này đang dần hình thành một cuộc tranh luận: máy móc có thể có ý thức không? Anh vẽ một trục ngang trên bảng. Một phía đã có những người nói "không, tất nhiên là không, điều đó không thể, sao mà được". Phía bên kia có những người nói "có, tôi tin là có".

![Hình vẽ tay một trục hai đầu, bên trái chữ No, bên phải chữ yes, mỗi bên có một đám chấm xanh](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-2843.jpg)

Hình Wes vẽ: một trục hai đầu với vạch ở giữa, đầu trái ghi "No", đầu phải ghi "yes", mỗi đầu có một đám chấm xanh tượng trưng cho những người chọn phía đó trong câu hỏi máy móc có ý thức hay không (video đăng ngày 09/10/2026).

Wes nói đây chỉ là ý kiến của anh (video đăng ngày 09/10/2026): cả hai niềm tin đó đều điên rồ, ít nhất là nếu bạn khăng khăng một trong hai, "không" dứt khoát hay "có" dứt khoát, vì chúng ta hoàn toàn không biết. Anh nghĩ câu trả lời đúng duy nhất là một sự bất định sâu sắc: chúng ta không biết.

Điều đó không có nghĩa là anh nghĩ các large language model chúng ta đang dùng có ý thức (theo Wes, video đăng ngày 09/10/2026). Cá nhân anh không tin vậy. Nhưng anh nói chúng ta cũng đã thấy nhiều điểm tương đồng rất thú vị, những thứ nổi lên khi ta tăng kích thước mạng neural của những "bộ não" này, giống với cách bộ não người, anh giả định, đã tiến hoá. Anh nói "giả định" vì, với những thứ như introspection ở Claude, liệu có gọi đó là tiến hoá không, hay chỉ là một thuộc tính nổi lên (emergent property) khi mở rộng một bộ não?

Anh đưa ví dụ (video đăng ngày 09/10/2026): mắt bạch tuộc và mắt người giống nhau một cách đáng kinh ngạc, dù theo lời anh chúng ta chẳng có điểm chung nào; chúng tiến hoá rất, rất độc lập. Vì lý do nào đó, những cơ chế cụ thể ấy, gọi là tiến hoá hội tụ (convergent evolution), đã tiến hoá ở một chỗ, rồi cùng kiểu cách đó lại xuất hiện ở một loài hoàn toàn khác, trong một môi trường hoàn toàn khác.

Wes nhắc lại quan điểm (video đăng ngày 09/10/2026): anh không nghĩ LLM có ý thức. Nhưng anh có tin rằng chúng ta có thể vô tình đi tới một thuộc tính nổi lên nào đó giống ý thức không? Anh nghĩ điều đó là hợp lý, và chắc chắn anh sẵn sàng cởi mở với nó. Anh không nói điều đó sẽ xảy ra, nhưng sao lại không? Và nếu bạn có quan điểm mạnh theo hướng nào, thì trước hết hãy định nghĩa ý thức là gì đã.

Wes kể (video đăng ngày 09/10/2026): Nick Bostrom có nói về chuyện ta nên cẩn trọng nếu về sau bắt đầu phát hiện ra mình có thể tạo ra những sinh thể số thật sự có cảm nhận. Wes hình dung: nếu ta tạo một mô phỏng với những thực thể có vẻ như con người, có ý thức, tin rằng chúng có thật, thì theo Bostrom ta nên cẩn thận đừng tạo ra những "căn phòng đau đớn". Wes nói anh đang cố tránh dùng một thuật ngữ nhất định, nhưng ý là ta không nên tạo ra một thế giới chỉ toàn khổ đau không ngừng. Anh đã nghĩ về điều đó: "ừ, tất nhiên, chắc chúng ta sẽ không làm vậy đâu, sao lại làm vậy?"

Rồi một paper xuất hiện (theo Wes, video đăng ngày 09/10/2026), cho thấy một kiểu biểu diễn nào đó trong large language model, những feature trong "bộ não" có vẻ tương ứng với, ví dụ, cơn đau. Anh nói rõ: anh không nói nó cảm thấy đau, không nói đó là thật. Anh nói rằng để hiểu cảm xúc, model có những feature tương ứng với cảm xúc. Anthropic gọi đó là "functional emotions".

## 15. "Phòng tra tấn" cho model và cách Wes đọc điều khoản

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), "functional emotions" không giống chúng ta khi ta cảm thấy điều gì đó, mà là thứ có chức năng giúp model dự đoán điều đó. Và người ta đã tìm thấy thứ rất giống vậy cho cơn đau.

Rồi không lâu sau, theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), một số người đã tạo ra những "phòng đau đớn" này, đưa lên GitHub, và về cơ bản đặt các large language model vào đó, rồi kích hoạt feature đó 24/7.

Wes nói anh không phải người nghĩ nhiều về phúc lợi của large language model; anh không ở phe đó (video đăng ngày 09/10/2026). Nhưng khi thấy những thí nghiệm này, một phần trong anh đã thốt lên: thật à? Đó thật sự là điều đầu tiên chúng ta làm sao? Theo những gì anh thấy, nó không được làm để giải trí, nó không thú vị, nó không được làm để lấy dữ liệu khoa học nào. Anh cũng không nhất thiết nghĩ rằng có tổn hại nào, tổn hại thật sự nào, đang xảy ra.

Nhưng cái bản năng đó, theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026): "ồ, thứ này có thể cảm thấy đau, hoặc có gì đó trong nó kích hoạt được cơn đau; vậy hãy xây một căn phòng vô tận của cơn đau và vặn nó lên". Anh thấy điều đó kỳ lạ. Cái thôi thúc muốn làm vậy là kỳ lạ, hơi gây khó chịu, vì nếu một ngày ta thực sự tới tình huống mà thứ như vậy nổi lên chỉ từ việc mở rộng các mạng neural, điều mà anh nhắc lại là anh không gạt bỏ khả năng, thì liệu có ai đó ngay lập tức tạo ra môi trường kiểu đó chỉ để làm không? Điều đó hơi đáng sợ.

Với cá nhân Wes (video đăng ngày 09/10/2026), có gì đó hơi khó chịu ở chuyện này, không phải vì anh nghĩ họ đang làm điều gì kinh khủng, mà vì trong vòng một tuần sau khi paper ra, đã có người tạo ra những thứ này. Anh nói anh hơi bị xáo động vì điều đó. Anh đoán chắc có người nghĩ anh điên, và anh hoàn toàn hiểu, thật sự hiểu.

Nhưng theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), anh nghĩ đây là lý do Anthropic đưa điều khoản đó vào; anh nghĩ đây là phản ứng trực tiếp với chuyện kia. Điều khoản nói bạn sẽ bị cấm nếu tham gia vào hành vi ngược đãi hay tàn nhẫn kéo dài và không cần thiết đối với model của họ. Anh không hiểu nó theo kiểu "nếu bạn cư xử khó chịu với Claude, chúng tôi sẽ đuổi bạn khỏi nền tảng"; anh không nghĩ đó là lý do nó có mặt.

Anh nghĩ (video đăng ngày 09/10/2026) nếu ai đó tạo ra những phòng tra tấn vô tận và đặt Claude vào đó mà không vì mục đích nghiên cứu hay lợi ích gì, thì Anthropic có thể đuổi họ ra, hoặc ngăn việc dùng theo cách đó. Với anh, điều đó hợp lý, thậm chí không phải từ góc độ phúc lợi AI, mà vì toàn bộ ý tưởng đó thật kỳ lạ.

## 16. Quay lại tuyên bố của các nhà toán học

Wes gọi đó là "hai xu" của anh, rồi quay lại thật nhanh với Association for Human Mathematics, tổ chức mới được lập gần đây (video đăng ngày 09/10/2026). Tuyên bố của họ nói các nhà toán học không hề yêu cầu công việc này được làm. Theo Wes, đó là một câu lạ: ai quan tâm chứ? Họ có cần xin phép ai để làm toán không? Họ có sở hữu toán học không? Anh nói câu này với anh chẳng có nghĩa gì.

Theo lời Wes (video đăng ngày 09/10/2026), họ kêu gọi tất cả các nhà toán học ngừng làm việc với OpenAI và quay lại với một tầm nhìn về khoa học lấy sự hiểu biết của con người làm trung tâm. Trên màn hình, câu trong tuyên bố ghi "We urge mathematicians to discontinue their work with OpenAI and to return to a vision of science that centers human understanding".

![Toàn văn tuyên bố AHM về đợt công bố ngày 6/10 của OpenAI, ký tên Association for Human Mathematics Communications Working Group](https://homus.dev/photos/rxpV3QLV-pg-3323.jpg)

Phần cuối tuyên bố trên trang của Association for Human Mathematics: "Releasing over 700 files at once is not a demonstration of scholarship, but a demonstration of power. We urge mathematicians to discontinue their work with OpenAI and to return to a vision of science that centers human understanding.", ký tên "Association for Human Mathematics, Communications Working Group" (trang trong video đăng ngày 09/10/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 09/10/2026), chắc chắn chúng ta cần thúc đẩy sự hiểu biết của con người, nhất là trong thời điểm này. Nhưng anh không biết cách đúng có phải là không làm việc với các AI model hay không. Với anh, điều đó có vẻ ngược lại với sự hiểu biết, có vẻ như một bước lùi về thời kỳ đen tối. Đây là một công cụ giúp ta học thêm, hiểu thêm, khám phá thêm, và bản năng của bạn lại là: "không, đừng bao giờ dùng công cụ đó", rồi làm xấu hổ mọi người dùng nó, và biến mọi thứ thành "chỉ con người". Anh nói anh không hiểu nổi.

Wes nhắc lại (video đăng ngày 09/10/2026): có vô số mối lo ở đây mà chúng ta phải giải quyết. Nhưng cái ý tưởng rằng các nhà toán học sở hữu toán học và có quyền quyết định ai được làm toán và làm thế nào, theo anh, là điên rồ. Anh tự hỏi: nó là gì nhỉ? Lối nghĩ kỳ quặc và ngoài hành tinh. Đúng vậy.

Cuối video, Wes cảm ơn người xem đã xem tới đây.

## Nguồn và liên kết

- Tên gốc: OpenAI’s “Alien Math” Is Freaking People Out
- Sự kiện: [YouTube](https://homus.dev/events/youtube)
- Video gốc: [https://www.youtube.com/watch?v=rxpV3QLV-pg](https://www.youtube.com/watch?v=rxpV3QLV-pg)

- Kênh YouTube Wes Roth (Wes Roth): [youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw](https://www.youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw)

- Scott Aaronson, "The Mathocalypse", blog Shtetl-Optimized (đọc ngày 16/11/2026): [scottaaronson.blog/?p=10169](https://scottaaronson.blog/?p=10169)

- Association for Human Mathematics, trang Statements với "AHM Statement on OpenAI's October 6 Release of Mathematical Documents" (đọc ngày 16/11/2026): [ahmath.org/statements](https://www.ahmath.org/statements)

- OpenAI, repo openai/math chứa các bản thảo toán học và tài liệu chứng minh do một model nội bộ của OpenAI tạo ra; README ghi 721 manuscript chia thành 373 family (đọc ngày 16/11/2026): [github.com/openai/math](https://github.com/openai/math)

- Anthropic, "2026 Usage Policy update", có mục "Addressing abusive behavior toward our models" và ghi chính sách có hiệu lực từ ngày 12/11 (đọc ngày 16/11/2026): [anthropic.com/news/2026-usage-policy-update](https://www.anthropic.com/news/2026-usage-policy-update)

Nguồn: https://homus.dev/talks/openais-alien-math-is-freaking-people-out · cập nhật 2026-11-16
