# Paul Graham về startup, tham vọng và founder giỏi

[Vivian Midha Shen](https://homus.dev/speakers/vivian-midha-shen) · [Y Combinator](https://homus.dev/orgs/y-combinator), [Paul Graham](https://homus.dev/speakers/paul-graham) · [Y Combinator](https://homus.dev/orgs/y-combinator)

> Paul Graham trò chuyện với Vivian Shen về tham vọng, chữ formidable, điều thúc đẩy founder, lean startup, AI và AGI, và YC đã ra đời thế nào.

Topics: Startups

Canonical: https://homus.dev/talks/paul-graham-on-startups-ambition-and-great-founders

## 1. Batch thứ 47, năm thứ 21 và một bài nói viết lại từ đầu

Đây là một cuộc trò chuyện trên kênh Y Combinator giữa Vivian Midha Shen, Visiting Partner ở Y Combinator, và Paul Graham (PG), founder của Y Combinator (chức danh theo thẻ tên trong video và phần mô tả video đăng ngày 03/09/2026). Hai người ngồi tại văn phòng đầu tiên của YC ở Mountain View, nói về startup, AI, tham vọng và điều làm nên những founder giỏi.

![Vivian Midha Shen và Paul Graham ngồi đối diện nhau trước bức tường cam phủ tấm tiêu âm](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-0023.jpg)

Vivian Midha Shen (bên trái, thẻ tên ghi Visiting Partner, Y Combinator) và Paul Graham (bên phải, thẻ tên ghi Founder, Y Combinator) ngồi trên hai chiếc ghế trong suốt, trước bức tường cam phủ tấm tiêu âm (video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian mở đầu: hôm nay hai người ở Mountain View cùng chính PG, tại những văn phòng đầu tiên, vào dịp ông nói bài nói dành cho batch YC. Chị nói chị đã tra lại, và đây thực ra là batch YC thứ 47 (theo Vivian, video đăng ngày 03/09/2026). PG đáp rằng ông cũng đang cố tính con số đó mà không chắc chính xác là bao nhiêu. Thảo nào ông không lo lắm về bài nói này. Vivian chen vào một câu ngắn, và PG nói ông đã nói nó nhiều lần như vậy rồi. Nó có thay đổi một chút.

Vivian nói thêm rằng đây cũng là năm thứ 21 của YC (video đăng ngày 03/09/2026). PG kể một điều mà ông gọi là kỳ lạ: lần nào ông cũng viết bài nói từ đầu. Vivian hỏi lại: "Thật sao?". PG nói có lẽ ông lặp đi lặp lại cùng những điều đó, nhưng lần nào ông cũng thấy mình nên, kiểu như, vài tiếng trước giờ nói ông nghĩ: "Ôi trời, mình sắp nói chuyện với YC, tốt hơn là nên nghĩ trước một chút xem sẽ nói gì". Thế là ông mở một file text và bắt đầu gõ. Lần nào cũng như vậy.

Vivian hỏi có mẩu nào trong bài nói hôm nay là mới so với mùa winter không. PG nói không. Rồi ông chỉ ra một điểm mà ông thấy thật sự thú vị: phần lớn việc khởi nghiệp là giống nhau, và phần lớn việc khởi nghiệp lúc nào cũng giống nhau, dù là microprocessor, AI hay động cơ đốt trong. Lúc nào cũng là những thứ đó (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026). Vivian nói: "Tốt. Vậy thì mình đi qua vài câu hỏi nhé", và PG đồng ý.

## 2. "Jumped the shark" và những startup nghiêm túc hơn ngày xưa

Vivian nhắc rằng gần đây PG có đăng (posted) rằng các startup YC rót vốn bây giờ nghiêm túc hơn nhiều so với cái thời được cho là "good old days" (video đăng ngày 03/09/2026). PG xác nhận, và chị hỏi ông muốn nói gì với câu đó.

PG giải thích chữ "supposedly good old days". Theo ông, người ta lúc nào cũng nói YC đã "jumped the shark". Ông nhớ người ta bắt đầu nói câu này vào khoảng năm 2008. YC lúc nào cũng là cái thứ từng tuyệt vời nhưng giờ không còn như xưa. Vì người ta không thể nói nó lúc nào cũng tệ, người ta phải thừa nhận nó từng tuyệt. Nên muốn tấn công nó, người ta phải nói nó đã sa sút: từng tốt, nhưng giờ thì không. Lúc nào nó cũng là "không còn tốt nữa" (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Đó là ý ông khi nói "những ngày xưa được cho là tốt đẹp": những ngày xưa là thứ người ta khẳng định từng tốt. Nhưng hồi đó có rất nhiều thứ như Reddit, mà dù có giá trị đến đâu, cũng chẳng phải là "intercontinental ballistic cargo". Đó là một startup ông vừa làm office hours gần đây. PG hỏi: một ý tưởng như vậy thì sao? Nó giống một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM), chỉ khác là thay vì phát nổ, nó hạ cánh. Vivian nói: "Thật tham vọng". PG nói tiếp: và nó thả hàng xuống. Đó là nghiêm túc. Khó mà nghiêm túc hơn một "intercontinental ballistic cargo" (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Phép so sánh của PG khi giải thích vì sao ông nói startup YC bây giờ nghiêm túc hơn những "ngày xưa được cho là tốt đẹp" (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 3. Chữa ung thư bằng "cái chết của nghìn vết cắt", và câu chuyện của Sid

Vivian hỏi còn những startup nghiêm túc nào khác. PG đáp: chữa ung thư. Có một startup trong batch này làm việc đó. Theo ông, có đủ loại cách tiếp cận để chữa ung thư, và ông nói hãy rót vốn cho nhiều cách, vì cách nào thành công cũng đều tốt. Một đầu của dải là vaccine. Đầu ngược lại là các liệu pháp điều trị (therapies). Startup trong batch này về cơ bản làm nghiên cứu theo yêu cầu (on-demand research) cho người bị ung thư (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Điều PG thích ở startup này là họ đang giáng lên ung thư "cái chết của nghìn vết cắt" (death of a thousand cuts), và đó có thể là cách để đánh bại nó. Vì ung thư nổi tiếng là không phải loại bệnh mà bạn cứ thế nghĩ ra một phương thuốc chữa. Có thể bạn làm được, nếu các loại vaccine kia thành công. Hoặc có thể cách chiến đấu với nó là cái chết của nghìn vết cắt (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian bắt đầu nói rằng startup này thật sự rất thú vị vì họ đã giúp một người khác của YC (video đăng ngày 03/09/2026). PG tiếp lời: đúng vậy, đó là một phần của cả cộng đồng YC. Họ đã giúp Sid của GitLab đối phó với căn bệnh ung thư của anh, và theo PG anh đã làm việc đó rất thành công. Sid tiếp cận nó như một startup, và những người này về bản chất là co-founder của anh trong startup trên thực tế đó (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

PG kể điều buồn cười là ông nhớ sau chuyện đó, vì trong đầu ông lúc nào cũng có một tiến trình chạy ngầm xem cái gì sẽ là một ý tưởng startup hay, ông đã nói: ai đó nên mở một startup để làm cho mọi người điều Sid đã làm cho chính mình. Và giờ không chỉ startup đó đang xảy ra, mà chính những người đã làm việc đó cho Sid đang làm nó. Không thể tốt hơn được nữa. Ông rất vui khi nhận ra startup đó đang thành hình (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![Bài viết tiêu đề I'm going Founder Mode on my cancer của Sid](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-0350.jpg)

Bài viết có tiêu đề "I'm going Founder Mode on my cancer", ký tên Sid, ngày 19/01/2026; trong bài, Sid viết GitLab là công ty đầu tiên anh sáng lập (bài viết hiện trong video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nhắc tới bài viết của Sid về việc anh "đi founder mode" với căn bệnh ung thư của mình. PG nói đó là một cách mô tả rất hay điều Sid đã làm. Vivian nói thêm: dùng thêm một thuật ngữ YC nữa để tấn công căn bệnh (video đăng ngày 03/09/2026).

## 4. Frighteningly ambitious ideas: cách làm ra một Google mới

Tiếp mạch đó, Vivian kể chị vừa đọc lại bài luận PG viết năm 2012, nơi ông đặt ra thuật ngữ "frighteningly ambitious". PG nói rõ tên: "Frighteningly ambitious ideas". Theo ông, rất nhiều ý tưởng trong đó thật ra đã được làm xong kể từ đó (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![Vivian vừa nói vừa đưa tay về phía PG, trên đùi là tập giấy kẹp](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-0359.jpg)

Vivian, tập giấy kẹp trên đùi, đưa tay về phía PG khi chuyển sang bài luận năm 2012 về những ý tưởng tham vọng đến đáng sợ (video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian hỏi: ví dụ là những ý tưởng nào? PG đáp: một Google mới, đó là một trong số đó. Và hóa ra, ông nói, ông đã phần nào dự đoán điều này: cách làm ra một Google mới không phải là tấn công trực diện họ. Bạn phải chờ cho mọi thứ thay đổi nhiều đến mức mô hình của họ lỗi thời, và đó là lúc bạn làm được. Đó chính là OpenAI (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

PG kể ông nhận ra từ rất sớm, sau khi dùng OpenAI, rằng: "Ồ, mình không dùng Google nữa". Ông không dùng search nữa. Thứ ông thật sự muốn từ search không phải là các trang web, ông muốn thông tin. Vậy sao không hỏi thẳng AI để lấy thông tin? Ông chắc rằng giờ ai cũng đã có trải nghiệm này (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói thêm: và nó đã được ươm tạo ở YC. PG xác nhận: đúng vậy, một trong rất nhiều dự án phụ của Sam (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 5. Vì sao founder phải thật sự tham vọng

Vẫn quanh chữ "ambitious", Vivian hỏi PG nhận ra từ khi nào rằng một founder không chỉ cần tài năng khác thường, về năng lực kỹ thuật hay một điều gì khác, mà còn phải thật sự rất tham vọng.

PG nhắc lại câu hỏi: ông nhận ra từ khi nào rằng founder phải thật sự tham vọng? Ông nghĩ ông đã biết điều đó trước khi lập YC, vì khi lập YC, ông và các cộng sự đã có kinh nghiệm tự làm một startup. Nên ông và các cộng sự biết nó vắt kiệt sức người. Bạn cần một thứ gì đó đẩy bạn vượt qua tất cả những chướng ngại đó. Và thật lòng mà nói, chỉ làm tròn bổn phận (dutiful) là không đủ. Những chướng ngại quá đáng sợ để tinh thần bổn phận đơn thuần có thể vượt qua. Nên phải có một thứ gì đó thúc đẩy bạn, và bạn gọi nó là tham vọng (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Lý lẽ của PG về vì sao founder phải tham vọng: chướng ngại quá đáng sợ để chỉ tinh thần bổn phận vượt qua (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 6. Điều thật sự thúc đẩy founder: bộ tàu hỏa mô hình

Vivian đoán rằng một phần của tham vọng hẳn là muốn trở thành tỷ phú vào một ngày nào đó. PG nói: chị sẽ bất ngờ đấy. Vivian bảo ông kể thêm.

PG hỏi lại: chị có biết điều gì thật sự thúc đẩy founder hằng ngày không? Nỗi sợ thất bại. Dù họ đang làm cái việc mà nếu thành công họ sẽ cực kỳ giàu, và điều đó có thúc đẩy họ, nhưng thứ thúc đẩy họ ở bất kỳ thời điểm nào là nỗi sợ thảm họa, sợ trông như một kẻ ngốc, sợ server sập (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Nếu bạn đang chạy một dịch vụ online và server đang sập, bạn không nghĩ "mình phải xử lý chuyện này vì nếu xử lý được mình sẽ thành tỷ phú". Bạn nghĩ "ôi không, server sập rồi, sẽ là thảm họa". Đầu máy của bộ tàu hỏa mô hình của mình đang rơi khỏi mép bàn, mình phải chạy tới cứu nó. Đó là điều bạn nghĩ ở bất kỳ lúc nào. Bạn chỉ không muốn bộ tàu hỏa mô hình của mình hỏng (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![PG ngồi nói, hai tay đan vào nhau, Vivian lắng nghe và mỉm cười](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-0611.jpg)

PG nói về nỗi sợ thảm họa thường ngày của founder, như sợ bộ tàu hỏa mô hình rơi khỏi bàn, trong khi Vivian lắng nghe (video đăng ngày 03/09/2026).

Bạn cúi đầu làm bộ tàu hỏa mô hình đó suốt 10 năm, rồi ngẩng đầu lên và kiểu: trời đất, nếu cộng giá trị toàn bộ cổ phần của mình theo mức định giá của vòng gọi vốn gần nhất, thì mình là tỷ phú. Nhưng khi điều đó xảy ra, nó làm người ta bất ngờ (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói: "Hay quá". PG kể đôi khi ông là người đầu tiên báo cho họ. Ông làm phép tính rồi nói: "Khoan đã, theo vòng gần nhất của anh thì anh là tỷ phú". Và họ đáp: "À, đúng rồi, tôi là tỷ phú". Vivian nói: đó là cách mà mình muốn nó diễn ra (video đăng ngày 03/09/2026).

## 7. Tham vọng là bẩm sinh, nhưng có người bị dạy phải giấu nó

Vivian hỏi PG có thể kể chuyện về một founder lúc vào YC có lẽ chưa đủ tham vọng, rồi trở nên rất tham vọng trong batch không.

PG nói những câu chuyện như vậy rất hiếm, vì phần lớn phẩm chất này là bẩm sinh. Ví dụ Sam Altman, ai cũng biết, đã cực kỳ "formidable" ngay lần đầu PG gặp anh, trước cả khi YC nhận anh. Và đó là quy luật hơn là ngoại lệ (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Trường hợp duy nhất ông thấy là founder không phải thiếu tham vọng, mà giống như họ đã bị dạy để không thể hiện nó ra. Vì khi còn trẻ, bạn thường ở trong những hoàn cảnh mà bạn phải ngoan ngoãn. Bạn không được tự đi làm điều mình muốn, bạn phải làm điều người khác bảo. Có thể bạn có bố mẹ hay ép buộc, bắt bạn làm điều họ muốn. Và thế là bạn chưa bao giờ để mình buông ra. Đó là trường hợp duy nhất. Nhưng ngay cả khi đó, PG cho rằng người đó vốn đã tham vọng, chỉ là đã bị dạy để không thể hiện ra (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Hai trường hợp PG phân biệt khi được hỏi về founder "chưa đủ tham vọng" (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 8. Startup không phải một tấm huy hiệu trên CV

Vivian nói đó là một ý hay, vì chị nghĩ ngày nay nhiều người xem startup như thêm một tấm huy hiệu nên sưu tầm cho CV của mình (theo Vivian, video đăng ngày 03/09/2026).

PG đáp: chỉ khi nó thất bại. Nếu nó thành công, nó là sự nghiệp cả đời của bạn, và bạn chẳng còn huy hiệu nào khác nữa. Vậy một startup thất bại là loại huy hiệu gì? Chẳng phải huy hiệu gì nhiều. Ông nghĩ nếu ai đó nghĩ như vậy thì họ chưa nghĩ cho thấu (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Thật lòng mà nói, theo PG, ngay từ khá sớm trong lịch sử YC đã có người bắt đầu nộp đơn vào YC vì danh tiếng, giống như họ nộp vào Harvard với hy vọng được nhận. Nhưng vấn đề là nếu bạn nộp vào Harvard và được nhận, bạn nên đi học. Vì dù bạn có ngốc đến đâu, vẫn có những ngành dễ mà bạn có thể chọn và lướt qua. Bạn sẽ có tấm bằng Harvard và ai cũng sẽ nể bạn. Với startup thì không có ngành dễ nào cả. Nó giống như nộp vào Harvard rồi bị buộc phải học vật lý lý thuyết. Rất khắc nghiệt nếu bạn không thật sự chăm chỉ, thông minh và quyết tâm (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Phép so sánh của PG cho những người nộp đơn vào YC như để lấy một tấm bằng (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Thế nên những người cố vào YC như để có thêm một tấm bằng (credential) không hề biết mình đang xin cái gì. Họ không nhận ra rằng đây là một tấm bằng cực kỳ, cực kỳ không phù hợp. Vivian nói thêm: có nhiều cách dễ hơn nhiều để có bằng cấp. PG đồng ý, và nói nếu bạn muốn trông "cool" thì làm startup gần như là cách kém hiệu quả nhất để đạt được điều đó. Nó khắc nghiệt đến tàn bạo. Vivian đồng ý. PG nói tiếp: và bạn sẽ không trông "cool" trong nhiều năm, nhiều năm khắc nghiệt tàn bạo, trước khi có ai đó nghĩ bạn "cool" (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 9. "Formidable" nghĩa là gì

Vivian nhắc rằng lúc nãy khi mô tả một vài founder, PG đã dùng chữ "formidable". Chị hỏi ông kể thêm chữ này ra đời thế nào và nó có nghĩa gì với ông.

![Vivian vừa hỏi vừa đưa một tay ra](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-0930.jpg)

Vivian hỏi PG về chữ "formidable" mà ông dùng để mô tả founder (video đăng ngày 03/09/2026).

PG nói nhiều ngôn ngữ của Y Combinator thật ra là ngôn ngữ riêng của ông và Jessica. Hai người đã có từ này từ trước khi lập YC, để chỉ một kiểu người nhất định. Ông đã mô tả nó trong một bài luận: ông nghĩ đó là người có được điều họ muốn. Đó là phép thử: bạn có đạt được điều bạn muốn không? Vì nếu bạn không đạt được điều mình muốn thì bạn "formidable" đến đâu? Vậy nên đó là người có được điều họ muốn trong bất kỳ hoàn cảnh nào (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Và nếu bạn đầu tư vào họ, bạn có cổ phần trong công ty của họ và họ cũng có cổ phần trong công ty đó, thì lợi ích của hai bên trùng nhau. Nếu họ có được điều họ muốn, bạn cũng có được điều bạn muốn. Đó là lý do nhà đầu tư muốn những người formidable (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026). Vivian nói: "Khá hay". PG nói thêm: vì nhà đầu tư nhận được một phần của những gì founder nhận được.

## 10. Lean startup đã chết chưa, và giá token

Đổi hướng một chút, Vivian kể rằng tại Startup School, Patrick Collison gần đây đã nói lean startup có thể đã chết (theo Vivian, video đăng ngày 03/09/2026). PG hỏi lại: "Anh ấy nói vậy à?". Vivian giải thích một phần lý do: theo Patrick, ngày nay gọi vốn rất dễ, AI cho phép bạn làm nhiều thứ song song, bạn có thể chạy cả loạt agent để làm cả loạt việc. Chị hỏi PG có đồng ý không, hay ông có phản biện.

PG nói ông chưa bao giờ thật sự rõ lean startup là gì. Ở YC ông và các cộng sự đã có sẵn một kiểu startup mà ông và các cộng sự rót vốn, và có thể nó trùng nhiều với những gì được mô tả trong cuốn sách "The Lean Startup", nhưng ông chưa thật sự đọc cuốn đó. Mà sao ông phải đọc chứ? Tolkien có đọc hết những cuốn fantasy người khác viết đâu. Nên ông không biết chính xác lean startup là gì. Nhưng nếu Vivian nói ông nghe những phẩm chất nào có thể đã lỗi thời, có lẽ ông trả lời được (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian gợi ý: khởi đầu chỉ với một ít tiền, trong một mảng rất tập trung. PG hỏi lại: ý chị là có thể đã hết thời chuyện khởi đầu với một ít tiền? Ông không nghĩ vậy. Theo ông, có rất nhiều thứ bạn có thể làm với chi phí thấp. Token đang rất đắt vào lúc này, nhưng đó chỉ vì thiếu GPU (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Theo PG, giá token, hay nói đúng hơn là giá inference ở bất kỳ mức chất lượng inference nào, chắc chắn sẽ giảm mạnh, cỡ 30 lần một năm hoặc khoảng đó. Nên ngay cả giá token cũng phần nào gây hiểu lầm, vì theo thời gian bạn nhận được những token chất lượng cao hơn. Nên ông nghĩ là không: mọi thứ công nghệ rồi đều rẻ đi, và ông nghĩ bạn vẫn có thể mở một startup mà không cần nhiều tiền (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Lập luận của PG về giá token khi được hỏi lean startup đã chết chưa; con số 30 lần là ước lượng "hoặc khoảng đó" của ông (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 11. Startup tên lửa với ít tiền, và chuyện đặt trước một lần phóng

Vivian hỏi: kể cả nếu đó là một startup tên lửa hay những loại tương tự? PG nói mở một startup tên lửa mà không có tiền thì khó hơn. Nhưng ngay cả startup tên lửa, bạn vẫn có thể bắt đầu với không nhiều tiền, vì điều bạn làm là điều chỉnh theo số tiền mình có. Bạn không thể chế tạo một tên lửa thật. Nhưng bạn có thể làm ra một bản thiết kế tên lửa, mô phỏng nó, hoặc đưa cho chuyên gia xem. Nếu nó đủ thuyết phục, bạn có thể tới nhà đầu tư và lấy một ít tiền để làm giai đoạn tiếp theo. Bạn luôn có thể gọi thêm một vòng nữa (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vậy nên bạn cứ làm những gì có thể với số tiền mình có. Miễn là bạn đạt được một cột mốc nào đó, bạn sẽ thuyết phục được nhà đầu tư rót thêm (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![PG đưa tay về phía Vivian khi nói, Vivian cầm tập giấy kẹp](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-1244.jpg)

PG đưa tay ra khi nói về Starcloud và việc đặt trước một lần phóng (video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian kể rằng Philip của Starcloud từng nói về cơ bản họ chỉ viết một bản white paper, đặt trước một lần phóng, và gọi được vốn cho Starcloud (theo Vivian, video đăng ngày 03/09/2026). PG nói: không gì thuyết phục bằng việc đã đặt một lần phóng, vì nếu bạn đã đặt lịch phóng thì nó phải xảy ra. Nhưng theo PG, Philip là một chuyên gia rất nổi tiếng trong lĩnh vực anh làm, nên anh tự động có uy tín. Với anh thì làm việc đó dễ hơn so với một cậu sinh viên vừa tốt nghiệp đại học (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 12. Điều làm PG bất ngờ về AI: từ "con người nhưng nói bừa" đi lên

Vivian chuyển sang nói rộng hơn về AI và hỏi điều gì về AI làm PG bất ngờ. PG kể ông đã học AI hồi những năm 1980, một kiểu AI rất khác mà sẽ chẳng bao giờ chạy được. Ông nói nó là một trò đùa. Ông đã nghĩ về chuyện này rất nhiều, đã dành rất nhiều thời gian nghĩ xem rốt cuộc AI sẽ như thế nào (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Theo PG, hồi đó người ta nghĩ mọi chuyện sẽ diễn ra thế này: bạn bắt đầu với một con ruồi hoàn hảo. Nó chẳng làm được bao nhiêu, nó giống bộ não một con ruồi, chỉ làm được những gì một con ruồi làm, nhưng làm tốt như một con ruồi. Rồi bạn đi dần lên từ ruồi tới chuột, tới mèo, cuối cùng là khỉ rồi con người. Nhưng ở mỗi điểm, bạn đều hoàn hảo, bạn làm tốt những gì chúng làm (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Thay vào đó, thứ chúng ta có được về cơ bản là một con người hoàn chỉnh, nhưng nói toàn chuyện tào lao. Những AI đầu tiên, những phiên bản đầu của ChatGPT, giống như một sinh viên đại học đang cố "chém" cho xong một bài luận: viết ra thứ gì đó nghe có vẻ hợp lý. Toàn là thứ của con người, chẳng phải chuyện con ruồi gì cả. Con người hoàn chỉnh, nhưng tệ (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Hai con đường PG so sánh: phẩm chất ngược lại hóa ra là phẩm chất được tối ưu (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vậy thay vì bắt đầu từ hoàn hảo rồi đi dần lên tới con người, bạn bắt đầu từ con người rồi đi dần tới hoàn hảo. Nó phần nào là ngược lại: phẩm chất ngược lại hóa ra lại là thứ được tối ưu. Không ai ngờ điều đó. Không ai ngờ rằng khi AI nghe có vẻ hợp lý đầu tiên xuất hiện, nó lại giống một sinh viên đại học nói bừa (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói thêm: chỉ là một cái máy đánh bạc (slot machine). PG đồng ý, và hỏi: nó vẫn còn nhiều hương vị đó, phải không? Vivian đồng ý. PG kể ông nghe đủ chuyện về việc AI đang giải những bài toán mở nổi tiếng trong toán học, vậy mà ông còn không khiến nó trả lời được câu hỏi nhà hàng mấy giờ mở cửa (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói đó là cái được gọi là "jagged frontier". PG đáp: chắc những người kể chuyện đó biết những điều ông không biết, hoặc họ có những phiên bản dành cho nghiên cứu. Có lẽ những phiên bản đó tìm ra được nhà hàng mấy giờ mở cửa (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 13. Định nghĩa AGI của PG: vạch đích hóa ra là một vệt

Vivian nói PG nổi tiếng là người rất giỏi biến những chủ đề phức tạp thành đơn giản, nên chị hỏi: định nghĩa AGI chính thức của PG là gì? PG nói thật lòng thì liệu có thể làm tốt hơn Turing test không? Ông nghĩ Turing đã khá giỏi. Một trong những cách ông biết chúng ta đang tới gần AGI là ông thật sự phải đi tra lại định nghĩa của Turing test. Bản thân điều đó đã là một bằng chứng: Turing test là gì nhỉ? Chúng ta đã tới đó rồi à? (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

PG nghĩ điều đã xảy ra là: ngày trước chúng ta tưởng AI, hay AGI, sẽ giống một vạch đích. Ta sẽ vượt qua nó, và điều đó sẽ rất rõ ràng. Nhưng khi đứng ngay trên vạch đích, bạn nhận ra nó có bề rộng. Nhìn từ những năm 1980, nó trông như chỉ là một đường kẻ chạy ngang chân trời. Nhưng ở đây, bạn nhận ra một số mảng của AI đã vượt xa vạch đích, một số mảng có lẽ đang ở giữa nó. Ai mà biết vạch kẻ lại có chiều rộng? Vạch đích thật ra là một vệt nhòe (smear). Và theo PG, câu trả lời tốt nhất có thể đưa ra là: chúng ta đang ở trên vệt nhòe đó. Hóa ra nó là một vệt nhòe, và chúng ta đang ở trên nó (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![PG giơ tay chỉ ngang ra phía sau khi nói, Vivian nhìn theo](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-1537.jpg)

PG giơ tay vạch một đường ngang khi nói rằng nhìn từ những năm 1980, vạch đích AGI trông như một đường kẻ chạy ngang chân trời (video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói: và đó là lý do ông không lấy được giờ mở cửa nhà hàng. PG đồng ý: vì chúng đang ở một phần dở của vệt nhòe. Trong khi với giả thuyết Riemann, có lẽ chúng ta đã tới đó rồi (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Hình ảnh vạch đích của PG khi được hỏi định nghĩa AGI (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 14. Tốc độ ship và hóa đơn AI khổng lồ

Vivian quay lại chuyện startup. Chị nhắc rằng PG từng nói yếu tố dự báo thành công tốt nhất của một startup là tốc độ họ ship những thứ mới (theo Vivian, video đăng ngày 03/09/2026). PG xác nhận. Chị hỏi: với AI, điều đó có thay đổi không, có một thước đo mới nào không?

PG nói không. Dù có bao nhiêu công cụ AI mạnh, vẫn có nhiều startup trong batch này ship chưa đủ nhanh. Nên rõ ràng là tốc độ ship vẫn khác nhau giữa các startup. Nó không chỉ là tốc độ bạn làm ra sản phẩm, bạn còn phải nghĩ ra những ý tưởng đó trước đã (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

PG kể ai cũng hỏi ông: với tất cả AI này, còn điều gì giữ nguyên không? Và câu trả lời là cho tới giờ, gần như mọi thứ vẫn y hệt. Điều mới lạ duy nhất là các công ty có những hóa đơn AI khổng lồ (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Trước đây, chi phí lớn của startup là lương. Đó là tất cả những gì quan trọng: lương. Mọi thứ khác đều rẻ nếu so ra, vì chỉ có laptop và con người. Còn giờ bỗng nhiên bạn phải trả tiền cho GPU. Khổng lồ: hàng chục nghìn đô la mỗi ngày cho token (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Điều mới lạ duy nhất PG thấy ở startup thời AI, theo lời ông (video đăng ngày 03/09/2026).

## 15. Lợi thế của việc ở trong một batch

Vivian hỏi việc ở trong một batch như YC mang lại lợi thế gì cho founder. PG nói có nhiều lý do. Thứ nhất, mở startup thường là một công việc rất cô đơn. Bạn có tất cả phần lợi phía trên, bạn hoàn toàn kiểm soát việc mình làm. Mặt trái là bạn không có đồng nghiệp. Còn ở đây giống như làm việc trong một văn phòng với rất nhiều đồng nghiệp, chỉ khác là mỗi người làm startup của riêng mình. Đó là một lợi thế: bạn có đồng nghiệp (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Bạn cũng học được từ những gì các startup khác đang làm cùng lúc với bạn. Bạn gặp một vấn đề kỹ thuật, nhiều khả năng ai đó trong batch đã gặp vấn đề đó. Bạn chỉ cần hỏi họ đã giải quyết thế nào (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Một lợi thế khác là cái mà ông và các cộng sự ở YC gọi là "YC GDP": bạn có một sản phẩm nào đó, bạn có thể bán nó cho các startup trong batch của mình. Gần như bất kể nó là gì, bạn cũng tìm được vài khách. Và họ đúng là kiểu người dùng bạn muốn: những người dùng sớm (early adopter) quyết định nhanh. Và phần nào họ buộc phải ít nhất nghe bạn pitch (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Ba lợi thế của việc ở trong một batch mà PG kể (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 16. YC ra đời thế nào: angel firm và mùa hè thay cho thực tập

Vivian hỏi PG đã nghĩ ra ý tưởng YC như thế nào. PG đáp: dần dần. Ban đầu chưa có ý tưởng batch. Phần có từ đầu là làm một angel firm. Vì lúc đó có các quỹ VC làm những vòng giai đoạn sau khổng lồ, và có các nhà đầu tư thiên thần là từng cá nhân đầu tư tiền của chính mình, nhưng không có angel firm nào. Đó là ý tưởng gốc: làm một angel firm, giống một quỹ VC nhưng đầu tư số tiền nhỏ, sớm hơn, và dùng giấy tờ chuẩn hóa (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Quyết định xong việc đó, ông và các cộng sự nghĩ: được rồi, mình cần học cách làm nhà đầu tư, vì mình không biết làm nhà đầu tư. Vậy thì cứ rót vốn cho cả loạt startup cùng một lúc. Rồi ông và các cộng sự tự nhủ: tất cả những sinh viên đại học này đều đi làm việc mùa hè ở Microsoft, chẳng lẽ họ không muốn mở startup thay vào đó sao? Hãy tạo ra một lựa chọn thay cho việc đi làm mùa hè. Đó là lý do batch diễn ra vào mùa hè. Hóa ra đó là độ dài hoàn hảo, nhưng chuyện đó chỉ là tình cờ (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![PG ngồi nói, Vivian cầm tập giấy kẹp và mỉm cười](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-1913.jpg)

PG kể ý tưởng YC hình thành dần dần, trong khi Vivian lắng nghe (video đăng ngày 03/09/2026).

Thế là ông và các cộng sự nghĩ: rót vốn cho cả loạt startup, thay thế những công việc mùa hè, dành cho sinh viên đại học đang đi học. Sinh viên sẽ không bận tâm nếu ông và các cộng sự không phải nhà đầu tư thật, vì các bạn ấy cũng đâu phải founder thật, chỉ là một nhóm sinh viên. Và hóa ra trong quá trình đó, ông và các cộng sự trở thành nhà đầu tư thật, còn các bạn sinh viên trở thành founder thật, rất nhanh. Và cái chuyện batch này tuyệt đến mức, thứ mà ông và các cộng sự chỉ tình cờ phát hiện ra, khiến ông và các cộng sự nghĩ: được rồi, từ giờ mình sẽ luôn đầu tư theo cách đó (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

## 17. YC đã đổi gì, công ty nghìn tỷ đô tiếp theo và founder của tương lai

Vivian hỏi YC đã thay đổi hoặc không thay đổi gì từ khi lớn lên. PG nói nó thay đổi rất ít. Về cơ bản vẫn là thứ đó, chỉ nhiều hơn. Những vấn đề các startup gặp phải gần như vẫn vậy. Có nhiều startup hơn rất nhiều, nhưng họ sống trong những nhóm nhỏ, mỗi nhóm giống như một mảnh riêng của YC (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Theo PG, khi người ta nói YC đã "jumped the shark", một trong những điều người ta luôn nói là: "Ôi, giờ nó lớn quá". Nhưng người ta cũng từng nói vậy hồi một batch có 40 startup: "Thôi nào, những ngày xưa đã qua rồi, một batch có tới 40 startup". Người ta lúc nào cũng nói vậy. Và nếu chia YC thành những mảnh nhỏ, mỗi startup thuộc một nhóm 70 startup, thì nó cũng y như hồi năm 2012, khi một batch có 70 startup (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian hỏi: công ty nghìn tỷ đô tiếp theo sẽ đến từ đâu, và founder của nó trông như thế nào? PG nói founder của nó là người formidable. Thật ra đó chính là câu trả lời: công ty khổng lồ tiếp theo đến từ những founder phù hợp, không phải từ một ý tưởng cụ thể nào. Có lẽ nó vẫn là một ý tưởng nào đó hơn là những ý tưởng khác; có lẽ không phải dắt chó đi dạo. Tiếp đó là vài câu "Maybe." và "Who knows?". Rồi PG nói ý tưởng startup rất dễ thay đổi, nhưng nó đến từ những founder nghìn tỷ đô tiếp theo. Và họ có lẽ có những ý tưởng tốt; bất kể họ đang làm gì thì có lẽ cũng đầy hứa hẹn (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian hỏi founder trong tương lai có trông rất khác so với founder trong quá khứ không. PG nói: họ sẽ là robot. Vivian đáp: "Mong là không". PG nói không, không phải đâu. Ông và các cộng sự giờ đã có 20 năm dữ liệu, và founder vẫn trông y hệt như 20 năm trước. Vậy tại sao 20 năm nữa họ lại phải thay đổi? (theo PG, video đăng ngày 03/09/2026).

![Vivian và PG bắt tay nhau ở cuối cuộc trò chuyện](https://homus.dev/photos/5bxp78i96S8-2114.jpg)

Vivian và PG bắt tay ở cuối cuộc trò chuyện (video đăng ngày 03/09/2026).

Vivian nói: "Tuyệt. Cảm ơn ông rất nhiều". PG đáp: "Cảm ơn".

## Nguồn và liên kết

- Tên gốc: Paul Graham On Startups, Ambition, and Great Founders
- Sự kiện: [YouTube](https://homus.dev/events/youtube)
- Video gốc: [https://www.youtube.com/watch?v=5bxp78i96S8](https://www.youtube.com/watch?v=5bxp78i96S8)

- Kênh YouTube Y Combinator (Vivian Midha Shen & Paul Graham): [youtube.com/channel/UCcefcZRL2oaA_uBNeo5UOWg](https://www.youtube.com/channel/UCcefcZRL2oaA_uBNeo5UOWg)

- Bài luận "Frighteningly Ambitious Startup Ideas" của Paul Graham, đề tháng 3/2012, trong đó có ý tưởng làm một search engine mới cạnh tranh với Google (đọc ngày 03/11/2026): [paulgraham.com/ambitious.html](https://paulgraham.com/ambitious.html)

- Starcloud, công ty của Philip mà Vivian nhắc tới; trang chủ có tiêu đề "Data Centers in Space" (đọc ngày 03/11/2026): [starcloud.com](https://www.starcloud.com)

Nguồn: https://homus.dev/talks/paul-graham-on-startups-ambition-and-great-founders · cập nhật 2026-11-03