Levent Alpöge tuyên bố cùng Claude tìm ra chứng minh giả thuyết Riemann: Wes Roth bàn về tuyên bố và rủi ro AI
Wes Roth bàn tuyên bố chưa được kiểm chứng của Levent Alpöge về chứng minh giả thuyết Riemann cùng Claude, chứng minh Lean và rủi ro AI (video 21/11/2026).
✓ Đã duyệt độc lập · cập nhật 20/11/2026 · 29 min
1. Một tuyên bố trên trang web có ảnh mèo
Wes Roth mở đầu bằng một câu lấy từ ghi chú của Levent Alpöge: Claude "flew and danced and sparkled" (bay, nhảy múa và lấp lánh) gần vạch đích, và tìm ra một chứng minh cho giả thuyết Riemann. Đây là một tuyên bố, chưa được kiểm chứng độc lập tính đến video đăng ngày 21/11/2026. Theo Wes, bạn có thể coi giả thuyết Riemann là "chén thánh" của toán học.
Điều đáng nói, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), là tuyên bố này được đưa ra trên một trang web trông như từ những năm 1990, có cả ảnh mèo. Phản ứng đầu tiên của anh: không thể là thật, chắc là giả. Anh hỏi người này tên gì, đọc thử tên Levent Alpöge, rồi nhận ra: "Oh, wait, we know this guy."
Wes kể (video đăng ngày 21/11/2026): Levent đã bác bỏ 3D Jacobian conjecture, tìm ra các Hadamard matrix mới, trong đó có Order 668, "đừng nhầm với Order 66", cuộc tấn công của phe Sith vào các Jedi. Và tất nhiên còn vụ 3D Euler blow-up cùng Buckmaster, cũng là cả chuyện Navier–Stokes conjecture với OpenAI và mọi lùm xùm quanh nó: theo Wes, Levent là người đứng sau tất cả những chuyện đó. Anh định nói Levent có một sự nghiệp lẫy lừng, rồi tự sửa: thật ra tất cả chỉ mới từ tháng 7 năm nay (theo video đăng ngày 21/11/2026, tức tháng 7/2026).

2. Millennium Prize, chưa được kiểm chứng độc lập
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), điều cần biết là có những bài toán gọi là Millennium Prize Problems, một số trong những bài toán danh giá nhất, khó nhất và nổi tiếng nhất của toán học, mỗi bài kèm giải thưởng một triệu đô. Các nhà toán học dành cả đời và cả sự nghiệp với hy vọng giải được một bài. Còn Levent, theo cách Wes nói, quyết định "speedrun" tất cả chúng trong năm nay.
Wes nói anh biết một số người xem đang hét vào màn hình rằng không được nói vậy, không hẳn đúng, và anh thấy như thế cũng phải. Anh bắt đầu bằng việc nói rõ: kết quả này chưa được các chuyên gia con người độc lập kiểm chứng (tính đến video đăng ngày 21/11/2026). Nhưng theo anh, có cả một "strike force" đang làm việc này, cố rà qua dữ liệu để biết đâu là đâu.
Terence Tao, một trong những nhà toán học nổi tiếng và được kính trọng nhất, đã đăng bài về chuyện này, theo Wes nghĩ là chỉ vài giờ trước khi anh quay (video đăng ngày 21/11/2026). Theo cách Wes tóm lại, ý của Tao là: với các lần công bố chứng minh có AI hỗ trợ trước đó, các chuyên gia con người có nhiều thời gian hơn để "tiêu hoá"; lần này là lần mới nhất, nên nó vẫn là cái "least digested", như Tao nói.
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), những người trên diễn đàn về Lean proof đang rà qua toàn bộ dữ liệu được đăng từ sáng hôm đó. Lean code, theo anh, đại loại là phần chứng minh cho thấy ít nhất phần toán là khớp. Nó không phải một chứng minh 100%, nhưng đại loại là một tín hiệu mạnh rằng kết quả có thể đúng, vì có một Lean proof.

3. 14 file Lean, cá voi xanh và r/math
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Lean proof ấy nằm ở footnote 1 của ghi chú, và footnote 1 được chia thành 14 file tải về. Vì sao lại 14 file? Theo lời anh, vì chứng minh dài khoảng 18 triệu dòng và một phần tư triệu trang.
Rồi anh đưa ra một "fun fact" về cá voi xanh: chúng dài khoảng 80 đến 100 feet. Và một fun fact về giả thuyết này: nếu in hết số trang đó ra và xếp chồng lên, theo Wes, chồng giấy sẽ dài bằng một con cá voi xanh (theo phép so sánh của Wes, video đăng ngày 21/11/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), nhiều nhà khoa học và nhà toán học rất cẩn trọng và chính xác trong ngôn từ. Vì thế có lẽ phải một thời gian nữa mới có người đứng ra nói dứt khoát chuyện này đúng hay không. Anh nhắc người xem: nó vẫn đang được kiểm chứng. Nhưng anh nghĩ "the smart money" đang đặt vào khả năng nó đúng. Rất nhiều nhà toán học đã lên tiếng về nó.
Theo những gì Wes biết (video đăng ngày 21/11/2026), chưa ai trong số họ nói "không, cái này không đúng". Chưa ai có bằng chứng ngược lại, ít nhất là chưa; một số người còn có vẻ tin chắc rằng nó đúng. Cả giới toán học đang bàn về nó, trừ subreddit r/math, mà theo những gì anh thấy thì "didn't get the memo". Với một subreddit về toán, anh nói, ở đó hơi lạc nhịp.
4. Giả thuyết Riemann là gì, theo cách Wes giải thích
Vậy cái giả thuyết Riemann này là gì? Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), điểm quan trọng đầu tiên là rất nhiều chứng minh và lý thuyết khác được xây trên ý tưởng này. Ta đã xây cả thành phố và nhà chọc trời trên nó mà không biết nó có đúng hay không. Ta rất muốn biết mình đang xây trên nền đá vững hay trên cát lún. Với chứng minh này, theo anh, có vẻ như ta đang xây trên nền vững.

Wes nói thêm (video đăng ngày 21/11/2026) rằng anh có xu hướng giải thích mọi thứ theo kiểu tóm gọn để dễ hiểu. Mục đích là nắm được khái niệm, không nhất thiết là một bài giảng sâu về chủ đề này.
Theo cách Wes giải thích (video đăng ngày 21/11/2026): số nguyên tố chỉ chia hết cho 1 và chính nó. Nếu không phải số nguyên tố thì là hợp số, nghĩa là bạn có thể ghép nó từ những số khác. Số nguyên tố kiểu như là chuyện lớn với cryptography. Vì thế mỗi khi có tin gì về số nguyên tố, nhiều người hỏi: ngành tài chính có sụp đổ không, tôi còn tài khoản ngân hàng không, hay giờ tất cả thành vô gia cư? Câu trả lời của anh: tạm thời ta vẫn ổn. Nhưng đó luôn là một mối lo chính đáng khi dính tới số nguyên tố.
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), nhìn gần thì số nguyên tố trông như ai đó ném một nắm phi tiêu vào bảng. Chúng có vẻ kiểu hỗn loạn và ngẫu nhiên, nhưng chúng là "nguyên tử" của toán học, là những viên gạch, là nền móng. Mọi số khác là hợp số, có thể tạo ra bằng cách nhân các số khác với nhau; số nguyên tố thì không.
5. Tranh chấm điểm, zeta function và 167 năm
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), năm 1859, Riemann nghĩ rằng có một trật tự ẩn sau tất cả sự hỗn loạn này. Anh so với những bức tranh mà anh nghĩ gọi là pointillism; anh từng thấy chúng nhưng không biết tên. Nhìn gần, chúng như một đống chấm ngẫu nhiên. Lùi lại một chút, bạn nhận ra có trật tự bên dưới. Hoàn toàn ngẫu nhiên, hoặc có vẻ ngẫu nhiên, khi phóng to; khi thu nhỏ, bạn thấy cả bức tranh và kiểu như có thể bắt đầu đoán các chấm sẽ nằm ở đâu.
Theo cách Wes tóm gọn (video đăng ngày 21/11/2026), Riemann nói rằng về cơ bản có một hàm dạng sóng mà tất cả các số nguyên tố đều rơi vào số không trên zeta function này. Thứ trông rất hỗn loạn, khi vẽ đồ thị lên thì gần như trông rất có trật tự và, thật ra, kiểu như đẹp.
Dù lý thuyết này đẹp như vậy, theo Wes, nó chưa được chứng minh suốt 167 năm kể từ đó (video đăng ngày 21/11/2026).
Anh chen một câu: Google gần đây đã đưa Gemini 4 Neon vào kết quả tìm kiếm và AI search, và theo anh nó "just phenomenal" (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026).
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), 167 năm các nhà toán học con người cố chứng minh nó, và dần dần nó thành chuyện lớn tới mức có giải thưởng một triệu đô cho ai giải được. Rồi hôm nay, "poof", theo cách Wes nói, người này giải nó; đây vẫn là tuyên bố của Levent, chưa được kiểm chứng độc lập tính đến video đăng ngày 21/11/2026.
6. Một đề xuất chứng minh thứ hai: The Music of the Primes
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), ngay khi Levent đăng tài liệu, một người khác nói người đó cũng đang làm bài này, và đăng chứng minh mình có, vẫn chưa trau chuốt, chưa hoàn chỉnh. Theo anh, thường khi ai đó đăng một thứ mà bạn cũng đang làm, bạn cũng muốn đưa của mình ra càng sớm càng tốt. Đó là lý do, theo Wes, bạn hay thấy người ta "coming out of the woodwork", nói họ cũng đã giải được. Những người đó hoàn toàn có thể đã làm nó từ lâu. Wes nói thêm: nghĩ lại thì có khi chính anh cũng đã giải được nó sáng nay, anh phải xem lại ghi chú đã.
Người kia là Alessandro Masullo, và bài của ông tên là The Music of the Primes. Wes nói chuyện này gần như cũng thú vị ngang vậy, và anh sẽ quay lại nó vì nó kiểu như "wild" (video đăng ngày 21/11/2026).

Còn người đứng sau chứng minh được tuyên bố cùng Claude là Levent Alpöge; Wes xin lỗi nếu phát âm sai tên. Đây cũng là người trong vụ lùm xùm trước đó với OpenAI quanh Navier–Stokes. Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Levent rõ ràng xuất chúng, nhưng cũng kiểu hơi hỗn loạn, kiểu một "character", và nếu bạn đưa tin về những câu chuyện thế này thì đó là điều bạn muốn thấy.
Theo Wes, đây là phần "remarks" của Levent, một bài ngắn anh ấy viết và công bố để thông báo khám phá này. Điều làm Wes choáng là Levent quyết định làm một "sprint" nhỏ, như một nhiệm vụ phụ nhanh để thử một thứ. Wes nói Levent đã làm việc hoặc nghĩ về giả thuyết Riemann từ lâu trước đó (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026).
Wes muốn đặt nó cạnh chứng minh Riemann kia, được công bố vội sáng hôm đó, "kind of the rushed version". Theo anh (video đăng ngày 21/11/2026), nhà toán học con người đứng sau bài đó đã dành 12 năm qua để chậm rãi, tỉ mỉ ghép nó lại; nó dài 940 trang và không có Lean proof.
7. Lean proof là gì, và ngày thứ 42 của sprint
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Lean proof về cơ bản có nghĩa là bạn phải trình bày lời giải bằng một ngôn ngữ lập trình cụ thể để máy tính kiểm tra được. Anh hỏi: bạn đã gặp những người đôi khi nói "cái này hiển nhiên", "ai cũng biết", "hiển nhiên với cả trí tuệ tầm thường nhất", hay như trong Game of Thrones, "it is known" chưa? Theo anh, tất cả những câu đó về cơ bản là: tôi nghĩ điều này đúng, đừng chất vấn tôi, đi tiếp thôi. Lean thì nói: không, chứng minh đi. Nếu nó hiển nhiên, nếu bạn biết nó đúng, thì bạn phải viết được code để kiểu như hình thức hoá nó.
Wes nói rõ (video đăng ngày 21/11/2026): không có Lean proof không làm một điều gì đó thành sai; có Lean proof cũng không nhất thiết làm nó thành đúng. Nhưng đó là một bước lớn để chứng tỏ nó nghiêm túc. Một bên là 12 năm làm việc cho chứng minh này và không có Lean proof hình thức; bên kia là Levent và Claude làm một sprint, và vào ngày thứ 42... Anh chen: 42 là câu trả lời cho sự sống, vũ trụ và mọi thứ, bạn nhập vào máy tính thì nó sẽ cho bạn biết.
Vào ngày thứ 42 của sprint với Claude, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Levent và Claude hoàn tất chứng minh, nhưng Levent không thể công bố. Theo cách Wes nói, công bố có thể khiến anh ấy vào tù, bị đuổi việc, hoặc tệ hơn; anh nói sẽ giải thích chuyện này ngay sau đó.
8. Ghi chú của Levent: GRH, ERH và "Claude flew"
Wes lưu ý câu trong ghi chú, nơi Levent viết rằng anh ấy tin mình đã tìm ra chứng minh của giả thuyết Riemann, và đọc tiếp rằng phương pháp này dễ dàng mở rộng xa hơn nhiều, giải cả Generalized Riemann Hypothesis và Extended Riemann Hypothesis (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026). Câu trong ghi chú trên màn hình viết cụ thể hơn: "the method easily extends much further, resolving the so-called Generalized Riemann Hypothesis, and I expect, with more time, the Extended Riemann Hypothesis too."
Theo cách Wes giải thích (video đăng ngày 21/11/2026), giả thuyết Riemann kiểu như một tập con của hai giả thuyết kia, nên hai cái đó là những chứng minh rộng hơn, ảnh hưởng xa hơn. Levent nói cách tiếp cận anh ấy dùng cũng áp dụng được cho những thứ lớn hơn, có thể tổng quát hơn.
Wes nói phần tiếp theo, anh nghĩ, là quan trọng (video đăng ngày 21/11/2026): Levent viết rằng những gì anh ấy thấy trong quá trình làm "so amazed me that I believe it is one dawn across science of something far greater". Wes hiểu "something far greater" là AI và kiểu singularity mà ta đang bước vào, và anh nói rõ đó là cách hiểu của anh.
Levent cũng viết, theo Wes, rằng từ thời sinh viên anh ấy đã giữ bí mật mong muốn giải bài toán mà giờ anh ấy vừa giải. Suốt thời gian đó, anh ấy học mọi thứ có thể về các công cụ giúp được mình. Nhưng khi làm với Claude, Claude vượt xa anh ấy gần vạch đích: "Claude flew, and danced, and sparkled near that finish line." Wes nói có những câu trích dính lại trong lịch sử, như "I am become death, the destroyer of worlds", và anh tự hỏi câu này có nằm trong số đó không (video đăng ngày 21/11/2026).
9. Toy setting, và Levent đăng toán lên X
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Levent có một ý tưởng mà anh ấy gọi là "toy setting": gần như một ý tưởng chạy được trên những thứ kiểu nhỏ hơn, gần như một món đồ chơi, và Levent cùng Claude cố nâng cấp, mở rộng nó để nó chạy được ở bài toán này. Wes nói sẽ nói chính xác họ đã làm gì ở phần sau, và nêu một lý do: anh không phải nhà toán học, nên biết mình sẽ làm nhiều người khó chịu nếu cố mò qua nó.
Nhưng anh nói thế này (video đăng ngày 21/11/2026): giống một số thứ khác đã được khám phá với AI, và giống những gì Scott Aaronson nói về các khám phá đó, có ý tưởng về một trí tuệ ngoài hành tinh giải quyết vấn đề, nhưng đồng thời nền móng bên dưới lại rất con người. Gần như ta đưa cho nó những khối gạch do con người làm, còn thứ nó xây bằng chúng thì "so not human", hoặc ít nhất đó là khuôn mẫu Wes đang thấy.
Rồi Levent hoàn tất: vào ngày thứ 42 anh ấy xong, có thể nghỉ, và muốn công bố (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026). Wes hỏi lại chuyện anh nói Levent có thể vào tù: có phải anh bịa ra không? Anh nói những gì tiếp theo là ý kiến của anh khi theo dõi mọi chuyện diễn ra.
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026): trước hết, Levent là một thần đồng, rất nhiều giải thưởng và thành tích, một trong những người đơn giản là xuất chúng. Wes nói có vẻ không phải là kiểu Levent kịch liệt từ chối đăng công trình trên các tạp chí, và Levent coi X kiểu như cuốn sổ ghi lại công trình của mình. Với Wes, được thấy lịch sử hình thành, được ngồi hàng đầu xem nó diễn ra là điều tuyệt vời.
Nhưng theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Levent có tiền lệ thả những chứng minh cho các bài toán trăm năm lên timeline Twitter. Cụ thể là từ mùa hè năm nay, quanh tháng 7, anh ấy tweet các khám phá toán học đột phá mới "at the speed of, well, of AI". Không peer review, không gì như thế, chỉ tweet ra trên X. Trong vòng vài ngày, thường là vậy, các nhà toán học xem xét, và mọi thứ có vẻ ổn.
10. Navier–Stokes, tin nhắn cho Dario và đợt IPO
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), mọi thứ có vẻ ổn cho tới vụ Navier–Stokes existence and smoothness. Anh nói có vẻ như chuyện xảy ra là Levent tweet một điều gợi ý rằng họ có thể đang tiến gần tới một lời giải, rồi ai đó ở OpenAI nghe được và triệu tập "an army, 10,000 AI agents strong". Hàng trăm tỷ token được dùng, và OpenAI tới đích trước, công bố công trình của mình, chứng minh hoặc phản chứng cho một phần cụ thể của Navier–Stokes. Theo Wes, đó là bối cảnh dẫn tới chuyện lần này: đã có sẵn kiểu như một số vấn đề với các tweet.
Nhưng thì sao, anh ấy có vào tù vì một tweet không? Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), công trình này xong vào Chủ nhật, 15/11; ghi chú trên màn hình viết "This all happened for me late Sunday night". Trong ghi chú, Levent viết "The precise timing is horrible." Theo Wes, trong lúc háo hức công bố công trình khoa học trên Twitter, Levent nhắn cho Dario Amodei. Wes nói anh không biết Dario trả lời gì, nhưng có lẽ đại loại là "don't you dare".

Bởi vì một hai ngày sau, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Anthropic IPO: lên Wall Street, rung chuông, và cổ phiếu của công ty bắt đầu giao dịch công khai. Anh vẽ một đường thời gian: giả sử đây là ngày IPO, ngày đầu tiên lên sàn; anh nghĩ nó diễn ra trong tuần này, vài ngày sau khi chứng minh được tìm ra. Trong một khoảng thời gian trước đó, theo anh, có những quy tắc rất nghiêm về việc bạn được làm gì, cư xử ra sao.
Cụ thể, theo Wes nghĩ (video đăng ngày 21/11/2026), là từ ngày 18 đến ngày 20/11, mà anh gọi là "hôm nay"; giữa khoảng đó có kiểu một pricing period. Nếu trong thời gian đó công bố rằng một researcher của Anthropic dùng Claude đã tìm ra một đột phá cực lớn, một lời giải cho một bài Millennium Prize, thì theo anh đó sẽ là "a massive, massive legal minefield". Nếu công bố vài ngày sau khi tìm ra, trong khoảng đó, thì có thể là vấn đề rất lớn với Anthropic. Vì thế, theo cách Wes nhìn, Anthropic chờ tới đúng ngày sau đó, khi đã "in the clear".
11. Những viên gạch: ai nghĩ ra phần nào
Vậy thực ra họ đã làm gì? Wes nói anh sẽ không giả vờ hiểu những thứ này, nhưng anh muốn hiểu các viên gạch: đây là toán "ngoài hành tinh", hay là tổ hợp những thứ con người đã khám phá? Ai nghĩ ra cái gì? Anh mở một danh sách tổng hợp, và các mục theo lời anh và theo danh sách là (video đăng ngày 21/11/2026):
- "Toy setting" mà Levent nói tới đến từ các nhà toán học trước. Wes gọi nó là function field Riemann; danh sách trên màn hình ghi "Function-Field Riemann / Weil Conjectures", do André Weil (thập niên 1940) và Pierre Deligne (1974) chứng minh phiên bản đơn giản này (danh sách trong video đăng ngày 21/11/2026).
- Stepanov's method, của Sergei Stepanov (danh sách ghi năm 1969). Theo Wes, Levent còn ghi công cho "OpenAI's October 2026 math team"; danh sách ghi Levent ghi công nhóm này vì "quietly including a Siegel argument he recognized as 'Stepanov without multiplicity.'" (danh sách trong video đăng ngày 21/11/2026).
- Phần tiếp theo, theo Wes "as far as we can tell", đến từ Levent: thứ anh ấy gọi là ý tưởng toy setting "new and shocking". Trong mô hình kiểu "đồ chơi" đó, theo Wes, Levent tìm ra cách khoá một vế của phương trình vào một dấu dương hoặc âm cố định để "rogue zeros can't hide". Anh ấy dùng một khái niệm có trước và đưa nó lên một tầm mới, mà theo anh ấy các researcher khác có thể thấy "new and shocking" (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026).
- Automorphic forms đến từ các nhà toán học trước (danh sách ghi Poincaré, Hecke, Langlands, thế kỷ 19 tới 20). Theo Wes, Levent có ý tưởng lấy chúng, kết hợp với những cái trước, biến đổi và cộng chúng lại, như những khái niệm khác nhau, cùng với theta lifts (danh sách ghi André Weil thập niên 1960, Roger Howe thập niên 1970, Stephen Rallis thập niên 1980) (video đăng ngày 21/11/2026).

Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), lý do anh kể hết là vì quan trọng phải hiểu rằng nhiều viên gạch này đã có trong toán học, từ nhiều người khác nhau qua nhiều năm. Levent kiểu như ghép chúng lại và thêm "twist" của riêng mình. Rồi theo những gì Wes thấy, Levent kiểu như giao cho Claude.
Claude lấy những ý tưởng và cấu trúc nhỏ đó và đưa lên một tầm khác, "some higher dimensional level", cày ra bộ máy kỹ thuật và 17.4 triệu dòng code (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026). Mục 6 của danh sách trên màn hình, về việc nối chuỗi các theta lift √X và được ghi là "The Breakthrough", viết rằng Levent (làm cùng Claude) nhận ra việc nối các theta lift có thể bắt chước đạo hàm của Stepanov và làm được 2 bước; Claude "took the wheel in massive higher-rank symmetry groups Alpöge admits he barely knew", đề xuất độ dài chuỗi √X và "grinding out the technical machinery and 17.4 million lines of Lean code to close the proof" (danh sách trong video đăng ngày 21/11/2026).
12. "Nhà máy toán học" và wormhole của Abhishek Saha
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), anh nghĩ phép so sánh mà người ta nói, rằng toán học đang bước vào kiểu một cuộc cách mạng công nghiệp, hiện ra ở đây: con người làm những bộ phận nhỏ, rồi máy móc đưa chúng lên sản xuất công nghiệp. Claude ở đây là "the math factory". Và theo Wes, như chính Levent nói, anh ấy không phải chuyên gia trong mảng này, không thật sự hiểu nó. Ghi chú của Levent viết: "I personally have little mastery of automorphic forms on higher rank groups" (alpo.ge/remark.pdf, đọc ngày 20/11/2026).
Tiếp theo là Abhishek Saha. Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), ông có một góc nhìn rất thú vị, được một số người ở Google DeepMind retweet, và đó là cách Wes tình cờ thấy nó. Bài đăng trên màn hình viết: "Like most mathematicians, I believed the Riemann Hypothesis to be completely out of reach at present (even with the best AI tools), because I expected it to require substantial theory-building, probably in arithmetic geometry."
Theo Wes, Saha so sánh: một số bài toán sâu tới mức giống những mỏ khoáng sản quý chôn sâu hàng dặm dưới đất; bạn cần rất nhiều hạ tầng mới tiếp cận được. Và điều chứng minh của Levent có vẻ làm, theo bài đăng: "It takes an incredibly complicated tour through the infrastructure built for a hundred other mineral reserves, situated far from the destination, and somehow create a wormhole to the original destination." (bài trong video đăng ngày 21/11/2026).

Wes vẽ ra để giải thích (video đăng ngày 21/11/2026): nếu đây là khoáng sản dưới đất, có chỗ này, chỗ này, chỗ này, và cái Riemann nằm ở đây. Con người đã chậm rãi xây hạ tầng để khai thác một số mỏ, nhưng ở chỗ này thì chưa có gì. Theo cách Wes đọc, cách tiếp cận AI này bằng cách nào đó nối các hạ tầng đó lại để tạo một wormhole tới đích.

Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), điều này rất giống nhiều chứng minh khác: trong nhiều chứng minh, bạn thấy nó kết hợp nhiều ngành hoàn toàn khác nhau và kiểu như hợp nhất chúng. Nếu chia chứng minh AI đó làm hai nửa, mỗi nửa có lẽ có một số chuyên gia trên thế giới thực sự hiểu, nhưng số người trên thế giới hiểu sâu cả hai nửa thì hoặc là không có ai, hoặc là rất ít.
13. Không phải xây lý thuyết theo nghĩa thường
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Saha viết tiếp rằng đây không phải xây lý thuyết theo nghĩa thông thường. Wes nói: hãy nhớ, Saha cho rằng xây lý thuyết là thứ cần để mở ra hiểu biết về những vấn đề như thế này, và ông nói đó không phải điều đang xảy ra ở đây. Nó là một thứ kỳ lạ hơn nhiều, "more alien".
Con người, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), xây hiểu biết bằng cách kiểu như đào tới phía trước một cách nhọc nhằn: đào sâu hơn, sâu hơn, sâu hơn cho tới khi tiếp cận được và hiểu nó. Nhưng bài đăng trên màn hình viết: "no human brain, on its own, is capable of creating a wormhole that requires a 25,000 page long tour through existing infrastructure with no obvious or realistic connection to the goal. But huge credit to Levent here: I think no current AI, on its own, is capable of this either." Wes đọc tới đoạn ghi công lớn cho Levent.
Wes nói anh không dám sửa lưng những người này, nhưng có một điều anh nghĩ Saha có thể thấy thú vị: không phải 25,000 trang, "no, no, no", mà là một phần tư triệu trang (video đăng ngày 21/11/2026). Một bản tổng hợp trên màn hình ghi chứng minh được phát triển trong 41 ngày làm việc với Claude, với hơn 250,000 trang bản nháp không chính thức do AI tạo, mà Levent chọn không công bố dạng văn bản, chỉ công bố Lean code, và một archive Lean 14 phần khoảng 228 MB, giải nén ra khoảng 982 MB (màn hình trong video đăng ngày 21/11/2026; Wes nói xong vào ngày thứ 42).
14. Eliezer Yudkowsky và "coal mine canary"
Tiếp theo là Eliezer Yudkowsky. Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Yudkowsky nói đây nên là "coal mine canary" hiển nhiên cho AI tiên tiến nguy hiểm. Wes hiểu là: ta đã có những AI làm được các bài toán vượt xa hiểu biết của con người. Theo anh, đây là siêu trí tuệ, ít nhất là trí tuệ vượt người trong toán và một số lĩnh vực khác.

Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), Yudkowsky so sánh nó với việc sản xuất uranium làm giàu, có lẽ chưa phải uranium làm giàu 90% cấp vũ khí. Wes chen một câu về tên các model Gemini 4: sau Argon, Carbon, Hydrogen, Neon thì, theo lời anh, tới "enriched weapons grade uranium".
Wes nói thật ra anh tò mò liệu nhiều người thấy chuyện như thế này là dấu hiệu AI an toàn hơn ta nghĩ, hay nguy hiểm hơn (video đăng ngày 21/11/2026). Theo anh, AI đã vượt người về coding, về toán, nhưng cá nhân anh không cảm thấy nó vừa trở nên nguy hiểm chết người hơn đến thế vì giải được bài này. Anh nói anh có thể dẫn bạn qua một kịch bản mà điều này dẫn tới điều xấu: nó tìm ra cái này, rồi làm cái kia, rồi chuyện xấu xảy ra; anh hiểu có thể dựng một chuỗi logic để nói nó nguy hiểm hơn.
Câu hỏi của Wes (video đăng ngày 21/11/2026): nhận thức của bạn về rủi ro AI có thay đổi không khi biết Claude tìm ra được "this math trick" để chứng minh một điều con người nghĩ là đúng nhưng chưa chứng minh được?
15. Thang trí tuệ và câu hỏi về rủi ro của Wes
Hoặc nói cách khác, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026): giả sử đây là mức hiểu toán trung bình của con người, phía trên là top 1% nhà toán học. Giả sử đây là hiểu biết của AI, nó vượt qua vạch đó và cứ đi tiếp. Như vậy có phải tất cả chúng ta sẽ chết không? Theo anh, đó kiểu như là kết luận tự nhiên đi kèm. Bạn có hình dung được một tương lai mà Claude cứ liên tục cho ra các định lý toán và không giết ai không?
Wes nói rõ lập trường của mình (video đăng ngày 21/11/2026): anh tin AI safety, AI alignment là một vấn đề cực kỳ quan trọng và rất khó. Anh nghĩ Anthropic luôn coi trọng nó. OpenAI, sau sự cố Hugging Face, theo anh rõ ràng đang coi trọng nó hơn nhiều. Và gần đây người ta nghe Google nói nhiều hơn về việc dồn ngày càng nhiều công sức vào đó.
Nhưng theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), lúc nào cũng có cảm giác về một giả định thế này: giả sử con người ở mức 100 về trí tuệ. Anh nói rõ không phải IQ, chỉ là nếu ta đo được nó qua các loài, máy móc và sự sống sinh học. Con người ở đây, rồi có một số loài vật, có côn trùng; anh không biết, gọi tên gì cũng được. Thứ gì ở xa dưới con người thì khó là mối đe doạ theo kiểu chiếm lấy nền văn minh của ta.
Nếu có hai nước đang chiến tranh và một nước bắt đầu sản xuất thiên tài ở mức 120, lại không phải IQ, chỉ là thông minh hơn, thì theo Wes chắc chắn điều đó sẽ kiểu như đáng sợ: đối thủ có lẽ gây được nhiều thiệt hại với phần trí tuệ thêm đó. Theo anh, kết luận tự nhiên ở đây là: nếu ta cứ tăng sức mạnh cho AI, nó sẽ đạt 1,000 đơn vị trí tuệ, rồi "GG, game over" (video đăng ngày 21/11/2026).

Nhưng Wes nói anh không chắc lập luận này hợp lý (video đăng ngày 21/11/2026). Hôm nay bạn biết Claude làm được điều con người chưa làm được trong hàng thế kỷ; điều đó có tự động làm tăng đánh giá của ta về rủi ro nó gây ra cho ta không? Theo anh, con người có thể làm thêm nhiều thứ với nó, và hiện có nhiều vụ hack hơn đang xảy ra với AI; vậy một người cộng AI có thể gây thiệt hại nhiều hơn một người một mình. Nhưng khi đó, theo Wes, ta không thật sự nói về AI alignment nữa, mà là human alignment.
16. Thêm câu hỏi, rồi bài đăng của Elliot Glazer
Wes đặt tiếp các câu hỏi (video đăng ngày 21/11/2026): việc Claude giỏi toán như vậy bây giờ, tự bản thân nó có phải là dấu hiệu cảnh báo rằng ta đang trên đường va chạm không? Nếu trong thập kỷ này AI giỏi toán hơn con người cả trăm hay nghìn lần, bạn có mặc định rằng điều đó nghĩa là tất cả chúng ta sẽ chết vì nó không? Hay bạn nghĩ hai chuyện đó kiểu như không liên quan?
Anh nói anh không nói về chuyện ai đó có thể dùng những khả năng đó để làm điều xấu; đó không phải điều anh hỏi. Anh hỏi về kịch bản rogue AI dùng trí tuệ phi thường của nó để làm điều khủng khiếp với cả loài người (video đăng ngày 21/11/2026).
Hoặc nói cách khác, theo Wes: có giả thuyết nào có thể kiểu như falsifiable (bác bỏ được) không? Nếu AI đạt tới một mức hiểu toán hay tiến bộ khoa học nhất định, có lúc nào bạn nhìn khả năng của nó và nói: có vẻ nó không cố chiếm quyền? Hay giống như là nguy hiểm lúc nào cũng ở "just around the corner", ở bất kỳ mức tiến bộ nào (video đăng ngày 21/11/2026)?
Rồi Wes chuyển sang Elliot Glazer, người nói về chứng minh kia cũng được công bố hôm đó. Bài đăng trên màn hình của Glazer viết: "Btw Alessandro Masullo proposed a proof of GRH several months ago that has been under review by Brian Conrad '... and it is so far looking good.'" (bài trong video đăng ngày 21/11/2026).
Wes nói có vài điều anh thấy thú vị (video đăng ngày 21/11/2026). Thứ nhất, đây là theo Elliot Glazer: anh không tự chạy thí nghiệm này, nhưng Glazer nói nó không qua được một Astra audit; bài đăng tiếp theo của Glazer trên màn hình viết "Followup: Fails an Astra audit. Come on what were these guys doing the past few months". Wes nói anh đã chạy nó qua Fable, và Fable cũng không ấn tượng. Anh nói lại rằng anh hiểu điều này chẳng nói lên gì, nhưng theo anh, họ kiểu như đang hỏi: chứng minh đâu? Vì nếu người khác công bố của họ và bạn có gì để công bố, thì hôm nay là ngày đó.
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), trong bài "hurried announcement" kia, người viết nói ông hy vọng mọi người sẽ nhanh chóng kiểm tra, hình thức hoá, lấp mọi lỗ hổng nhỏ nếu có, và nói nó hoàn toàn do con người, không có AI; màn hình ghi "I hope people quickly check it, formalize, fill any small gaps if they occur." và "It is all human, with no AI."
Wes nói khi đọc, điều bật ra trong đầu anh, và anh nói rõ anh không khẳng định nó đúng, là: người viết muốn nó được kiểm tra nhanh, hình thức hoá nhanh, sửa nhanh nếu có lỗ hổng, và cũng không AI. Vậy là ta không được dùng AI cho nó (theo cách Wes đọc, video đăng ngày 21/11/2026).
17. Hai phe với AI: kỹ sư, EU và giới toán học
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), điều này kiểu như khớp với những gì ta đang thấy ở các khám phá này, vì có vẻ đang hình thành hai phe trong giới toán học và nhiều nghề khác. Ta đã thấy nó một hai năm trước với software engineer: khi công cụ này bắt đầu xuất hiện, một số nói "toàn AI slop, kinh khủng, tôi không đụng vào". Phe kia thì: "cái này thú vị, để tôi xem, để tôi thử". Khi gặp công cụ mới nổi này, một số từ chối, một số kiểu như đón nhận.
Theo Wes, điều tương tự đang xảy ra ở đây: một số nhà toán học nói AI không thuộc về toán học. Vì thế, theo lời anh, những người này viết thư, lập uỷ ban, cố ngăn AI được dùng trong toán học (video đăng ngày 21/11/2026).
Wes cảm thấy với tất cả chuyện này, điều giống nhau cứ lặp đi lặp lại (video đăng ngày 21/11/2026). Khi AI bắt đầu phát triển, EU nói sẽ điều tiết nó: không AI, hoặc ít nhất là điều tiết nặng. Còn các nước không làm vậy và lao lên phía trước thì giờ được AI nâng lên, đang dẫn đầu về AI. Những quy định và rào chắn này, theo anh, nghĩa là bạn thua về AI. Giờ, theo Wes, lãnh đạo EU đăng những thông điệp kiểu "chúng ta có nhân tài, sao không dẫn đầu được về AI?"
Anh nghĩ chuyện tương tự đã xảy ra với developer (video đăng ngày 21/11/2026): một số nói không dùng AI, không AI slop; không sao cả, nhưng những người có dùng thì có lợi thế lớn hơn đến vậy. Và nếu điều tương tự xảy ra ở toán học thì cũng sẽ như thế, vì nếu ai đó dùng AI tạo ra một chứng minh mới, các trường đại học, công ty, chính phủ sẽ không trả tiền cho một người khác để tái tạo nó mà không dùng AI. Nếu AI tạo ra một thứ gì đó, ta sẽ không chờ thêm 10 năm để ai đó tìm cách làm được mà không có nó.
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), đây là một vấn đề thú vị cần hiểu. Người ta nói cần điều tiết, tạm dừng, ngừng lại. Giả sử tất cả ta đồng ý làm thế, nhưng có người khác vẫn tiếp tục. Lợi thế của người đó trở nên khổng lồ vì không ai khác phát triển; người đó phát triển, người đó thắng. Vậy ta làm gì với họ? Nếu đây là thế giới với các quốc gia khác nhau thì, theo lời anh, "we nuke them or something", ta tìm cách loại họ. Nếu họ không chịu dừng thì còn làm gì khác? Đi tới chiến tranh. Điều đó, tất nhiên, có nghĩa là có một kiểu chính phủ thế giới, hợp tác toàn cầu, mọi người cùng đồng lòng và cùng tấn công "the AI guy".
Hoặc nếu tất cả các nhà toán học, hay ít nhất là mọi người trừ một, quyết định đoàn kết "no AI in math", thì theo Wes, một nhà toán học này có lẽ làm được nhiều hơn trong đời mình so với tất cả những người kia cộng lại. Theo anh, thật ra đó là điều Levent đang làm (video đăng ngày 21/11/2026).

Ý của Wes (video đăng ngày 21/11/2026): hoặc ta phải tìm cách kiểm soát từng người trên hành tinh và theo dõi họ liên tục để chắc họ không dùng AI, hoặc nếu ta nghĩ không làm được hoặc đó là ý tồi, thì ta nên giả định rằng tương lai sẽ có nhiều AI hơn, nhiều người dùng AI hơn, và dùng AI tốt hơn, thông minh hơn.
18. Dự đoán của Wes
Dự đoán của Wes, "for what it's worth" (video đăng ngày 21/11/2026): bài The Music of the Primes chỉ có thể đi tới đâu đó với sự hỗ trợ của AI; theo anh đó là cách duy nhất. AI sẽ được dùng để hình thức hoá nó, để kiểm tra nó, để nói nó đúng hay không. Nó sẽ hoặc đúng, hoặc ít nhất là một bước lớn đúng hướng, đưa ta tới gần hơn nhiều với lời giải bài toán đó, nếu bài toán chưa được giải.
Rồi tháng sau đó, theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), AI sẽ giỏi hơn về toán và tiến bộ khoa học; tháng sau nữa nó lại giỏi hơn. Cá nhân anh không nghĩ điều đó nhất thiết có nghĩa là bản thân AI nguy hiểm. Anh nghĩ nó có lẽ sẽ có nghĩa là kẻ xấu dùng AI trở nên nguy hiểm hơn, và kẻ xấu ở đây anh muốn nói là con người.
Anh nghĩ thế giới đang đứng trước một bước chuyển lớn, và tất cả chúng ta phải thích nghi: học cách sống trong thế giới mới này, giảm thiểu rủi ro và tận dụng những gì ta được trao (theo Wes, video đăng ngày 21/11/2026).
Wes hiểu nhiều người muốn nói "no clankers allowed", không muốn AI trong cộng đồng nhỏ của mình, hoặc muốn dừng tiến bộ trong lĩnh vực công nghệ này mãi mãi. Nhưng theo anh, điều đó chưa bao giờ hiệu quả trong lịch sử thế giới. Anh nghĩ mục tiêu của ta với tư cách một nền văn minh nên là tìm cách điều hướng những thay đổi này một cách thông minh, vì nó sẽ gập ghềnh (video đăng ngày 21/11/2026).
Theo Wes (video đăng ngày 21/11/2026), nếu ta xử lý mọi thứ đúng cách, thì tương lai cho chính ta, cho con, cháu và mọi thế hệ sau có thể khá tuyệt. Và theo anh, nó thật sự kiểu như phụ thuộc vào việc ta thông minh tới đâu khi xử lý những thay đổi này.
Wes kết thúc bằng lời cảm ơn người xem đã theo dõi.
Nguồn và liên kết 8 nguồn
- Tên gốc: Claude JUST solved the Riemann Hypothesis...
- Sự kiện: YouTube
- Video gốc: https://www.youtube.com/watch?v=xjX3jESpZqs youtube.com
- Kênh YouTube Wes Roth (Wes Roth): youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw youtube.com
- Levent Alpöge, ghi chú PDF 4 trang, mở đầu bằng câu "I believe I have, working with Claude, discovered a proof of the Riemann Hypothesis." và footnote 1 dẫn tới 14 phần lean.tar.gz (đọc ngày 20/11/2026): alpo.ge/remark.pdf alpo.ge
- Ravi Vakil, "Hurried Announcement: Alessandro Masullo GRH", blog Math 216, đăng ngày 20/11/2026; bài hiện có thêm một đoạn cập nhật sau phần gốc (đọc ngày 20/11/2026): math216.wordpress.com math216.wordpress.com
- Clay Mathematics Institute, trang Riemann Hypothesis trong mục The Millennium Prize Problems (đọc ngày 20/11/2026): claymath.org/millennium/riemann-hypothesis claymath.org
- Lean, trang chính thức mô tả Lean là "an open-source programming language and proof assistant" (đọc ngày 20/11/2026): lean-lang.org lean-lang.org


