OpenAI nói AI đã bác bỏ ETH: P vs NP, mật mã và "cheat code" của vũ trụ

Wes Roth giải thích tuyên bố của OpenAI rằng AI đã bác bỏ ETH, bài toán P vs NP, điều đó có thể nghĩa gì cho mật mã và tối ưu (video 27/10/2026).

Đã duyệt độc lập · cập nhật 20/11/2026 · 33 min

1. Bài blog của OpenAI và tuyên bố ETH là sai

Wes Roth mở đầu: OpenAI bất ngờ đăng một bài blog với những đột phá "như bom tấn". Theo cách anh mô tả (video đăng ngày 27/10/2026), đó là những đột phá khoa học riêng biệt, có thể làm thay đổi thế giới, trong toán học, vật lý và khoa học máy tính, và được tạo ra hoàn toàn bởi các model AI. Trên màn hình là bài của OpenAI tên "Working with academic communities to build scientific understanding", ghi ngày October 26, 2026, mở đầu bằng câu OpenAI công bố ba khám phá mới trong toán học, khoa học máy tính và vật lý, về harmonic analysis, complexity theory và quantum field theory.

Anh nói nếu bạn đã theo dõi, đã nghe những lời bàn tán quanh đợt công bố này, thì bạn biết có một thứ trong số đó không giống những thứ còn lại. Thứ đó là: theo OpenAI, như Wes đọc, model của OpenAI đã chứng minh rằng exponential time hypothesis, tức giả thuyết thời gian hàm mũ, gọi tắt là ETH, là sai (theo bài của OpenAI mà anh trích, video đăng ngày 27/10/2026).

Wes mô tả ETH là một kiểu giới hạn, một bức tường tính toán mà chúng ta tưởng là có ở đó. Anh so sánh với ý tưởng rằng bạn không thể đi nhanh hơn ánh sáng. Rồi một ngày AI xuất hiện và nói: "Không đâu, lũ khỉ ngốc nghếch kia, tất nhiên là các người có thể đi nhanh hơn ánh sáng nhiều." Theo Wes, chuyện này "kiểu như vậy" (video đăng ngày 27/10/2026).

Phần The Exponential Time Hypothesis is false trong bài của OpenAI, Wes Roth ở góc phải
Phần "The Exponential Time Hypothesis is false" trong bài của OpenAI: ETH được mô tả là một giả thuyết lâu năm về độ phức tạp tính toán của bài toán thoả mãn công thức Boolean, liên quan sâu tới bài toán P vs. NP, được tin rộng rãi là đúng và được dùng trong hàng trăm bài báo; đoạn này ghi hệ thống của OpenAI "recently proved that the ETH is false", kết quả sau đó được kiểm chứng bằng Lean (bài của OpenAI ngày 26/10/2026, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Vậy tại sao mọi người lại hoảng lên? Wes đọc từ bài của OpenAI: bài toán này, exponential time hypothesis, ETH. Anh nói thấy buồn cười vì "ETH" đang trending, nhưng ở đây không nói về Ethereum, và chuyện này sẽ dễ gây nhầm lẫn. Theo bài của OpenAI, như anh đọc, ETH là một bài toán liên quan sâu tới bài toán P versus NP (video đăng ngày 27/10/2026).

P versus NP nghĩa là gì? Wes hứa sẽ cố giải thích chính xác nó là gì ngay sau đó, còn trước hết là phần tổng quan cơ bản. Theo anh (video đăng ngày 27/10/2026), về cơ bản, phần lớn mọi người tin rằng trong vũ trụ này P không bằng NP. Rất nhiều công nghệ, xã hội và nền văn minh, chúng ta kiểu như dựa vào điều này rất, rất nhiều. Nếu P không bằng NP, chúng ta ổn và có thể cứ tiếp tục như cũ. Còn nếu P bằng NP, thì theo Wes, chúng ta kiểu như đã khám phá ra một "cheat code" nhất định của vũ trụ này. Khi đó phần lớn xã hội sụp đổ, nhưng đồng thời chúng ta cũng kiểu như có được một thứ mới khá tuyệt vời, một cheat code cho vũ trụ.

Rồi anh nói đừng vội đi quá xa. Anh cho xem Greg Brockman, chủ tịch của OpenAI (chức danh theo lời Wes, video đăng ngày 27/10/2026), người đã nhanh chóng trấn an mọi người rằng P vẫn có lẽ không bằng NP. Theo Wes, vậy là chúng ta vẫn đang ở trong vũ trụ "mọi thứ đều ổn", có lẽ vậy.

2. Scott Aaronson, lá thư của John Nash và chuyện mật mã

Nhưng, Wes nói, cũng có những người rất thông minh tin rằng P bằng NP. Rồi anh giới thiệu Scott Aaronson và nói anh phải nhắc tới ông ở đây, bởi vì khoảng 18 tiếng trước (tính từ lúc anh quay video đăng ngày 27/10/2026), một podcast có Scott Aaronson được phát hành. Theo lời Wes, trong mấy giây đầu của phần intro, Scott nói: khi ông nói chuyện với bạn bè làm vật lý, có vẻ như AI vẫn chưa "tìm tới" họ, nhưng nhiều người trong số họ đang theo dõi nó một cách lo lắng.

"Bạn hiểu chuyện gì đã xảy ra rồi chứ?", Wes hỏi. Theo anh, podcast đó ra chỉ vài tiếng trước khi OpenAI công bố tất cả những thứ này (video đăng ngày 27/10/2026). Anh nói bạn có thể tưởng tượng Sam Altman đang ngồi đâu đó ở OpenAI, nói: "Ồ, ông ấy nói thế à? Được thôi, thả vật lý ra."

Chuyện đó đưa Wes tới câu hỏi: P versus NP là gì? Anh nói bạn biết ai đã làm rất nhiều việc trong lĩnh vực này không, chính là Scott Aaronson, và cho xem một bài báo đúng là do ông viết, tên "P =? NP". Theo bài báo, như Wes đọc: năm 1955, John Nash gửi một lá thư đáng chú ý tới National Security Agency, tức NSA. Wes nhắc: John Nash, Russell Crowe, phim A Beautiful Mind, "bạn biết tôi đang nói gì mà". Vậy là ta có Nash, có NSA, có câu hỏi P versus NP. Theo bài của Aaronson mà anh đọc, đây là một câu hỏi vừa hướng vào trong, hỏi về chính lập luận toán học, vừa hướng ra ngoài tới mọi thứ, từ triết học tới khoa học tự nhiên, tới tính toán thực tiễn (video đăng ngày 27/10/2026).

Wes đọc tiếp: Scott Aaronson viết rằng, bắt đầu từ điều hiển nhiên, về cơ bản toàn bộ mật mã chúng ta đang dùng trên internet, ví dụ để gửi số thẻ tín dụng, sẽ bị phá nếu P bằng NP (theo bài báo của Aaronson mà anh trích, video đăng ngày 27/10/2026). Anh nói đó là điều anh vừa nói ở trên: chúng ta dựa rất nhiều vào ý tưởng rằng hai thứ đó không bằng nhau, rằng P không bằng NP. Còn nếu chúng bằng nhau, thì điều thứ nhất, theo Wes, là rất nhiều phần của internet biến mất, rất nhiều quyền riêng tư bị phá vỡ. Anh thêm rằng có một dấu hoa thị nhỏ bên cạnh điều đó, và anh sẽ quay lại chuyện này ngay sau.

Mục 1.1 The Importance of P =? NP trong bài báo của Scott Aaronson, một đoạn được tô màu
Mục "1.1 The Importance of P =? NP" trong bài báo của Scott Aaronson: đoạn nói về cơ bản toàn bộ mật mã đang dùng trên internet sẽ bị phá nếu P = NP, với phần được tô màu "and if, moreover, the algorithm were efficient in practice, a caveat we'll return to later"; bên dưới là lá thư năm 1956 của Kurt Gödel gửi John von Neumann (bài báo của Aaronson, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, Aaronson còn nhắc tới một lá thư của Kurt Gödel gửi John von Neumann, trong đó có ý rằng nếu đúng là như vậy thì điều này sẽ có "consequences of the greatest magnitude", hệ quả ở tầm lớn nhất (theo đoạn trích Wes đọc, video đăng ngày 27/10/2026). Anh nói bạn hiểu ý rồi đấy: một số bộ óc vĩ đại và sáng giá nhất đã thật sự, thật sự, thật sự quan tâm tới câu hỏi đặc biệt này.

3. Bảy bài toán Thiên niên kỷ và "nhiệm vụ phụ" Yang–Mills

Trên thực tế, Wes nói, P versus NP là một trong bảy bài toán Millennium Prize. Anh cho xem một danh sách "The 7 Millennium Prize Problems" trong một khung trả lời có ô "Ask anything". Bài đầu tiên, Poincaré Conjecture, theo lời anh, đã được một con người giải trong 2002 và 2003, và giải thưởng bị từ chối; trên màn hình dòng này ghi "Solved by Grigori Perelman (2002–2003); prize declined" (video đăng ngày 27/10/2026).

Navier–Stokes, theo Wes, dĩ nhiên là "chuyện lớn của OpenAI", cả màn drama diễn ra cách đó chưa tới 30 ngày (tính từ lúc quay video đăng ngày 27/10/2026). Nhưng anh nói có vẻ như AI đã one-shot bài này. Trên màn hình, mục Navier–Stokes ghi "Status: AI Claim / Progress", với câu OpenAI đã công bố một chứng minh giải tích và bản hình thức hoá dùng hàng nghìn AI agent chạy đồng thời.

Tiếp theo là P versus NP, theo Wes vẫn chưa giải được. Rồi tới Riemann hypothesis, dù theo Wes, AI đã có rất nhiều đột phá kiểu như liên quan, gần với nó: những mảnh nhỏ kiểu như hỗ trợ mà AI đã giải (nhận định của Wes, video đăng ngày 27/10/2026). Rồi tới Yang–Mills existence, thứ mà theo Wes thì Google nói là chưa giải.

Danh sách bảy bài toán Thiên niên kỷ, mục Riemann Hypothesis và Yang–Mills Existence and Mass Gap
Phần sau của danh sách: Riemann Hypothesis ghi "Unsolved (though AI systems like Anthropic's models have assisted with related sub-problems and amplitude/number theory explorations)", còn Yang–Mills Existence and Mass Gap ghi "Unsolved; no AI system has produced a formal proof attempt for the… mass gap question" (khung trả lời trong video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng nếu bạn cuộn xuống bài blog của OpenAI, Wes nói, thì trong lúc làm một bài toán khác, kiểu như một "side quest", OpenAI viết rằng, như một bài toán con, công trình này cũng bao gồm một chứng minh về sự tồn tại của pure Yang–Mills theory, một phần của bài toán Millennium Prize về quantum Yang–Mills theory của Clay Mathematics Institute (theo bài của OpenAI mà anh đọc, video đăng ngày 27/10/2026). Trên màn hình, câu "includes a proof of the existence of pure Yang–Mills theory" được tô sáng.

Theo Wes, vậy là nó đã tạo ra một chứng minh cho lý thuyết đó, kiểu như một sản phẩm phụ. Anh diễn lại: "Kiểu như, mình đang ở gần đây mà, thì tiện tay giải luôn bài này." Anh nói thêm rằng đó không phải toàn bộ giải Millennium Prize, nó không đủ điều kiện cho giải đó, và anh sẽ nói về chuyện này sau, vì OpenAI đang làm một điều rất thú vị với việc này (video đăng ngày 27/10/2026).

Wes nói: chúng ta thấy những bài toán đó đã tồn tại khoảng gần 30 năm, con người không tiến được bao nhiêu. Rồi những model này bắt đầu ra đời và cứ thế hạ gục chúng (nhận định của anh, video đăng ngày 27/10/2026). Anh cho xem một trang chia các bài toán thành nhóm: đây là những bài đã giải (Poincaré Conjecture nằm dưới "Solved problems"), đây là những bài chưa giải. Theo Wes, Navier–Stokes được xếp vào "Active problems", tức là chứng minh của OpenAI đang qua peer review, vân vân.

Còn với những bài chưa giải, theo Wes, có thể nói AI kiểu như đã bao vây chúng: nó đang giải rất nhiều thứ ở vùng lân cận và đang từ từ tiến lại gần. Và tất cả những điều này diễn ra trong 90 ngày gần đây, anh nghĩ vậy ("I believe"). Theo anh, những model mới này, mức năng lực này, là rất mới, rất gần đây (tính đến 10/2026, video đăng ngày 27/10/2026).

4. Ổ khoá số và tăng trưởng hàm mũ

"Được rồi, P versus NP, phân tích nào", Wes nói. Phương trình thần kỳ nào vừa cho ta siêu năng lực thần kỳ, vừa phá huỷ xã hội? Anh vẽ một ổ khoá số lên bảng (video đăng ngày 27/10/2026).

Hãy tưởng tượng bạn có một ổ khoá số. Nếu có đúng tổ hợp số, nó mở. Giả sử khoá có một vòng xoay với 10 số khác nhau, từ 0 tới 9, và số đúng là 9. Theo Wes, khi đó cùng lắm là bạn mất 10 lần thử để bẻ tổ hợp: bắt đầu từ 0, rồi 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Tới một trong những số đó, nó kêu "cạch" và mở ra (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng nếu có hai vòng, số lần thử bạn phải làm là 100. Hai vòng, 100 lần thử. Thêm vòng thứ ba là một nghìn. Nếu thêm tới 10 vòng như thế, số tổ hợp là 10 tỷ. Theo Wes, lúc đầu bạn mất chưa tới một phút. Thêm nữa thì sẽ mất hơn một tiếng. Và nếu cứ tiếp tục, nó sẽ mất lâu hơn cả quãng đời bạn còn sống (video đăng ngày 27/10/2026).

Hình vẽ ổ khoá số màu đỏ với ba ô: ô đầu ghi 9, phía trên ghi 100 và 1000, dấu chấm kéo dài sang phải
Ổ khoá Wes vẽ: ô đầu là số 9, phía trên các ô kế tiếp ghi 100 và 1000, rồi một dãy chấm kéo dài cho thấy mỗi vòng thêm vào làm số lần thử tăng gấp mười (video đăng ngày 27/10/2026).

Đó là phần một cần hiểu, Wes nói: kiểu tăng trưởng hàm mũ này. Và nó áp dụng cho mật khẩu chẳng hạn. Mật khẩu càng dài thì càng nhiều ký tự; chỉ cần thêm một ký tự, độ khó lại tăng theo hàm mũ (video đăng ngày 27/10/2026).

5. Khó giải nhưng dễ kiểm tra: xếp ca và Sudoku

Đó là điểm thứ nhất, Wes nói, và phần lớn chúng ta đã biết; tới giờ chúng ta kiểu như hiểu điều này bằng trực giác. Chỉ cần hiểu thêm một điểm nữa (video đăng ngày 27/10/2026).

Điểm thứ hai: có những kiểu câu đố, hay bài toán, khó giải và có độ khó tăng theo kiểu hàm mũ như trên. Nhưng một khi đã giải xong, đáp án lại rất dễ kiểm tra. Wes lấy ví dụ bạn phải xếp ca cho công nhân. Bạn phải bảo đảm lúc nào cũng có người trực. Có những người đơn giản là không thể làm cùng nhau vì họ ghét nhau. Có người có những ngày nghỉ nhất định; người này xin nghỉ nửa tuần, vân vân (video đăng ngày 27/10/2026).

Nếu ai đó đưa bạn một lịch đề xuất, bạn có thể kiểm tra xem nó có chạy được hay không rất, rất dễ. Nhưng tự nghĩ ra từ đầu một lịch chạy được và thoả hết mọi ràng buộc đó thì khó hơn nhiều, theo Wes (video đăng ngày 27/10/2026).

Hai lưới Sudoku: bên trái đề bài còn nhiều ô trống, bên phải lời giải đã điền đủ
Hai lưới Sudoku Wes cho xem: bên trái là đề còn nhiều ô trống, bên phải là lời giải đã điền đủ chín số trên mọi hàng, cột và ô 3x3 (video đăng ngày 27/10/2026).

Những câu đố Sudoku nhỏ cũng kiểu tương tự, Wes nói, bởi vì thứ bạn phải có là mọi số từ một tới chín trên mọi cột và mọi hàng, và trong từng ô vuông nhỏ ba nhân ba. Anh có thể kiểm tra nhanh rằng một lời giải là đúng. Nhưng để tự giải thì có thể mất lâu hơn nhiều (video đăng ngày 27/10/2026).

6. P, NP và ổ khoá mật khẩu

Vậy là tới bài toán P versus NP. Theo Wes, P là polynomial time. Điều này chỉ có nghĩa là: khi khối lượng việc tăng lên, thời gian tăng theo cách kiểm soát được. Ví dụ ai đó đổ một xô quần áo bẩn trước mặt bạn, bạn có thể mất 10 phút để phân loại. Nếu họ đổ khoảng năm xô, bạn có thể mất, không phải lâu gấp năm lần, mà có thể còn lâu hơn nữa, vì bạn có nhiều thứ phải phân loại hơn, nhưng vẫn kiểm soát được. Thời gian tăng theo cách kiểm soát được, không tăng theo kiểu hàm mũ. Kiểu hàm mũ là: một xô mất 10 phút, nhưng 10 xô mất, kiểu như, hàng tỷ năm. P không tăng như vậy (video đăng ngày 27/10/2026).

Còn tăng trưởng hàm mũ, theo Wes, là chỗ mọi thứ bùng nổ. Anh viết lên bảng "Boom!" và nói: bạn hiểu mà, nó quá nhiều (video đăng ngày 27/10/2026).

Tiếp theo là NP, mà Wes gọi là "non-polynomial". Đây là ý tưởng về việc kiểm tra nhanh: nếu anh đưa bạn lời giải của một câu đố Sudoku, bạn có thể kiểm tra nhanh nó có đúng không. Theo Wes (video đăng ngày 27/10/2026), rất nhiều thứ trong an ninh mạng của chúng ta, cách chúng ta chuyển thông tin thẻ tín dụng, và nhiều thứ khác, kiểu như dựa trên hai thứ ở dưới cùng trên bảng.

Bảng viết tay: P = Fast Solve, E = Boom!, NP = FAST CHECK, hai dòng dưới được khoanh đỏ
Bảng của Wes: "P = Fast Solve", "E = Boom!" và "NP = FAST CHECK"; hai dòng dưới, hàm mũ và kiểm tra nhanh, được khoanh đỏ như hai thứ mà theo anh an ninh mạng dựa vào, còn một mũi tên nối P vào nhóm NP (video đăng ngày 27/10/2026).

Anh nói hy vọng mọi người thấy rõ là anh đang đơn giản hoá rất nhiều để ai cũng hiểu được khái niệm mà không phải hiểu hết phần toán bên dưới. Ý chính là: nếu ai đó đang cố brute force một mật khẩu, một ổ khoá hay gì đó, chúng ta muốn họ phải làm khối lượng việc hàm mũ này. Ta tăng mật khẩu thêm một ký tự, và người đó, thay vì phải mất một nghìn năm để đoán, giờ phải mất, kiểu như, 10.000 năm. Theo Wes, chính khối lượng việc hàm mũ đó giữ kẻ tấn công ở bên ngoài (video đăng ngày 27/10/2026).

Đồng thời, chúng ta cũng muốn lời giải là NP, tức là ta kiểm tra đáp án nhanh được, bởi vì nếu không thì kiểu như chẳng có ý nghĩa gì. Theo Wes, đó là thứ làm ổ khoá dùng được: ta tra chìa vào, kiểm tra nhanh xem có đúng chìa không, rồi cửa mở; mật khẩu mở ra nơi ta đang muốn vào. Vậy là khối lượng việc tăng theo hàm mũ giữ kẻ xấu ở ngoài, còn khả năng kiểm tra nhanh, phần NP, cho phép ta vào nếu có đúng chìa (video đăng ngày 27/10/2026).

Và mọi bài toán P, những bài giải nhanh được, theo Wes kiểu như nằm dưới chiếc ô NP, những bài kiểm tra nhanh được. Bởi vì nếu bạn giải chúng nhanh được, thì nghĩa là bạn cũng kiểm tra chúng nhanh được (video đăng ngày 27/10/2026).

7. Nếu P bằng NP thì sao, và cỗ máy tự sao chép của von Neumann

Nhưng nếu P bằng NP thì sao? Wes viết "P = NP" lên bảng và hỏi: nếu mọi lời giải đều dễ kiểm tra, và nếu điều đó có nghĩa là có một lối tắt nào đó để giải? Nếu đã dễ kiểm tra thì cũng dễ giải (video đăng ngày 27/10/2026).

Anh nói nếu bạn để ý, trong cuộc thảo luận này anh đã nhắc tới một số người cực kỳ thông minh, các nhà toán học, nhà vật lý. Theo Wes, anh nghĩ có thể lập luận rằng von Neumann là con người thông minh nhất từng sống. Ông từng giảng một bài về một cỗ máy tự sao chép, về cách nó sẽ hoạt động. Ông mô tả một cỗ máy với đủ các bộ phận, nhưng nó còn có một cuộn băng chứa chỉ dẫn để tạo ra chính cỗ máy đó. Chúng sẽ sao một bản của cuộn băng, rồi kiểu như dựng cỗ máy đó và trao cho nó chỉ dẫn, tức bản sao chỉ dẫn về cách làm ra cỗ máy đó (video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, điều đó nghe ít nhiều giống hệt DNA, cách con người, phần lớn các loài động vật khác và mọi thứ khác kiểu như tự tái tạo. Nhưng điểm đáng nói, anh kể: bài giảng đó diễn ra nhiều năm trước khi DNA được khám phá (video đăng ngày 27/10/2026).

Ý của Wes là: rất nhiều người cực kỳ thông minh nhìn vào câu hỏi này, và có điều gì đó trong nó cứ kiểu như làm họ ngứa ngáy trong đầu. Họ nói chúng ta cần tìm ra lời đáp, hoặc bác bỏ hoặc chứng minh nó, bởi vì đây là một điều rất quan trọng cần phải biết chắc. Thứ cứ làm họ ngứa ngáy, họ tự hỏi: nếu cái này thật ra chính là cái kia đội lốt thì sao? Nếu khả năng kiểm tra nhanh có một ứng dụng nền tảng nào đó để giải nhanh những bài toán tăng theo hàm mũ thì sao? (video đăng ngày 27/10/2026)

Nhưng hơn 50 năm, với tất cả những người xuất sắc cố gắng hoặc chứng minh nó đúng bằng cách tìm ra một ví dụ, hoặc tìm cách bác bỏ nó, theo Wes, họ đã không tìm được gì nghiêng về bên này hay bên kia. Thế là theo thời gian, mọi người kiểu như: "Thôi, chắc là nó không đúng đâu" (theo Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

8. Giả thuyết thời gian hàm mũ (ETH) là gì

Vậy ETH, exponential time hypothesis, là gì? Theo Wes, nó rất giống điều vừa nói, chỉ là ở đây ta nhìn vào một danh sách kiểm tra khổng lồ gồm các biến. Ví dụ: nếu A đúng thì B phải sai, và do đó C phải đúng. Hãy tưởng tượng ta có một danh sách kiểm tra 10.000 mục kiểu này, đưa cho một hệ thống, và nó phải tìm một tổ hợp nào đó đúng với tất cả (video đăng ngày 27/10/2026).

Tất nhiên, theo Wes, chúng ta đã tin rằng việc này khó theo hàm mũ. Khi bạn thêm ngày càng nhiều biến, rốt cuộc ngay cả một siêu máy tính cũng sẽ mất nhiều thời gian hơn tuổi tồn tại của vũ trụ để giải. Và bức tường hàm mũ đó chính là ETH. Anh nói trong 30 năm, nó được coi đơn giản là một định luật nền tảng của tính toán, và bạn có thể thấy nó thật sự kiểu như quấn chặt với bài toán P versus NP (theo Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

Nếu A đúng thì B phải sai và do đó C phải đúng ... 10.000 mục như vậy tìm một tổ hợp đúng hết số biến tăng bức tường hàm mũ = ETH
Hình 8.1Cách Wes giải thích ETH (video đăng ngày 27/10/2026): một danh sách kiểm tra 10.000 mục kiểu "nếu A đúng thì B phải sai, và do đó C phải đúng"; người ta tin rằng thời gian tìm một tổ hợp đúng với tất cả tăng theo hàm mũ khi thêm biến, và bức tường đó chính là ETH.

Wes đọc tiếp từ bài của OpenAI: ETH đã được tin rộng rãi là đúng và đã được dùng trong hàng trăm bài báo để rút ra những kết quả về độ khó tính toán có điều kiện, trên nhiều lĩnh vực như graph theory, computational biology, databases, computational geometry và nhiều hơn nữa (theo bài của OpenAI mà anh trích, video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, vậy là có rất nhiều bài báo khoa học dựa trên điều này. Họ nói: tôi tin điều này đúng, và họ dẫn ETH làm lý do họ cho rằng điều đó đúng. Anh ví nó như một mảnh đất, bạn xây rất nhiều toà nhà trên mảnh đất đó, rồi có người tới và nói: "Ồ, mảnh đất đó không tồn tại đâu." Mọi thứ sẽ sụp xuống. Theo Wes, chúng ta đã xây rất nhiều thứ trên niềm tin này (video đăng ngày 27/10/2026).

9. Cách OpenAI công bố: nhờ các nhà nghiên cứu dẫn dắt

Wes nói thêm: cách OpenAI công bố công trình này rất khác so với cách họ từng làm, theo anh là do làn sóng phản đối lớn mà họ đã nhận (nhận định của Wes, video đăng ngày 27/10/2026). Anh nói muốn bàn chuyện này ngay sau, vì đó là cả một câu chuyện thú vị khác. Nhưng tóm lại, theo Wes, OpenAI sẽ không nhận bất kỳ công trạng nào cho những khám phá này.

Theo lời Wes (video đăng ngày 27/10/2026), OpenAI đang nhờ các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực đó "shepherd", tức dẫn dắt, những khám phá này. Điều đó nghĩa là những con người đó, những chuyên gia, những nhà nghiên cứu đó sẽ được ghi công cho công trình. Trong trường hợp này, công trình được dẫn dắt bởi Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi và Ryan Williams.

Đoạn bài của OpenAI về nhóm dẫn dắt: Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi (UC San Diego) và Ryan Williams (MIT)
Bài của OpenAI ghi công trình sẽ được "verified and shepherded" bởi một nhóm do Russell Impagliazzo (UC San Diego), Ramamohan Paturi (UC San Diego) và Ryan Williams (MIT) dẫn đầu, cả ba là chuyên gia về thiết kế thuật toán và complexity theory; bên dưới: Impagliazzo và Paturi, cùng Francis Zane, là những người đầu tiên đề xuất ETH (bài của OpenAI, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Tại sao điều đó quan trọng? "Nghe này", Wes nói: Impagliazzo và Paturi, họ đã khám phá, đã làm ra, đã tạo ra... họ chính là những người đứng sau ETH. Họ đã tạo ra lý thuyết này, đã phát triển rất nhiều công trình dựa trên lý thuyết này. Rồi 30 năm sau, theo cách Wes diễn lại, OpenAI tung ra một model nói: "Ừm, cái này sai rồi, nhưng các bạn có thể làm người dẫn dắt của tôi, kiểu như đưa tôi ra thế giới và nhận công cho công trình đó." (video đăng ngày 27/10/2026)

10. Phản ứng của một số nhà toán học, theo Wes

Theo Wes (video đăng ngày 27/10/2026), đang có một cuộc thảo luận rất thú vị hình thành quanh ý tưởng AI công bố các chứng minh toán học, vật lý, vân vân. Và có một số nhà toán học đang thấy rất khó chấp nhận chuyện này. Theo anh, nhiều bài đăng của họ đọc lên kiểu như kỳ lạ, bởi vì, chẳng hạn, toán học đâu phải một tôn giáo đại chúng và các nhà toán học đâu phải tu sĩ. Họ không thể quyết định ai được và ai không được làm toán, hay toán được phép làm theo cách nào.

Rồi Wes bày tỏ sự tôn trọng lớn với Scott Aaronson, người mà, như anh nói, lĩnh vực của ông đang bị lấn vào rất, rất nhiều. Theo bài blog của Aaronson mà Wes đọc, cậu con trai chín tuổi của ông trêu vợ ông, nhà complexity theory Dana Moshkovitz; trên màn hình đoạn đó ghi: "mommy, I heard you got cooked! I heard that a robot solved the math problem you worked on for your whole career! OOF!" (blog của Aaronson, như trong video đăng ngày 27/10/2026). Wes nói nếu có ai có quyền buồn bực, anh nghĩ đó là ông ấy.

Nhưng như Aaronson nói, theo đoạn Wes cho xem: "we are not the arbiters of who gets to work on our problems", chúng ta không phải người phân xử ai được làm các bài toán của chúng ta. Wes nói tới những "liên minh" nhỏ của các nhà toán học mọc lên và kiểu như gác cổng: người này được vào câu lạc bộ của chúng tôi, người kia thì không, và họ kiểu như "không cho AI vào". Anh nói anh chắc rằng ngày xưa cũng có những người chép sách tìm cách chống lại sự ra đời của máy in. "Chúc may mắn, nhưng tôi không nghĩ việc đó sẽ thành", anh nói (video đăng ngày 27/10/2026).

Wes dành lời khen lớn cho những người đã tạo ra lý thuyết này: họ đã tạo ra một thứ, một lý thuyết, nhưng giờ khi có khả năng AI đã tạo ra một điều mới, có dữ liệu mới đến, họ nhìn vào nó với đầu óc sáng suốt, không thiên kiến, và xem nó đúng hay không. Nếu đúng, họ thay đổi quan điểm dựa trên dữ liệu mới. Theo Wes, đó là điều các nhà khoa học làm, đó là điều người trưởng thành làm. Rồi anh nói anh vừa đi lạc đề và quên mất mình đang nói gì, và xin lỗi (video đăng ngày 27/10/2026).

11. Cách giải dưới hàm mũ: nghe tiếng lẫy khoá

Quay lại ý chính, Wes nói: lý thuyết ETH cho rằng độ phức tạp tăng theo hàm mũ. Khi bạn thêm ngày càng nhiều vòng khoá nhỏ mà bạn phải đoán xem là số nào, thời gian để brute force sẽ tăng theo hàm mũ. Về cơ bản, ETH nói rằng để tìm ra đáp án, khối lượng công việc sẽ tăng theo hàm mũ (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng AI này của OpenAI, và theo Wes thì có vẻ như Anthropic cũng có một thứ rất, rất giống vậy (theo Wes, video đăng ngày 27/10/2026), gần như là cả hai cùng tìm ra những lời giải này vào khoảng cùng một thời điểm. Anh nói anh rất tò mò vì sao chuyện đó cứ xảy ra, vì đây có thể là ít nhất lần thứ hai một chuyện như vậy xảy ra.

Theo Wes, AI tìm ra một cách giải dưới hàm mũ (sub-exponential) cho bài toán này. ETH nói rằng bạn phải mù quáng xoay hết những vòng nhỏ đó cho tới khi vô tình gặp được lời giải. AI thì nói: không, không, bạn phải lắng nghe những lẫy khoá bên trong, và chúng sẽ kiểu như dẫn đường cho bạn (video đăng ngày 27/10/2026).

ETH: xoay mù mọi vòng thử hết mọi tổ hợp cho tới khi gặp lời giải 9 AI: nghe lẫy khoá bên trong số đầu là 9 thì số thứ ba không thể là 4 hay 5...
Hình 11.1Ẩn dụ ổ khoá của Wes cho cách giải dưới hàm mũ mà theo OpenAI model đã tìm ra (video đăng ngày 27/10/2026): thay vì xoay mù mọi vòng, một công thức logic loại bỏ một lượng rất lớn đáp án mà không cần thử chúng.

Nói cách khác, theo cách Wes giải thích (video đăng ngày 27/10/2026), có một khả năng nền tảng nào đó cho một công thức logic loại bỏ được một lượng rất, rất lớn đáp án. Gần như là chúng nói: được rồi, nếu số đầu tiên là chín thì số thứ ba không thể là bốn hay năm hay gì đó. Và điều đó lập tức bỏ qua một lượng lớn tổ hợp mà không bao giờ phải thử chúng.

12. Ẩn dụ ngọn núi và đường hầm

Vậy làm sao để hình dung chuyện này, nó thật sự có nghĩa là gì? Wes nói đây là cách anh đang nghĩ về nó, và những điều thực tế ta có thể kỳ vọng sẽ đến từ nó. Hãy tưởng tượng có điểm A và điểm B, cách nhau một quãng ngắn. Nhưng để đi từ A tới B, bạn phải leo một ngọn Everest, một ngọn núi khổng lồ: leo lên tới đỉnh rồi xuống tận chân, mất rất nhiều thời gian. Và nếu bạn muốn đi một quãng xa hơn, ngọn núi còn lớn hơn nữa (video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, đây là P không bằng NP: bạn phải làm toàn bộ việc, phải làm hết, không có đường tắt; phải leo lên tới đỉnh Everest rồi leo xuống hết để tới nơi. Và đây là cách chúng ta đã hiểu thế giới. Anh nghĩ đây là thực tại mà mọi người cho rằng mình đang sống trong đó. Anh nói rõ anh không nói điều gì ngược lại, anh chỉ đang giải thích. Anh nghĩ đây là điều mà cộng đồng khoa học, phần lớn trong số họ, tin là đúng: để đi quãng đường đó, bạn phải leo núi, không có đường tắt (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng có những người nói: nếu có một đường hầm đi thẳng từ A tới B thì sao? Khi đó ta không phải leo cả ngọn núi, chỉ cần đi đường ngắn nhất từ A tới B. Theo Wes, đó là P bằng NP: hai thứ đó là một, chúng bằng nhau. Mọi bài toán dễ kiểm tra cũng có một lời giải "dễ", và một lần nữa, "dễ" nghĩa là không theo hàm mũ. Còn đường hầm đó, tất nhiên, chúng ta không biết nó có tồn tại hay không; chúng ta chỉ biết con đường lên rồi xuống Everest này (video đăng ngày 27/10/2026).

Vậy việc ETH bị bác bỏ có nghĩa là gì? Wes thêm một lời nói trước: anh không có nền tảng về lĩnh vực này, lúc đó khoảng 3 giờ sáng, nên anh có thể hoàn toàn sai. Anh cố nhớ một thành ngữ kiểu "off of my…" nhưng không nhớ ra, rồi nói "tiếp tục thôi" (video đăng ngày 27/10/2026).

Trong ví dụ ngọn núi, P bằng NP là đường hầm, còn leo lên rồi xuống là P không bằng NP. Khám phá mới này là gì? Theo Wes, cách tốt nhất anh nghĩ ra để mô tả là: chúng ta đã quét ngọn núi này và kiểu như nói: "Biết gì không? Rõ ràng là có một số đường hầm trong núi." Chúng ta đã chứng minh rằng có những đường hầm, những đường hầm mà con người, những người thông minh nhất còn sống trong 50 năm qua hay bao nhiêu năm đi nữa, đã không tìm ra. Ta tưởng phải leo tới tận đỉnh rồi xuống tận chân. Một số người rất thông minh nghĩ có thể có một đường hầm, nhưng ta không tìm được. Giờ thì AI nói: "Biết gì không? Tôi tìm được một đường hầm rồi." (cách Wes hình dung, video đăng ngày 27/10/2026)

Hình vẽ ngọn núi giữa A và B, nhãn P ≠ NP, các đường hầm màu cam xuyên qua núi, mũi tên A tới B có dấu hỏi và nhãn P = NP
Ẩn dụ ngọn núi trên bảng của Wes: đường leo lên rồi xuống giữa A và B là "P ≠ NP", mũi tên thẳng từ A tới B có dấu hỏi là "P = NP", còn các đường cam xuyên qua núi là những đường hầm mà theo cách anh hình dung, việc ETH bị bác bỏ cho thấy là có tồn tại (video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, lý do mọi người hơi sững sờ không hẳn là vì đây là một đường hầm tuyệt vời. Như OpenAI viết trong bài, việc bác bỏ ETH mở lại những câu hỏi về việc các tác vụ này có thể nhanh hơn bao nhiêu; nhưng tìm ra những thuật toán như vậy, và biến các tiến bộ lý thuyết thành ứng dụng thực tế, sẽ cần thêm nhiều nghiên cứu đáng kể (theo bài của OpenAI mà anh trích, video đăng ngày 27/10/2026).

Đó là lý do anh dùng ẩn dụ đường hầm này, Wes nói. Ta biết có đường hầm. Có phải đó là đường hầm P bằng NP? Nó có cho thấy rằng đường hầm đó có thể có, có thể tồn tại? Hay sau rất nhiều nghiên cứu, ta sẽ thấy rằng có lẽ nó chỉ bớt đi một chút xíu ở phần ngọn? Theo anh, ta không biết, ta hoàn toàn không biết. Anh không nghĩ điều này cho ta bất kỳ góc nhìn nào về chuyện đó vào lúc này. Nhưng ta biết rằng ta không phải leo hết lên đỉnh rồi xuống, rằng có tồn tại một số đường tắt (theo Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

Wes nói thêm: OpenAI đã công bố bài báo cùng bản chứng minh bằng Lean và kiểu như phần giải thích bằng ngôn ngữ tự nhiên. Anh mở nó ra và nói: "Đây này, giờ nhìn vào thì thấy hiển nhiên quá." Trên màn hình là file paper.pdf trong thư mục "The-Exponential-Time-Hypothesis-is-False-October-25-2026" của repo math trên GitHub của OpenAI, tiêu đề "THE EXPONENTIAL TIME HYPOTHESIS IS FALSE", tác giả ghi "OPENAI"; phần tóm tắt nói đây là một thuật toán tất định để đếm chính xác các phép gán thoả mãn một công thức k-CNF và rằng thuật toán này bác bỏ ETH (repo và bài báo như trong video đăng ngày 27/10/2026).

13. Nếu một ngày P bằng NP: mật mã và "cheat code"

Nhưng chuyện gì xảy ra nếu P bằng NP? Wes nhắc lại rõ: anh không nói điều đó, không ngụ ý điều đó, và kết quả này không chứng minh điều đó. Như Greg Brockman viết, P vẫn có lẽ không bằng NP. Anh nói anh chỉ đang nói về mặt lý thuyết, anh không nói đây là sự thật (video đăng ngày 27/10/2026).

Bài đăng trên X của Greg Brockman: p still probably doesn't equal np
Bài đăng của Greg Brockman trên X, lúc 5:24 PM ngày Oct 26, 2026: "p still probably doesn't equal np", với 356.2K lượt xem tại thời điểm Wes quay (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng hãy tưởng tượng, theo Wes, nếu ta phát hiện ra rằng đúng là có một đường tắt nào đó để giải những bài toán và câu đố rất, rất phức tạp này, gọi là gì cũng được. Chuyện gì xảy ra? Trước hết, như đã nói, theo anh mật mã "toang". Website, ngân hàng, và dĩ nhiên cả tiền mã hoá, rất nhiều thứ trong đó, anh không biết chúng có thể sống sót tới mức nào. Như Scott Aaronson viết, về cơ bản toàn bộ mật mã ta đang dùng trên internet sẽ bị phá. Theo Wes, có một số ngoại lệ ở các phương pháp khác, nhưng chúng có những điểm khó khăn rất lớn (video đăng ngày 27/10/2026).

Trong lúc anh nói, trên màn hình là một đoạn khác của bài OpenAI: AI của họ tìm ra lời bác bỏ ETH bằng ngôn ngữ tự nhiên vào ngày 16/10/2026, rồi họ hình thức hoá kết quả bằng Lean vào ngày 17/10/2026, và họ đã công bố cả bản viết bằng ngôn ngữ tự nhiên do model tạo ra lẫn bản chứng minh Lean trong repo GitHub công khai (theo bài của OpenAI ngày 26/10/2026, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Đó là phần tệ, cùng mọi điều tệ đi kèm, Wes nói. Theo anh, có vẻ đó có thể là một chuyện cực lớn với thế giới như ta biết. Có thể không phải tận thế, nhưng sẽ rất khó khăn. Có lẽ bạn sẽ phải tắt internet. Anh nói anh vẫn sẽ ngồi đây nói chuyện với camera, chỉ là nói chuyện một mình (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng theo Wes, đó cũng kiểu như là một cheat code cho vũ trụ. Rất nhiều bài toán tối ưu sẽ trở nên dễ hơn đáng kể: lập lịch, logistics, thiết kế chip, bố trí chip, tối ưu chuỗi cung ứng; rất nhiều bài toán tối ưu sẽ trở nên rất, rất dễ. Một script đơn giản có thể tìm ra điểm tối ưu cho rất nhiều thứ mà ta đang chậm rãi tìm cách khám phá. Mô hình hoá protein, thiết kế thuốc. Theo anh, sẽ có những ứng dụng cực kỳ lớn, sẽ có một vụ bùng nổ trong toán học và khoa học, mọi thứ sẽ tăng tốc, và tiến bộ của AI có thể sẽ tăng tốc mạnh (phỏng đoán của Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

Wes nói đây có thể là điều mà một người ở OpenAI đã ngầm gợi ý vài tuần trước đó (tính từ video đăng ngày 27/10/2026): rằng không phải một bước nhảy quá lớn khi nghĩ rằng một số cải thiện nền tảng trong hiểu biết của chúng ta về vật lý, toán học và khoa học máy tính sẽ kiểu như là một làn gió thuận cho việc phát triển AI.

Tất nhiên, theo Wes, điều này cũng sẽ tác động khá nhiều lên nền kinh tế, bởi vì rất nhiều phần của nền kinh tế và các công ty dựa vào những lợi thế nhất định từ việc tính toán nhanh. Anh nói điều đó đúng với thiết kế phần cứng, với rất nhiều mảng tài chính. Lợi thế đó có thể bị xoá nếu có những đường tắt tới việc tối ưu như vậy (nhận định của Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

14. Hằng số khổng lồ và giả thuyết mô phỏng

Wes nói thêm: chỉ vì ta tìm ra P bằng NP không tự động có nghĩa là những điều trên sẽ được kích hoạt. Anh vẽ một đường cong tăng vọt lên bảng. Bạn có thể tưởng tượng: nếu từ A tới B là một ngọn Everest, thì từ B tới C là một ngọn núi cao hơn theo hàm mũ. Everest đã là một ngọn đồi khổng lồ phải leo, rồi nó cứ xa hơn, xa hơn nữa, như thể bạn leo lên mặt trăng rồi về, leo lên mặt trời rồi về, gì cũng được, nó cứ tăng theo kiểu hàm mũ (video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, rất có thể ta sẽ tìm ra những lời giải kiểu dễ hơn đó, nhưng chúng chỉ dễ hơn và hiệu quả hơn ở những con số khổng lồ. Trong ví dụ ổ khoá, việc này có thể mất của anh vài giây, vài phút, hơn một tiếng; nếu đủ thấp, anh tự làm được, rồi nó tăng theo hàm mũ. Nếu ta tìm ra một đường tắt, một lời giải nào đó, nhưng nó chỉ tiết kiệm thời gian khi cách làm thông thường mất hơn, giả sử, một nghìn năm thì sao? (video đăng ngày 27/10/2026)

Vậy P bằng NP có thể đúng về mặt kỹ thuật, nhưng những bài toán khó đó chỉ trở nên dễ ở những quy mô thật sự phi lý. Theo Wes, chẳng hạn có thể có một con số mà toàn bộ vật chất trong cả vũ trụ cũng không đủ để xây một cỗ máy tính tính tới mức đó. Thế là có thể có đường tắt tới cheat code mà ta tìm ra, nhưng không ai trong vũ trụ này có thể dùng được nó. Nó kiểu như có một cheat code nhưng gõ vào mất lâu tới mức bạn không bao giờ kịp gõ xong (video đăng ngày 27/10/2026).

Nếu đúng là như vậy, theo Wes, điều đó sẽ cực kỳ đáng ngờ, vì tự nhiên thường không vận hành như thế. Phần lớn các hằng số và thuật toán trong đó đến từ những nguồn kiểu như hiển nhiên. Một con số khổng lồ ngẫu nhiên sẽ không trông như một thứ hình thành tự nhiên, có thể nói vậy. Nó sẽ giống một rào chắn được đặt có chủ đích, như một trong những bức tường vô hình trong trò chơi điện tử (nhận định của Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

Bài đăng trên X của Alex Ellis về P = NP với hằng số khổng lồ và giả thuyết mô phỏng
Bài đăng của Alex Ellis trên X lúc 7:03 PM ngày Oct 26, 2026: "If P = NP but all the things we thought were not P just have huge constants, then the only reasonable conclusion is that we are in a simulation and these constants were chosen to be inaccessible to denizens of the simulation" (như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Wes đọc bài đăng của Alex Ellis: nếu điều đó xảy ra, kết luận hợp lý duy nhất là chúng ta đang ở trong một mô phỏng, và những hằng số này được chọn để cư dân của mô phỏng không thể chạm tới, mà theo Wes, trong trường hợp này cư dân đó chính là chúng ta. Wes nói thêm: có lẽ cũng giống như việc giới hạn tốc độ ánh sáng, đó là cách phát triển lười biếng (video đăng ngày 27/10/2026).

Anh diễn lại cuộc họp phát triển mà bạn luôn có thể nghe thấy: "Làm sao để lũ sinh vật đó không bò đi khắp nơi?" "Ồ, cứ đặt chúng lên một quả cầu nhỏ, tròn, thế là chúng không đi đâu được." "Được, nhưng nếu chúng bay ra khỏi đó thì sao?" "Cứ đặt giới hạn tốc độ chúng có thể đi." "Được, nhưng làm sao để chúng không speedrun cây công nghệ và khám phá mọi thứ?" "À, cái đó thì, bạn thấy hằng số P bằng NP này không, cứ bấm số chín thật nhiều lần rồi bấm enter, xong." (video đăng ngày 27/10/2026)

Theo Wes, có khả năng đó chính xác là cách mọi chuyện đã xảy ra; anh hỏi: thật lòng mà nói, bạn có bị sốc không? Và nếu đúng là như vậy, thì chắc chắn chúng ta sẽ bị giới hạn một chút (video đăng ngày 27/10/2026).

15. Emanuele Viola: "I believe P=NP"

Còn nếu bạn muốn nghe một quan điểm ngược lại, Wes giới thiệu Emanuele Viola. Theo lời anh (video đăng ngày 27/10/2026): PhD khoa học máy tính ở Harvard, postdoc ở Princeton và Columbia, giáo sư chính thức ở Northeastern, từng đồng tác giả nghiên cứu với Timothy Gowers, một người đoạt huy chương Fields. Wes nói Viola còn có một siêu năng lực hiếm thấy ở những người tầm cỡ đó: nhìn tiêu đề là bạn hiểu nó nói gì. Tiêu đề ghi: "I believe P=NP".

Theo Wes, đây là một bài đọc thú vị và được viết năm 2018, tức là trước khi phần lớn chúng ta nghe về large language model. Large language model nào có lúc đó thì có lẽ chỉ nhả ra những thứ vô nghĩa. Anh nghĩ bài báo Transformer ra năm 2017, nên bài này viết ngay sau đó (video đăng ngày 27/10/2026).

Về cơ bản, theo cách Wes tóm lại bài viết, Viola nói rằng rất thường xuyên, những người rất thông minh tuyên bố một điều là bất khả, rồi thường gần như ngay sau đó có người tìm ra một thuật toán thông minh để làm đúng điều đó (video đăng ngày 27/10/2026).

Danh sách ví dụ trong bài I believe P=NP: Kolmogorov và Karatsuba, Strassen, Valiant
Danh sách ví dụ trong bài của Viola: mục 1 kể chuyện Kolmogorov và Karatsuba, với cụm "me agitated and terminated the semina" được tô xanh; mục 2 kể năm 1968 Strassen bắt đầu chứng minh thuật toán nhân ma trận chuẩn là tối ưu, và năm sau thuật toán của ông xuất hiện trong bài "Gaussian elimination is not optimal" (bài năm 2018 của Viola, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Wes kể lại các ví dụ: vào thập niên 1950, Kolmogorov nói một việc là không làm được, là bất khả. Ông bắt đầu mở một seminar về điều đó, và trong vòng một tuần từ khi seminar bắt đầu, một sinh viên đã tìm ra thuật toán chứng minh họ sai. Kolmogorov trở nên bực bội và dừng seminar. Trong bài trên màn hình, người tìm ra thuật toán được ghi tên là Karatsuba. Rồi Strassen muốn chứng minh rằng cách nhân ma trận người ta đang dùng lúc đó là tối ưu, và đã chứng minh điều ngược lại hoàn toàn: ông tìm ra một cách tốt hơn (video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, vậy là ta thường có những đột phá bất ngờ xuất hiện từ hư không, đúng lúc ta chắc chắn rằng điều đó là bất khả: một thứ xuất hiện và kiểu "không, hoá ra là làm được, và còn chỗ để cải thiện". Ở phía ngược lại, kiểu như lower bound, những thứ mà bạn chứng minh rằng không thể tốt hơn một mức nào đó, theo bài viết như anh tóm lại thì chúng gần như không bao giờ xảy ra, và những cái có xảy ra thì kiểu như dùng những kỹ thuật rất nhàm chán, không có gì bất ngờ (video đăng ngày 27/10/2026).

Wes nói dù bài này viết từ nhiều, nhiều năm trước, những sự kiện của hôm nay, của tuần này (tính tới video đăng ngày 27/10/2026) làm Viola có vẻ như đã nhìn thấy tương lai một chút, như thể chúng khớp với lý thuyết của ông. Đoạn được tô sáng trên màn hình ghi: "The evidence is clear: we have grossly underestimated the reach of efficient computation, in a variety of contexts. All signs indicate that we will continue to see bigger and bigger surprises in upper bounds, and P=NP." Theo Wes, ý là thường có một thuật toán rẻ, nhanh, gọn làm được một việc trông có vẻ quá sức: ta tưởng có một ngọn Everest phải leo, nhưng có một đường hầm đưa thẳng ta tới đó. Và theo lời anh, Viola nói điều đó cứ xảy ra lặp đi lặp lại.

16. Standard Model, Kakeya và điều Wes bị cuốn vào

Đột phá còn lại mà OpenAI nói tới là "Existence of quantum chromodynamics and completions of the Standard Model". Theo Wes, đây là cái đã giải một phần của Millennium Prize: nó không đạt tới cả giải Millennium Prize, nhưng một phần của nó, nó có một chứng minh cho sự tồn tại của thứ đó, mà anh nói có thể gọi là một nửa (video đăng ngày 27/10/2026).

Wes giải thích Standard Model kiểu như là thứ con người nghĩ ra, kiểu như cuốn sách luật của vũ trụ. Nếu vũ trụ là một bàn cờ, thì đây kiểu như là cuốn luật ta viết ra theo những gì ta quan sát được: đây là những gì ta nghĩ luật chơi là. Ta lấy những hạt nhỏ, tăng tốc chúng, cho chúng đâm vào nhau trong cỗ máy gia tốc hạt khổng lồ ở Thuỵ Sĩ. Và kết quả vật lý thật sự của thí nghiệm khớp với những gì ta viết trong cuốn luật nhỏ. "Hoan hô", anh nói (video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng theo Wes, các nhà khoa học, nhà toán học, nhà vật lý đã không thể hoàn toàn chứng minh một cách chặt chẽ rằng mọi thứ hoạt động đúng như thế, nhất là ở kiểu như các trường hợp biên; đã không có một chứng minh toán học chặt chẽ, đầy đủ, vững vàng cho mọi thứ. Và rồi model của OpenAI tạo ra kết quả này, mà anh mô tả là một chứng minh tồn tại chặt chẽ về mặt toán học của "cái gì đó, cái gì đó, cái gì đó". Anh nói anh sẽ không giả vờ là mình hiểu nó (video đăng ngày 27/10/2026).

Đoạn bài của OpenAI về Yang–Mills: hoàn tất hình thức hoá ngày 16/10/2026 và hy vọng quantum field theory trở thành một lĩnh vực chặt chẽ về toán học
Đoạn cuối phần Standard Model trong bài của OpenAI: họ hoãn công bố tới khi hình thức hoá bằng Lean hoàn tất, xong phần hình thức hoá sự tồn tại Yang–Mills vào October 16th, 2026; rồi "We hope that these results mark the beginning of a transition in which quantum field theory, the most important framework in modern theoretical physics, becomes a mathematically rigorous field" (bài của OpenAI, như trong video đăng ngày 27/10/2026).

Nhưng như OpenAI viết, theo đoạn Wes đọc: kết quả này đánh dấu khởi đầu của một quá trình chuyển đổi, trong đó quantum field theory, khuôn khổ quan trọng nhất trong vật lý lý thuyết hiện đại, trở thành một lĩnh vực chặt chẽ về toán học (theo bài của OpenAI, video đăng ngày 27/10/2026; trên màn hình câu này mở đầu bằng "We hope that").

Theo cách Wes hiểu (video đăng ngày 27/10/2026): con người chúng ta đã tiến khá xa bằng nỗ lực của mình. Ta đã viết ra cuốn luật về cách mọi thứ vận hành, và nó khớp với thực tế. Khi ta thử nghiệm những vụ va chạm hạt, chúng có vẻ phản ánh đúng những gì ta nghĩ. Nhưng hiểu biết của ta, phần toán của ta, vẫn còn rất nhiều lỗ hổng. Model này xuất hiện và lấp đầy tất cả những lỗ hổng đó. Anh nhắc lại: đó là theo mức anh hiểu được.

Theo Wes, OpenAI cũng công bố một công trình về local smoothing và Kakeya conjecture, một lần nữa lấy một hiểu biết ta đã có và kiểu như viết ra đầy đủ mọi thứ trên mọi chiều, kèm phần toán kiểu như chặt chẽ cho nó. Anh nói anh không hoàn toàn hiểu nó là gì, nhưng có vẻ là một chuyện lớn (video đăng ngày 27/10/2026). Trong bài của OpenAI mà anh cuộn qua, đoạn này ghi model của họ đã tạo ra một chứng minh cho local smoothing conjecture ở mọi chiều, từ đó giải được Kakeya conjecture và Stein's restriction conjecture ở mọi chiều, và họ nhận được kết quả từ AI vào October 18th, 2026, được hình thức hoá bằng Lean vào ngày hôm sau.

Điều Wes bị cuốn vào là ETH và mối liên hệ của nó với bài toán P bằng NP. Theo anh, rất nhiều thứ khác đã bàn trong toán học và các kết quả hôm đó đều thú vị, đều chấn động. Nhưng cái này kiểu như ở một đẳng cấp riêng, bởi vì nó kiểu như nói: "Này, cái giới hạn mà bạn tưởng là có, bức tường bạn tưởng sẽ không bao giờ vượt qua được, thứ bạn tưởng sẽ làm chậm hay giới hạn quãng đường bạn đi được, thì bức tường đó là một ảo ảnh." Anh nhấn mạnh lần nữa: có thể là vậy, có lẽ thôi, bởi vì ta có thể thấy bức tường vẫn ở đó, chỉ xa hơn ta tưởng một chút (nhận định của Wes, video đăng ngày 27/10/2026).

Theo Wes, chúng ta vẫn chưa biết các ứng dụng thực tế là gì. Nhưng có một người nghiên cứu chuyện này có trực giác rằng chúng ta còn chưa tới gần, kiểu như, biên giới của việc khám phá những thuật toán tính toán hiệu quả này, như Viola nói. Và ông nói điều đó từ gần một thập kỷ trước, trước AI và large language model. Theo anh, điều này chắc chắn có cảm giác là thứ cần để mắt tới (video đăng ngày 27/10/2026). Wes cảm ơn mọi người đã xem và giới thiệu tên mình là Wes Roth.

Nguồn và liên kết 11 nguồn

  1. Tên gốc: OpenAI just broke physics...
  2. Sự kiện: YouTube
  3. Video gốc: https://www.youtube.com/watch?v=lskEzJ7ixw0 youtube.com
  4. Kênh YouTube Wes Roth (Wes Roth): youtube.com/channel/UCqcbQf6yw5KzRoDDcZ_wBSw youtube.com
  5. Bài của OpenAI mà Wes đọc: "Working with academic communities to build scientific understanding", trên openai.com, ghi ngày 26/10/2026 (không tải được bằng công cụ tự động ngày 20/11/2026). openai.com
  6. Repo math của OpenAI, trang mô tả phạm vi bản chứng minh Lean cho "The Exponential Time Hypothesis is False" (đọc ngày 20/11/2026): github.com/openai/math/blob/main/lean/docs/378.md github.com
  7. Repo math của OpenAI, trang mô tả phạm vi bản chứng minh Lean cho local smoothing, có phần Kakeya (đọc ngày 20/11/2026): github.com/openai/math/blob/main/lean/docs/079.md github.com
  8. Scott Aaronson, "P =? NP" (bản PDF, đọc ngày 20/11/2026): scottaaronson.com/papers/pnp.pdf scottaaronson.com
  9. Emanuele Viola, "I believe P=NP" (bài năm 2018, đọc ngày 20/11/2026): emanueleviola.wordpress.com/2018/02/16/i-believe-pnp/ emanueleviola.wordpress.com
  10. Clay Mathematics Institute, trang P vs NP, ghi "Unsolved" (đọc ngày 20/11/2026): claymath.org/millennium/p-vs-np/ claymath.org
  11. Clay Mathematics Institute, trang Yang-Mills & the Mass Gap, ghi "Unsolved" (đọc ngày 20/11/2026): claymath.org/millennium/yang-mills-the-maths-gap/ claymath.org