Startup nên bootstrap hay gọi vốn mạo hiểm?

1. "Mình có phải thằng ngốc không?" và câu hỏi của tập này

Michael Seibel nói: "Tôi ngồi xem cuộc sống của anh ấy trên Facebook và kiểu: tuyệt thật. Anh ấy đi khắp thế giới, cưới vợ, có con. Còn tôi thì kiểu: mình có phải thằng ngốc không? Và bằng chứng thì kiểu như là…" Dalton Caldwell nói nốt: "Rất có thể đấy, Michael. Rất có thể." (video đăng ngày 05/02/2024)

Một người trong hai giới thiệu: đây là Dalton plus Michael, và hôm nay hai người nói về câu hỏi: bạn nên bootstrap, hay nên lập một công ty có vốn VC (VC-backed company)? Một người trong hai nhận xét rằng đây là một chủ đề gây tranh cãi một cách khó hiểu. Michael nói anh cũng không thật sự chắc vì sao nó lại gây tranh cãi (video đăng ngày 05/02/2024).

2. Một chủ đề lệch về một phía

Dalton đưa ra cách giải thích của anh: đây là một trong những chuyện lệch về một phía, khi có rất nhiều người chẳng quan tâm tới chủ đề này, đặt cạnh những người quan tâm tới nó rất nhiều (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Anh hỏi lại xem như vậy có hợp lý không.

Theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), có rất nhiều người gắn bản thân mình rất mạnh với bootstrapping, rất hào hứng với nó, và họ rất "nóng" về chuyện này. Còn có rất nhiều người khác mà với họ, đây đơn giản là một chủ đề ít khi được nhắc tới.

3. Phần lớn doanh nghiệp không nên gọi vốn mạo hiểm

Michael nói điểm nên bắt đầu, theo anh, là: đại đa số doanh nghiệp không nên gọi vốn mạo hiểm (venture capital) (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Anh nói thêm, mở rộng ý đó: vốn mạo hiểm không có hứng thú đầu tư vào đại đa số doanh nghiệp.

Theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), một trong những chỗ founder thật sự bị rối là các VC đã trở nên "làm marketing" nhiều hơn một chút, nói chuyện với mọi người nhiều hơn. Và người ta có thể bị nhầm, kiểu: "Ờ, tôi muốn mở một nhà hàng." Các VC không muốn rót vốn cho nhà hàng của bạn.

4. Không phải Shark Tank

Có tiếng đáp "Yes". Dalton nói thêm một chuyện bên lề cũng gây nhầm lẫn: rất nhiều thứ trên Shark Tank. Michael chen vào: "Ồ, đúng rồi." Dalton cho rằng rất nhiều thứ trong đó không thuộc loại mà vốn mạo hiểm rót vào được (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Rất nhiều thứ anh thấy trên chương trình truyền hình đó thì có cả triệu năm nữa bạn cũng không gọi được vốn VC. Và anh nghĩ người ta xem Shark Tank rồi tưởng đó là thực tế.

Có tiếng nói tiếp: "Không, nó không phải ngành này." Michael kết luận đó là điều đầu tiên: nếu bạn đang làm một doanh nghiệp có thể lên Shark Tank, thì phần lớn trường hợp có lẽ bạn không nên gọi vốn mạo hiểm (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024).

Nhưng theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), còn có một chuyện sâu hơn: giả sử bạn muốn lập một startup, thì bạn cũng không bắt buộc phải gọi vốn mạo hiểm. Có tiếng đáp: "Đúng vậy." Michael nói anh cũng sẽ nói điều tương tự: anh không tin rằng các nhà đầu tư mạo hiểm muốn đầu tư vào mọi doanh nghiệp phần mềm, và anh không tin rằng mọi founder phần mềm đều nên gọi vốn mạo hiểm.

5. Doanh nghiệp có vốn VC là ngoại lệ

Dalton đề nghị nói về những con số. Theo anh, điều thật sự đang diễn ra là: nếu bạn nhìn xem mỗi năm có bao nhiêu doanh nghiệp được lập ra, thì bao nhiêu phần trăm trong số đó có vốn mạo hiểm? Anh nói hai người có thể hỏi ChatGPT, nhưng anh đoán chắc chắn là một chữ số phần trăm, nếu không muốn nói là dưới 1% (ước đoán của Dalton, video đăng ngày 05/02/2024).

Vì vậy, theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), nếu chỉ nhìn vào các doanh nghiệp được lập ra trên thế giới, thì một doanh nghiệp có vốn VC là một trường hợp ngoại lệ, kỳ quặc, hiếm hoi. Nhưng nếu bạn chỉ tiêu thụ nội dung, xem truyền thông, xem YouTube, Twitter, thì bạn không nhận ra điều đó.

Theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), vốn mạo hiểm, xét như một sản phẩm, được làm ra riêng để đầu tư vào thứ mà khoản đầu tư có thể tăng giá trị ít nhất 100 lần, nếu không muốn nói là 1.000 lần. Có tiếng đáp: "Yes." Vì vậy, cố đổ thứ nhiên liệu phản lực đó vào một thứ sẽ không lớn lên được thì ai cũng sẽ buồn và thua. Và vì thế bạn không nên làm vậy.

Michael chen vào: cả founder lẫn nhà đầu tư. Có tiếng nói tiếp: không ai thắng cả. Michael thêm: cả người dùng nữa. Và câu đáp: không ai cả, không ai thắng (video đăng ngày 05/02/2024).

Dalton nói tiếp: vì vậy, một lần nữa, anh không thấy có sức ép nào từ phía nhà đầu tư nhằm thuyết phục người ta gọi vốn VC cho một thứ không có cơ hội nào tăng trưởng như thế. Theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), điều đó đơn giản là không có lý với bất kỳ ai.

6. Một cuộc tranh cãi giả, và kế hoạch "cứ vào NBA"

Michael nói anh sẽ đi xa hơn một bước: anh nghĩ toàn bộ cuộc tranh luận này là tin giả (fake news) (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Anh không nghĩ đây là một cuộc tranh luận thật. Anh không nghĩ có ai cho rằng lập một công ty có vốn VC là đạo đức hơn, tốt hơn hay đúng đắn hơn lập một công ty không có vốn VC. Anh không nghĩ đây là một cuộc tranh luận thật sự.

Theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), lập một công ty có vốn VC thì rất khó. Hai người nói tiếp, xen nhau: đó không phải cách tốt nhất để giàu; không phải cách tốt nhất; số người làm được tương đối ít, con số không lớn; không phải một con đường tốt (video đăng ngày 05/02/2024).

Một người trong hai nói anh luôn thích so sánh chuyện này với thể thao: vào được NBA thì rất khó. Con đường tốt nhất để có một sự nghiệp tốt đâu phải là nói "ồ, tôi cứ vào NBA là xong" (video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng nói tiếp: ừ, đơn giản mà, đúng không? Chỉ có khoảng 450 người thôi, tôi chỉ cần là một trong số đó rồi vào cuộc, đúng không?

Có tiếng đáp: đúng rồi, họ tuyển người từ khắp nơi trên thế giới, mà tôi thì sống trên thế giới. Rồi: rất đơn giản, tôi thích câu đó. Và: ừ, không (video đăng ngày 05/02/2024).

7. Có nhiều con đường để giàu, và không ai ép bạn

Một người trong hai nói tiếp: vậy nên đây không phải con đường duy nhất để giàu. Đi thêm một bước nữa: phần lớn những người giàu không gọi vốn mạo hiểm (video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp: "Đúng vậy." Họ không lập công ty. Đó là đầu tư bất động sản, đầu tư chứng khoán, làm luật sư, làm bác sĩ. Một lần nữa, cứ đi tra các con số. Banker, nhà đầu tư. Có rất nhiều người như vậy. Vậy nên đây không phải con đường duy nhất để giàu (video đăng ngày 05/02/2024).

Một người trong hai nói thêm một điều buồn cười khác: không có ai đang cố ép hay dụ dỗ bạn lập một công ty có vốn VC. Nếu bạn không muốn làm thì đừng làm (video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp: "Đúng vậy."

Một người trong hai nói tiếp: đó cũng là một quyết định bạn có thể xem lại. Nếu bây giờ bạn không muốn lập một công ty có vốn VC, nhưng sản phẩm bootstrap của bạn bắt đầu chạy tốt và sau này bạn muốn, thì tuyệt, bạn làm được. Theo lời anh (video đăng ngày 05/02/2024), sẽ không có ai nói không, kiểu: "Anh đã nói trên Twitter là anh bootstrap, nên tôi sẽ không đưa tiền cho anh." Không có chuyện đó.

8. Công ty phần mềm nghìn tỷ đô và App Store

Michael nói anh sẽ đưa thêm một sự thật nữa: theo thực tế, không có công ty phần mềm nghìn tỷ đô nào bootstrap mà không có chút vốn VC nào (theo Michael, tính đến video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp "Yeah". Michael nói: vậy nên nếu có ai bảo bạn có thể làm ra một công ty nghìn tỷ đô theo cách đó, có thể bạn làm được, chỉ là chưa ai từng làm được (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng nói: "Tôi nói dựa trên sự thật."

Dalton nói tiếp, cũng để nhìn vào các con số: ngay cả khi nhìn vào các công ty phần mềm, ngay cả khi nhìn vào các app iPhone, nếu bạn thật sự kiểm kê App Store và hỏi bao nhiêu phần trăm số app trên App Store có vốn VC, thì con số đó rất nhỏ (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Nhưng nếu bạn hỏi bao nhiêu phần trăm số tiền chi cho app di động chảy vào các công ty có vốn VC… Có tiếng đáp: tôi nghĩ vậy là đúng. Dalton giải thích: vì tiền đang chảy vào Amazon, eBay và đủ thứ như vậy.

Michael nói anh muốn nói rõ: không ai trong hai người đang bảo rằng bạn nên muốn lập một trong những công ty như thế (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp: "Yes." Dalton nói điều đó phải đến từ bên trong bạn. "Chính xác." Dalton thêm: không phải từ YouTube. Có tiếng đáp: "Không. Không."

Một người trong hai nói anh thật ra còn kiểu như cố thuyết phục người ta đừng làm. Có tiếng nói tiếp: vì nếu bạn cần được thuyết phục mới làm, thì đó là một dấu hiệu xấu. Rồi: nên anh thích nói về chuyện nó tệ thế nào (video đăng ngày 05/02/2024).

9. Bootstrap mà sống tốt là đã thắng

Michael nói thêm một điều: trong ngành của hai người, không ai đang cố nói rằng nếu bạn làm ra một sản phẩm phần mềm tuyệt vời, giúp bạn kiếm đủ tiền để sống một cuộc sống tốt, và nó không có vốn VC, thì bạn chưa thắng (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Bạn đã thắng.

Anh kể: anh có một người bạn đã làm một công ty kiểu như vậy, có thể bạn đã từng dùng sản phẩm của anh ấy. Sản phẩm đó mang về khoảng 30.000 tới 50.000 đô mỗi tháng và cần khoảng 7 tới 10 giờ bảo trì mỗi tháng (theo lời Michael kể, video đăng ngày 05/02/2024). Suốt thời gian Michael làm startup của mình, người bạn đó đang sống cuộc đời của anh ấy.

Michael nói anh ngồi xem cuộc sống của bạn mình trên Facebook và kiểu: tuyệt thật. Anh ấy đi khắp thế giới, cưới vợ, có con. Anh ấy đã thắng. Mừng cho anh ấy. Dalton nói: một lần nữa, đây là chuyện lệch về một phía: hai người thì kiểu "tuyệt quá", đập tay ăn mừng chuyện đó, trong khi ở chỗ khác lại có một cuộc chiến hai phe (video đăng ngày 05/02/2024).

Michael kể: 97% thời gian anh xem Facebook của người bạn đó, anh đã nghĩ: mình có phải thằng ngốc không? Và bằng chứng thì kiểu như là… Dalton nói nốt: "Rất có thể đấy, Michael. Rất có thể." Có tiếng đáp: "Yes." (video đăng ngày 05/02/2024)

Michael nói anh bạn đó vẫn đang làm rất tốt (theo Michael, tính đến video đăng ngày 05/02/2024). Và vì vậy, điều này rất rõ ràng: đó là xây một doanh nghiệp nhỏ tuyệt vời, một doanh nghiệp phần mềm nhỏ.

Có tiếng nói tiếp: ngay cả chữ "nhỏ" cũng làm người ta khó chịu; nó chỉ đơn giản là không có vốn mạo hiểm. Có tiếng đáp: ừ, không có vốn mạo hiểm. Rồi: nó có thể lớn mà vẫn không có vốn mạo hiểm; bạn đang kiếm hàng triệu, hàng triệu đô. Và: đúng, hoàn toàn ổn (video đăng ngày 05/02/2024).

10. Ai được lợi khi khuấy chuyện này lên

Michael nói còn một chuyện nữa, có lẽ là mặt khuất hơi bẩn của vấn đề này: ai được lợi khi chuyện này trở thành một vấn đề lớn? (video đăng ngày 05/02/2024)

Dalton trả lời: anh nghĩ đây đơn giản là một chủ đề tạo ra rất nhiều engagement trên mạng (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Nên nếu bạn muốn làm người ta bực bội về một chuyện gì đó, đây là một chủ đề khá tốt, rồi bạn có thể dùng nó để quảng bá thứ khác. Anh nói anh sẽ không nêu tên ai, nhưng anh nghĩ ra được những người qua nhiều năm đã xây một lượng người theo dõi xoay quanh việc khuyến khích người ta làm chuyện này.

Theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), trong chừng mực nó có ích, và có thêm người cải thiện được cuộc sống nhờ làm vậy, thì điều đó tuyệt. Có tiếng đáp: "Yes." Nhưng, theo anh, có một chút gì đó như là tạo ra một cuộc tranh cãi giả. Có tiếng nói tiếp: rồi kiếm tiền từ nó. Và: một chút thôi.

11. Vậy vì sao vẫn có người cần vốn mạo hiểm: ví dụ Google

Dalton đặt ra câu hỏi mà anh nghĩ người xem có thể có: "Michael, vì sao tôi nên làm vậy? Hai anh vừa giải thích rất hay vì sao không nên làm. Vậy vì sao tôi nên đi theo venture?"

Michael trả lời: anh nghĩ có những doanh nghiệp thật sự cần tiền ngay từ đầu (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp: "Yes." Nếu bạn cần tiền ngay từ đầu và đang xây một doanh nghiệp phần mềm, thì ngành vốn mạo hiểm có thể giúp bạn có tiền ngay từ đầu. Nếu bạn không cần, đừng nhận.

Theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), điều thú vị là không có nhiều cơ chế tốt khác. Nếu bạn cần hàng triệu đô, hay 10 triệu đô, để đưa công ty tới điểm hoà vốn, thì trong nền kinh tế không có cơ chế nào khác đưa số tiền đó cho bạn.

Dalton lấy ví dụ Google, chỉ vì nó nổi tiếng. Anh nói anh không biết làm sao có thể bootstrap được công ty đó (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Có thể khán giả sẽ nói: ừ, nhưng tôi không muốn xây Google. Có tiếng đáp: "Tuyệt." Dalton nói: không ai bảo bạn phải xây Google cả.

Một người trong hai nói tiếp: nhưng nếu Google muốn xây Google, thì về mặt toán học điều đó có vẻ là không thể (video đăng ngày 05/02/2024). Michael nói: không có con đường nào để họ làm được mà không gọi vốn. Không có khoản vay nào họ có thể vay để mua máy chủ và làm những việc họ đã làm. Có tiếng đáp: "Không, không."

Vì vậy, theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), ta nên nghĩ về VC như thứ giúp có thêm những hoạt động khởi nghiệp mà nếu không có nó thì đã không tồn tại. Có tiếng đáp: "Yep." Michael nói tiếp: không phải như thứ ăn mất phần của ai cả, nó chỉ tạo điều kiện cho thêm những founder mà lẽ ra đã không có.

12. Một giao dịch kinh doanh, không có gì cá nhân

Michael nói thêm một điều cần nhớ: nếu bạn muốn gọi thật nhiều tiền, nhưng bạn không giải thích được cho nhà đầu tư vì sao bạn có thể IPO và trả lại cho họ thật nhiều tiền, thì bạn không gọi được vốn VC (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024). Anh nói hai người muốn nói thẳng: đây là một giao dịch kinh doanh, không phải một giao dịch dựa trên niềm tin.

Dalton đáp: "Đúng vậy." Michael giải thích: nó là "tôi đưa bạn tiền bây giờ, bạn đưa tôi nhiều tiền hơn rất nhiều sau này", hoặc ít nhất bạn cố hết sức để làm vậy. Và nếu bạn có thể cố hết sức nhưng kết quả không thể là thật nhiều tiền, thì về logic tôi không nên đưa tiền cho bạn bây giờ (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024).

Theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), đó không phải vì tôi không thích bạn, hay vì bạn không phải người tốt, hay vì những người dùng bạn đang cố phục vụ không tuyệt vời. Chỉ đơn giản vì đó không phải một giao dịch kinh doanh tốt. Nó hoàn toàn không có gì cá nhân. Và anh nghĩ đôi khi founder rất bối rối khi các VC nói không.

13. Juicero, mạng xã hội cho chó và "rage pill"

Dalton nói đó là vì, một lần nữa, nếu ta đang cố khơi lên sự phẫn nộ… Có tiếng chen vào: hãy khơi chút phẫn nộ. Dalton nói tiếp: bạn chỉ vào một thứ ngớ ngẩn đã gọi được rất nhiều tiền, thứ ngớ ngẩn cực đoan nhất trên đời (theo Dalton, video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng đáp "Yes", rồi "không, không, không". Michael nói: bạn lúc nào cũng chỉ vào Juicero. Có tiếng nói: "Đó là một ví dụ."

Dalton nói tiếp: bạn chỉ vào một thứ mà nhìn bề ngoài đã thấy ngớ ngẩn, rồi bạn nói: nếu họ rót vốn cho cái đó, sao họ không rót vốn cho mạng xã hội dành cho chó của tôi? Có tiếng đáp: "Yes." Theo Dalton (video đăng ngày 05/02/2024), chuyện đó gây ra rất nhiều cảm xúc. Có tiếng đáp: "Yeah."

Dalton nói anh hiểu, anh đồng cảm. Nhưng theo anh (video đăng ngày 05/02/2024), đừng uống "viên thuốc giận dữ" (rage pill). Đừng để bản thân nổi giận vì những thứ câu engagement lộ liễu. Có tiếng đáp: "Yes." Đó là chọn ra thứ điên rồ, ngớ ngẩn nhất, có tiếng đáp "Yes", rồi dùng nó để tự làm mình sôi lên và coi đó là chuyện cá nhân, như thể nó đã làm bạn tổn thương, như thể bạn bị tổn thương vì cái chuyện xảy ra ở đằng kia.

Một người trong hai nói tiếp: điều buồn cười là bạn thật ra đã nắm được sự thật, sự thật thật sự, là họ đã làm hỏng. Ai đó đã sai. Bạn nói đúng, lẽ ra họ không nên nhận được số tiền đó. Bạn nói trúng rồi: người rót tiền cho công ty đó là một kẻ ngốc, và bạn hoàn toàn đúng. Nhưng điều đó không có nghĩa là ta nên… Có tiếng chen vào: …mọi chuyện coi như bỏ hết (all bets are off) (video đăng ngày 05/02/2024).

Câu chuyện tiếp tục, giữa hai người: kiểu như, được rồi, chuyện ngớ ngẩn này đã xảy ra, vậy nên trên là dưới, quên hết mọi thứ ta biết đi. Có tiếng đáp "Yes". Điều đó không suy ra được, logic đó không hợp lý. Người đó có lẽ nên được góp ý về chiến lược đầu tư của mình (video đăng ngày 05/02/2024).

14. Một trò chơi đơn giản

Michael nói: vậy nên cứ hiểu trò chơi đó. Và anh phải thành thật: anh thích những trò chơi như thế này. Anh không thích những trò chơi mà bạn phải thuyết phục người ta thích mình, hay đồng tình với quan điểm của mình; đó là những trò chơi khó chơi hơn nhiều (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024).

Theo Michael (video đăng ngày 05/02/2024), anh thích những trò chơi kiểu: nếu tôi muốn phục vụ khách hàng này, và bạn có thể là một đối tác pháp lý tốt cho tôi, tôi đưa bạn tiền và bạn đưa tôi dịch vụ pháp lý. Bạn có thể là một đối tác cấp vốn tốt cho tôi: bạn đưa tôi tiền mặt, đúng không? Nếu bạn có thể là một đối tác tốt với tôi, một đối tác dễ hiểu, để tôi dành thời gian làm việc với khách hàng của mình, thì đó là điều tôi muốn.

Có tiếng đáp: "Yeah." Michael nói: khách hàng đã đủ phức tạp rồi. Dalton nói: "Trời ơi." Michael nhắc lại: khách hàng đã đủ phức tạp rồi. Anh thích cái ý là những người cầm tiền sẽ kiểu: vậy nếu tôi đưa bạn số tiền này, có thể bạn sẽ trả lại tôi thật nhiều tiền? (theo Michael, video đăng ngày 05/02/2024)

Có tiếng đáp "Yes", "Yes", "Okay", rồi có tiếng nói: được rồi, ổn rồi; được rồi, ổn rồi. "Được." Michael nói tiếp: hết chuyện. Tôi đưa bạn tiền, bạn không trả lại tôi đồng nào? Có tiếng đáp: "Không." Michael: không ổn. Quay lại khi… (video đăng ngày 05/02/2024)

Michael nói anh hy vọng cuộc trò chuyện này giúp làm rõ cuộc tranh luận, nhưng thầm hy vọng là nó hoàn toàn không làm được, vì chuyện này thật ngớ ngẩn. Anh nói anh hy vọng hai người sẽ bị "flame" vì chuyện này (video đăng ngày 05/02/2024). Có tiếng nói: dù sao thì. Có tiếng nói tiếp: tuyệt, trò chuyện hay lắm. Rồi: thích lắm. Rồi: được, nghe ổn đấy. Cảm ơn.